وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى وڭالىپ كەلەدى. بۇرىن انا مەن بالا ءولىمى بويىنشا رەسپۋبليكادا كوش باستاپ, ءتۇرلى جاماناتتارعا ىلىككەن وقيعالارى ءباسپاسوز بەتتەرىندە ءسوز بولىپ جاتاتىن قۇيقالى ءوڭىردىڭ قازىر جاقسى اتى شىعا باستادى. ستاتيستيكالىق دەرەكتەر اعىمداعى جىلدىڭ 8 ايىندا انا ءولىمى 2010 جىلعا قاراعاندا 44,5 پايىزعا ازايعانىن كورسەتەدى. ال, بالا ءولىمى 20,7 پايىزعا تومەندەگەن.
بۇل – مەديتسينا سالاسىنا سوڭعى جىلدارى قيساپسىز بولىنە باستاعان قارجىعا عانا بايلانىستى ەمەس, وبلىس دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ جەمىستى جۇمىستارىنىڭ كورسەتكىشتەرى دە.
سوڭعى ەكى جىلدا وڭتۇستىككە ليتۆادان بىلىكتى دارىگەرلەر كوپتەپ كەلىپ, وبلىس دارىگەرلەرىمەن بىرگە جۇمىس جاساي باستادى. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ (ۆوز) انىقتاۋى بويىنشا, ءوز ىسىنە مىعىم وسى شاعىن مەملەكەت انا مەن بالا ءولىمىن ازايتۋ بويىنشا الەمدە ۇزدىك مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا كىرەدى.
تەك بيىلعى جىلدىڭ وزىندە پەرزەنتحانالاردىڭ 750 قىزمەتكەرى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى مامان سەرتيفيكاتىن الدى. ال, سوڭعى اپتادا سولاردىڭ 250-ءى جۇكتى ايەلدەر مەن شاقالاقتارعا قارقىندى جانە رەانيماتسيالىق كومەك بەرۋ كۋرسىنان ءوتتى. ولارعا ليتۆالىق پروفەسسورلار, عىلىم دوكتورلارى جانە حالىقارالىق ۇيىمدار ساراپشىلارى ءدارىس بەردى. ليتۆالىق كوماندانى پروفەسسور, ليتۆا دەنساۋلىق عىلىمى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اكۋشەرلىك جانە گينەكولوگيالىق كلينيكاسىنىڭ جەتەكشىسى, ۆوز/EURO رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق پەن عىلىمى بويىنشا ايماقتىق كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى رۋتا ناديشاۋسكەنە باستاپ كەلگەن بولاتىن.
ءبىز ۆوز/EURO رەپرودۋكتيۆتىك دەنساۋلىق پەن عىلىم بويىنشا ايماقتىق كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى رۋتا ناديشاۋسكەنە حانىممەن سۇقباتتاسقان ەدىك.
– رۋتا حانىم, سىزدەر ءوڭتۇستىكتە انا مەن بالا ءولىمىن ازايتۋ ءماسەلەسىنە ەرەكشە كوڭىل اۋدارىپ, ءناتيجەلى جۇمىس جاساپ جاتىرسىزدار. نەگە وسى سالاعا باسىمدىق بەرگەندەرىڭىزدىڭ سەبەبىن بىلۋگە بولا ما؟
– ساۋالىڭىز ورىندى. ايتسە دە مىنا اقيقاتتان اتتاپ وتۋگە بولمايدى. انا مەن بالا ءولىمى – كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ دامۋ كورسەتكىشتەرى مەن ەكونوميكالىق جانە ساياسي الەۋەتىنىڭ قاۋقارىن كورسەتەدى. بۇل مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىپتىك دەڭگەيىنىڭ جوعارىلىعىنا عانا بايلانىستى ەمەس. بولاشاق انالار جۇكتىلىك كەزىندە ءوزىن-ءوزى قالاي ۇستاۋ, تۋعا دايىندىق جانە نارەستەسىن دۇرىس تاماقتاندىرۋ سياقتى قاجەتتى كەڭەستەردى ءبىلۋى قاجەت. سونىمەن قاتار ولاردىڭ ءبىلىمدى, ءوز قۇقىن قورعاي الاتىندىعى, ومىردەن ءوز ورنىن ويىپ تۇرىپ الاتىنداي تاجىريبە جيناقتاۋىنا جاعداي جاسالسا يگى.
– سوڭعى ەكى جىلدا وڭتۇستىك قازاقستاندا ددۇ-نىڭ ەۋروپالىق بيۋروسىنىڭ پيلوتتىق جوباسى جۇمىس جاساپ جاتقاندىعى بەلگىلى. ءسىزدىڭ كوزىڭىزبەن قاراعاندا ءناتيجەسى قانداي؟
– ءبىز ءوز جۇمىسىمىزدى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋىر ناۋقاستار جاتقىزاتىن پەريناتالدىق ورتالىعىنان باستادىق. جاقسى ءناتيجەلەر بار. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا رەسپۋبليكا بويىنشا ءاربىر ءتورتىنشى ءسابي دۇنيەگە كەلەتىندىگىن ەسكەرسەك, جوبانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ اسا ماڭىزدى جاعى بار. ءبىزدى قۋانتقانى, مۇندا ىرگەتاسى مىقتى, ماتەريالدىق جابدىقتاۋ كوڭىلدەگىدەي. سوندىقتان دا جۇمىس جاساۋدا كەدەرگىلەر جوق, بۇگىنگى تالاپقا ساي جاعداي تۋعىزعان. اتاپ ايتاتىن ءبىر جايت, ءبىز وقىتۋ ءۇشىن كەلگەنىمىز جوق. ءوزىمىزدىڭ تاجىريبەمىزدى ءبولىسۋ ءۇشىن كەلدىك. ال, سىزدەردىڭ دارىگەرلەردەن دە ۇيرەنىپ جاتقان جاعدايلارىمىز بار. ليتۆادا انا مەن بالا ءولىمىن ازايتۋ جۇمىستارىن ءبىز 1991 جىلدارى قاتتى قولعا الدىق. ارناۋلى باعدارلامالارمەن جۇمىس جاسادىق. ياعني, ءبىزدىڭ باي تاجىريبە قازاقستاندىقتاردىڭ كادەسىنە جاراپ جاتقانىنا قۋانىشتىمىز.
قازاقستاندىق ارىپتەستەرىمىزدىڭ تاعى ءبىر ۇتارى, جۇمىس بارىسىندا ءبىز بۇرىن بايقاماي ءارى بىلمەستىكپەن جىبەرىپ قويعان قاتەلىكتەرىمىزدى قايتالامايدى. وڭتۇستىكتىڭ دارىگەرلەرىمەن جۇمىس بارىسىندا وزىمىزگە دە پايدالى جاقتارىن ۇيرەنىپ جاتىرمىز. ەكى جاقتى ارىپتەستىك ەكى جاققا دا پايدالى بولىپ تۇر.
– سىزدەردىڭ وسىندا كەلىپ, جۇمىس جاساي باستاعاندارىڭىزدان جاقسىلىق كورىپ وتىرعان جاعدايىمىز بار. جالپى, قىزىعۋشىلىق, بىرلەسە جۇمىس جاساۋ باعىتى قاي تاراپتان بولدى؟
– بۇل – وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى دارىگەرلەرىنىڭ باستاماسى. بىزگە پروفەسسور, وقو دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى جۇماعالي يسمايلوۆ كەلدى. ليتۆالىق مامانداردىڭ جۇمىستارىمەن تانىستى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جەتەكشىلەرىمەن كەڭەستى. باعالى, باي تاجىريبەمىزدىڭ بار ەكەنىن بايىپتاعاننان كەيىن بىرگە جۇمىس جاساۋعا شاقىردى. وڭتۇستىكتە مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ قۇرىلىمى وتە اقىلدى قۇرىلعان. پەريناتالدىق ورتالىقتار دەڭگەيىنە قاراي ساتىلارعا بولىنگەن. اۋىلدى جەرلەردەن ترانسپورتپەن تاسىمالداۋ ماسەلەلەرى وڭتايلى شەشىلگەن. ەگەر اكىمدىك, جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارى كومەكتەسپەسە بىلىكتى دارىگەرلەردىڭ ءتيىمدى جۇمىستارى, جاقسى يدەيالارى جۇزەگە اسپاعان كۇيىندە قالادى. سىزدەردە اكىمدىك قاتتى قولداۋ كورسەتەدى ەكەن. بۇل – جاقسىلىق. وبلىس اكىمى مەن ونىڭ كومانداسىنا وسى ءساتتى پايدالانىپ راحمەت ايتقىم كەلەدى.
ءبىزدى قۋانتقانى, سىزدەردىڭ اكىمدىك ۋاقىتتىڭ تىنىسىن جاقسى سەزىنەدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى جاڭالىقتارعا سەرگەك قاراپ, قاجەتتى قاراجاتتى ءبولىپ وتىرادى. مامانداردى وقىتىپ, ولارعا ءتيىستى جاعداي تۋعىزادى. بۇدان ارتىق نە كەرەك؟
بىزگە زاماناۋي اپپاراتتارى, باعالى جابدىقتارى بار بىرقاتار مەملەكەتتەرمەن جۇمىس جاساۋعا تۋرا كەلگەن. وكىنىشتىسى, سولارمەن جۇمىس جاسايتىن ماماندارى جوق. ال, سىزدەردە بۇگىنگى زامان تالابىنا ساي قۇرال-جابدىقتار بار, دارىگەرلەر ءتيىمدى جۇمىس جاساي بىلەدى. وسىنداعى جاعدايدىڭ جاقسىعا وزگەرىپ جاتقاندىعىن كوزىمىز كورىپ, ءسۇيسىنىپ تە ءجۇرمىز.
– تاجىريبە الماسۋدا نەگە سۇيەنەسىز؟
– تاجىريبەدەن بەلگىلى, ايەل تابيعي تۇردە دۇنيەگە بالا اكەلۋى ءۇشىن سوعان سايكەس جاعداي جاسالۋى, پسيحولوگيالىق كليمات تۋعىزۋ كەرەك. ساۋاتتى اكۋشەر ايەلدىڭ ءوزى بوسانۋىنا كومەكتەسۋى ءتيىس. ماماندار ءاربىر جۇكتى ايەلدى قاداعالاپ, قاۋىپتى جايت انىقتالسا, دەرەۋ شارا قولدانۋلارى كەرەك. العاشقى مينۋتتار اكۋشەر-گينەكولوگتار, نەوناتولوگتار ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. بۇل – التىن ۋاقىت. سوندىقتان قاجەت بولعان جاعدايدا كوماندا بولىپ ارەكەت ەتۋلەرى ءتيىس. ويتكەنى قانشا تالانتتى بولساڭ دا جالعىز جۇمىس ىستەگەندە ەشقانداي تابىسقا جەتە المايسىڭ.
– حالقىمىزدا «سىرت كوز سىنشى» دەيتىن ناقىل بار. ءوڭتۇستىكتىڭ مەديتسيناسى كوز الدىڭىزدا. وسىعان قاراپ ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ساپاسىنا قانداي باعا بەرەر ەدىڭىز؟
– كەزىندە ءبىز امەريكاندىقتاردان, شۆەدتەردەن ۇيرەندىك. ءبىزدىڭ ءتاجىريبەمىزدىڭ باي ەكەندىگىنە, ونىمەن ەندى بولىسە الاتىندىعىمىزعا قۋانامىز. ءبىز بۇدان كەرەمەت ءلاززات الامىز.
مەن سىزدەردە «قازاقستان – 2030» باعدارلاماسىنىڭ بار ەكەندىگىن ەسىتتىم. سونداي-اق دامىعان 50 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا ەنۋ ءۇشىن العا ماقسات قويىپسىزدار. بۇل دەگەنىڭىز, ەلدىڭ ەكونوميكاسىمەن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە مەديتسيناسىنىڭ دا دامۋىمەن ولشەنەدى. مىناعان نازار اۋدارىڭىزشى, انا ءولىمى ءبىر جىلدا 44,5 پايىزعا ازايعان. ال بالا ءولىمى 20,7 پايىزعا تومەندەگەن. دەمەك, قارقىندى جۇمىس ىستەۋدىڭ ارقاسىندا ءتيىمدى تىرلىك جاسالعان. سوندىقتان سىزدەر ءوز تاجىريبەلەرىڭىزبەن ماقتانۋلارىڭىزعا ابدەن بولادى. شىنىن ايتسام, ءبىز سىزدەرگە قىزىعا دا, قىزعانا دا قارايمىز, ارينە, جاقسى ماعىناسىندا. مەنىڭ بىلۋىمشە, 2015 جىلى ءاربىر مەملەكەتتىڭ پرەزيدەنتتەرى بۇۇ-ى الدىندا ەلىندە جاسالىپ جاتقان رەفورمالار, ولاردىڭ جەمىسى, حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيى جونىندە ەسەپ بەرەدى. سوندا سىزدەردىڭ پرەزيدەنتتەرىڭىز ەلدەگى جاسالعان جۇمىستارىڭىز تۋرالى ورىندى ماقتانىشپەن ەسەپ بەرەتىن بولادى دەپ ويلايمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن باقتيار تايجان.
شىمكەنت.
