قالدىقتار كادەگە جاراتىلماق

وبلىس ورتالىعىنا ىسساپارمەن ارنايى كەلگەن كورەيالىق كاسىپكەر­لەر ەكى ەلگە دە ءتيىمدى جوبالارىن بىرگە الا كەلىپتى. ولار  «قازاقستان اليۋ­مينيى», «قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى» جانە «اقسۋ فەررو­قورىتپا زاۋىتى» اكتسيونەرلىك قوعامدارى, باسقا دا الىپ كاسىپورىن­دار­دىڭ وندىرىستىك قالدىقتارىن بۇرىنعىداي كورەياعا تاسىمال­دا­ماي-اق, ەندى وبلىس ورتالىعىنان زاۋىت اشىپ وڭدەۋدى قولعا الماقشى. بۇرىن كاسىپورىندار قالدىق­تارى الىس قاشىقتىققا ەكسپورت­تالاتىن. بۇل كاسىپكەرلەر ءۇشىن ءتيىمسىز, كوپ ۋاقىت جوعالادى. ال وبلىس كولەمىندە كاسىپورىندار­دان شىققان, تاۋ بولىپ ءۇيىلىپ جات­قان قالدىقتار دا از ەمەس. ەندى قال­دىقتاردىڭ دا شەتەلدىك جاڭا تەحنولوگيالار ارقاسىندا ىسكە جاراپ, حالىق يگىلىگىنە جۇم­سال­عانى قاجەت. مىسالى, ءبىر عانا گرەس -2-دە جۇمىس جاساپ تۇرعان بەس بلوكقا ءبىر جىلدا 6 ميلليون توننا كومىر جاعىلا­دى ەكەن. ال, ەكى­باستۇز كومىرىنىڭ وتىز پايىزعا جۋىعىنا دەيىن كۇل شىعارا­تىنىن ەسكەرسەك, بۇل ستان­سا بلوك­تارىنىڭ قانشاما قوقىس قال­دىقتار شىعارا­تىنىن ەسەپ­تەي بەرىڭىز. سوندىقتان قالاۋىن تاپسا قار جانار دەپ, كومىر قال­دىقتارىن تۇرمىستىق قاجەتكە جاراتىپ, ودان پايداعا دا كەنەلۋگە بولادى. ماسەلەن, تيتتەي تۇيمەدەن تۇيە­دەي جاڭالىق اشا قوياتىن جاپوندار ەكىباستۇزعا كەلگەن ءبىر ساپارلارىندا تاۋ-تاۋ كۇل ءۇيىن­دىلەرىنە كوزدەرى ءتۇسىپ, ساتىپ الۋ­عا قىرۋار قارجى ۇسىنعان  كو­رىنەدى. جاپون عالىمدارى ءۇيى­لىپ جاتقان كومىر ك ۇلىنىڭ قۇرا­مىندا تەمىر, اليۋميني, گالي, رەني, گەرماني سەكىلدى سيرەك كەزدەسەتىن زاتتار بارىن بىلگەن. ولار كۇلدىڭ قۇرامىنداعى رەني مەن گەرمانيدىڭ التىننان دا باعالى ءتۇستى مەتالعا جاتاتى­نىن ايتقان. قىتايلىقتار بولسا, كومىر ك ۇلىنەن تسەمەنت ءوندىرىپ, كافەل جاساپ شىعارادى ەكەن. جەرگىلىكتى عالىمدار دا بوس قا­راپ جاتقان جوق. قانىش ساتباەۆ اتىنداعى ەكىباستۇز ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق ينستيتۋتىنىڭ عى­لى­مي ماسەلەلەر جونىندەگى پرو­رەك­تورى, پروفەسسور ەۆگەني ماكسيموۆتىڭ باسشىلىعىمەن «ەكى­باستۇز وڭىرىندە تەحنوگەندىك ما­تەريالداردى جانە مينەرالدى شيكىزاتتاردى كەشەندى پايدالا­نۋدىڭ ادىستەرى» اتتى تاقىرى­پ­تا ارنايى جوبا جاسالدى. ال, وتكەنگە ۇڭىلسەك, بۇگىنگى عالىم­دارعا ساباق بولعان بۇل جولدى اكادەميكتەر يۆان باردين, قانىش ساتباەۆتار جالپى شيكىزاتتار مەن تەحنوگەندىك ماتەريالداردى ءتيىمدى پايدالانۋ ءادىسىن, ياعني كومىر قالدىقتارىن قايتا وڭدەۋ جوباسىنىڭ نەگىزىن سالىپ كەتتى. سوعىسقا دەيىنگى جىلدارى سول كەزدىڭ وزىندە ق.ساتباەۆ اۋاعا ۇشىپ شىعاتىن قالدىقتاردىڭ قۇرامىندا وتە سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدار بولا­تى­نىن دالەلدەپ بەرگەن. بىراق, زامانىنا قاراي بار ىقىلاس-زەيىن اشىق ادىسپەن ءوندى­رىلىپ الى­ناتىن تاس كومىر تاسقى­نىنا اۋدى دا,  تاۋ-تاۋ ۇيىلگەن كۇل ءۇيىندى­لەرى قالانى اينالا قورشاي باستادى. كۇلدى قايتادان وڭدەۋگە نازار اۋدارىلمادى. ەكىباستۇز­دىق عالىم ەۆگەني ماكسيموۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل جاعداي شەتەلدەردە باسقاشا كورىنىس تاپقان, مى­سالى, ولاردا كومىر كەنىشتەرىنىڭ جا­نىندا ارنايى عىلىمي ورتا­لىقتار جۇمىس جاسايدى. ولار ءبىز­دەگىدەي تاۋ-تاۋ كۇل ءۇيىپ تاستا­مايدى, شاعىن زاۋىتتار ارقىلى كومىر قالدىقتارىن وڭدەپ, ءبىرى تسەمەنت, ءبىرى پليتا, اك كىرپىش, قۇ­رىش وندىرۋمەن اينالىسادى. ەكو­لوگياعا, اينالا قورشاعان ور­تاعا  زيانى دا تيمەيدى. كۇل ءۇيىندى­لەرىن وڭدەسە, وسى جەردەگى ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىك تە جاقسى جولعا تۇسەر ەدى. سول ايتقان كۇن­دەردىڭ بەتى بەرى قاراپ كەلە جاتقان سياقتى. الىستان كەلگەن كاسىپكەر­لەرمەن كەزدەسۋ بارىسىن­دا وبلىس اكىمىنىڭ ورىن­باسارى مۇرات وس­پانوۆ وڭتۇستىك كورەيا مەن وبلىس اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى بۇل كۇندەرى 12 ميل­ليون دوللاردى قۇراپ وتىر­عانىن, ال اقسۋدىڭ فەرروقو­رىتپا زاۋى­تى 9,2 ميلليون دوللار كولەمىندە فەرروحروم مەن فەرروسيسلي­كوحرومدى ەكس­پورت­قا جىبەرەتىنىن اي­تىپ ءوتتى. ال جاڭا زاۋىت سالۋ ءۇشىن كورەيلەر 10 ميلليون دوللار ين­ۆەستي­تسيا بولۋگە دا­يىن كو­رىنەدى. ءسويتىپ, ءون­دىرىس قالدىق­تا­رى­نان تسەمەنت, قۇرى­لىس ما­تەريال­دا­رى, قۇ­بىر­لار ءون­­دىرىل­مەكشى. فاريدا بىقاي. پاۆلودار.