دەكلاراتسيا – قوعامدى توپتاستىرۋداعى ماڭىزدى قۇجات

كەشە پارلامەنت سەناتىندا سپيكەر قايرات ءماميدىڭ توراعالىق ەتۋىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى دەكلاراتسياسىنىڭ جوباسىن تالقىلاۋ بويىنشا كەڭەس بولدى. كەڭەسكە مەملەكەتتىك حاتشى ق.ساۋداباەۆ, سەنات توراعاسىنىڭ ورىن­با­سا­رى ا.سۋدين, ءماجىلىس توراعاسى­نىڭ ورىنباسارى ج.كا­رى­ب­جانوۆ, پرەزيدەنت اكىم­شى­لىگى باس­شى­سىنىڭ ورىنباسارى ت.دو­نا­قوۆ, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ب.جۇ­ماعۇلوۆ, بايلانىس جانە اقپارات ءمينيسترى ا.جۇما­عا­ليەۆ, مادەنيەت ءمينيسترى م.قۇل-مۇحاممەد, پرەمەر-مينيستر كەڭ­­سەسىنىڭ باس­شىسى ع.ءاب­دىرا­حى­موۆ, سونداي-اق جۇمىس تو­بىنىڭ ءمۇ­شەلەرى – پارلامەنت دەپۋتاتتارى قا­تىستى. كەڭەسكە قاتىسۋشىلار الدىن­دا­عى سوزىندە ق.ءمامي قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى دەكلاراتسياسىن قابىل­داۋ­عا ازىرلىك اياسىنداعى بۇل كەز­دەسۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ وتە كەلىپ, وسى باستاما «پارلامەنت جانە ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ ءمار­تەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭىنىڭ 13-بابىنا ساي ەكەنىنە توقتالدى. پارلامەنتتىڭ بەسىنشى سەسسياسىنىڭ اشىلۋىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ دەك­لاراتسيا قابىلداۋ تۋرالى ءبىزدىڭ باستامامىزعا قولداۋ ءبىلدىردى. مەم­لەكەت باسشىسى اتاپ وتكەن­دەي, ول ءبىزدىڭ قوعامىمىزدى توپ­تاس­تىرۋداعى جاڭا ماڭىزدى قۇ­جات بولادى, دەدى ق.ءمامي. سەنات توراعاسى قۇجات بوي­ىنشا پىكىر الماسۋ ونىڭ مازمۇ­نىن جاقسارتا تۇسۋگە قىزمەت ەتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. ق.ءماميدىڭ حابارلاۋىنشا, قۇجات جوباسىندا قازىرگى زامانعى تابىستى مەملەكەت قۇرىلىسىنداعى قازاقستان­نىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كورنەكتى ءرولى اتالىپ وتىلەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن ەكونوميكالىق جانە تۇبە­گەيلى ساياسي وزگەرىستەر جۇزەگە استى. دەكلاراتسيا جوباسىندا ءتاۋ­ەل­سىزدىكتىڭ العاشقى جىلدا­رىن­دا ەلباسى بەلگىلەگەن باعىت­تىڭ ءوزىن-ءوزى اقتاعانى جانە «قا­زاقستاننىڭ دامۋ جولى» رەتىندە دۇنيە جۇزىندە مويىندالعانى ايتىلعان. سونىمەن قاتار, سپيكەر دەكلاراتسيادا حالىقتىڭ ءال-اۋ­قا­تىنىڭ ارتا ءتۇسۋىن جانە سىرتقى قاتەرلەرگە ورنىقتىلىقتى قام­تا­ما­سىز ەتكەن ەكونوميكالىق رە­فور­مالاردىڭ قورىتىندىلارى كور­­سەتىلگەنىن, يندۋستريالىق-ين­نو­ۆاتسيالىق دامۋ, الەۋمەتتىك جاڭ­عىرۋ, كادرلار ستراتەگياسى, ەڭ­بەك­پەن قامتۋ جۇيەسى سالا­لارىن­داعى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ ناتيجەلەرىنە ەرەكشە نا­زار اۋدارىلعانىن جەتكىزدى. سونداي-اق, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ماسە­لە­لەرىنە دە ەرەكشە ورىن بەرىلگەنى جانە قازاقستاننىڭ قور­عا­نىس قابىلەتىن نىعايتۋ كورس­ە­تىل­گەنى ايتىلدى. جوبادا قازاقستان سىرتقى سايا­سي قىزمەتىندەگى نەگىزگى باسىم­دىقتار دا اتالىپ, ەلىمىزدىڭ حا­لىقارالىق بەدەلدى ۇيىمدار ەقىۇ جانە يىۇ-عا توراعالىق ەتۋى مەن الەمدىك ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزىن تۇراقتى وتكىزىپ كەلە جاتقانى ايتىلعانى بەلگىلى بولدى. ودان باسقا, يادرولىق قا­رۋ­دى تاراتپاۋ, ءوزارا ءتيىمدى ەكو­نو­ميكالىق ىنتىماقتاستىققا با­عىتتالعان ينتەگراتسيالىق ۇدەرىس­تەر­دى دامىتۋ جانە ايماق پەن تۇتاس الەمدەگى قاۋىپسىزدىك شارا­لا­رىن نىعايتۋ سالاسىنداعى قا­زاقستاننىڭ باستامالارى جاريا ەتىلگەن. وركەندەگەن ەگەمەندى ەلى­مىزدىڭ سيمۆولىنا اينالعان ەلور­دا­مىز – استاناعا ارنايى ورىن بەرىلدى, دەدى توراعا. ءسوزىنىڭ سوڭىندا دەكلاراتسيا­نى تالقىلاۋ جانە قابىلداۋ با­رى­سىن اقپاراتتىق تۇرعىدا قول­داۋ قاجەتتىگى, حالىق اراسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ تۋرالى دا ويلارىن ورتاعا سالدى. بۇل شارالارعا پارلامەنت دەپۋ­تات­تارى بەلسەندى تۇردە قاتىسۋى ءتيىس دەپ اتاپ ءوتتى. كەڭەس وتىرىسىندا سەنات ءتور­اعاسىنىڭ ورىنباسارى, تاۋەل­سىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى دەكلا­را­تسيا­سىنىڭ جوباسىن ازىرلەۋ ءجو­نىن­دەگى جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى الەكساندر سۋدين ءسوز سويلەدى. ول كەڭەسكە قاتىسۋشىلاردى اتقا­رىلعان جۇمىستار تۋرالى حاباردار ەتىپ, قۇجاتتىڭ قۇرىلىمى مەن مازمۇنىنا توقتالدى. قۇجات­تىڭ تاريحي ماڭىزىن, ونىڭ ىزگىلىكتى يدەيالىق باعدارىن اتاپ وتە كەلىپ, ا.سۋدين دەكلاراتسيانىڭ نەگىزگى ءمانى – تاريحي ءومىر­شەڭ­دىگىن ايعاقتاپ وتىرعان مەملەكەتتى دامىتۋعا جانە نىعايتۋعا قۋات­تى ۇندەۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «دەكلاراتسيا جوباسىن جەتىلدىرۋ ءجو­نىن­دەگى جۇمىستار جالعاسۋدا, تاياۋ ۋاقىتتا جۇمىس توبى مۇشە­لەرىنىڭ ەسكەرتپەلەرى ەسكەرىلە وتى­رىپ, قۇجاتتىڭ تۇپكىلىكتى نۇس­قاسى ازىرلەنەدى», دەدى ا.سۋدين. وسىدان كەيىن قاتىسۋشىلار وزدەرىنىڭ پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. سونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك حات­شى ق.ساۋداباەۆ 20 جىلدىڭ ىشىندە عاسىرلارعا تاتيتىن شارۋالار جاسالعانىن اتاپ ءوتتى. سوندىقتان وسىنداي دەكلاراتسيا قابىلداۋ تابيعي جاعداي عوي دەپ ويلايمىن, دەدى ول. ودان ءارى مەملەكەتتىك حات­شى 1991 جىلدىڭ 1 جەلتوق­سا­نىنداعى سايلاۋدا حالىقتىڭ دۇ­رىس تاڭداۋ جاساپ, نۇرسۇلتان نا­زارباەۆتى پرەزيدەنتتىككە سايلا­عانىن, سودان بەرى ەلىمىزدىڭ دۇرىس ساياسي باعىت ۇستانعانىن اتاپ ءوتۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى. ەلباسىنىڭ الەۋمەتتىك ۇستانىمدى باعدارعا العان ەكونوميكا قۇرۋى, «قازاق­ستان – 2030» ستراتەگيالىق باع­دار­لاماسى, يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتۋ, سونداي-اق حا­لىقتىڭ مادەني مۇراسىن قايتا ورلەتىپ, رۋحاني جاعىنان بايىتۋ ماسەلەلەرىن دە دەكلاراتسيادا اتاپ ءوتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. سون­داي-اق, ونىڭ قابىلدانۋى تاۋەلسىزدىك كۇنىنىڭ الدىنداعى سوڭعى اپتادا, ياعني 14 جەلتوقسان, سارسەنبىنىڭ ساتىندە قابىلدانۋى تۋرالى ۇسىنىسىن ماجىلىسكە قا­تىس­قاندار ءبىراۋىزدان ماقۇل­دا­دى. قالعان ۇسىنىستار جازباشا تۇردە بەرىلەتىن بولدى. جاقسىباي سامرات.