ۇستاز مارتەبەسى جانە باياندى بولاشاق

تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا قادام باسقان قازاق قوعامىنىڭ الدىندا تۇرعان سارا جول – ۇلت كوشباسشىسى, ەلباسى جۇرگىزىپ كەلە جات­قان سىندارلى ساياساتتىڭ ءبىرى جاس ۇرپاققا سا­پالى ءبىلىم بەرۋدى جۇزەگە اسىرۋ. ال ەندى سا­پا­لى ءبىلىم مەن سانالى تاربيە ۇرىعىن قاتار سەبەتىن اياۋلى تۇلعا – اتى التىن ارىپپەن جا­زى­لاتىن مۇعالىم, ۇستاز ەكەنى اقيقات. حح عاسىر­دىڭ باسىندا اداسىپ اڭىراپ تۇرعان, قاي جولمەن جۇرەرىن بىلمەي تىعىرىققا تىرەلگەن قازاق قوعامىن ازاتتىقتىڭ ايدىنىنا شىعارۋ ءۇشىن جانۇشىرىپ جول ىزدەگەن احمەت بايتۇرسىنوۆ: «اۋەلى ءبىز ەلدى تۇزەۋدى بالا وقىتۋ ءىسىن ءتۇ­زەۋ­دەن باستاۋىمىز كەرەك», – دەگەن اقادال اما­نا­تىن قالدىرعان ەكەن. بۇل امانات ءالى كۇنگە دەيىن كۇن تارتىبىندە تۇر دەسەك قاتەلەسە قوي­ماس­پىز. عاسىرلار بويى كۇتكەن, قانشاما ۇرپاق­تىڭ ارمانى بولعان ازاتتىققا قول جەتكىزگەن بىزدەر ەندى وسى تاۋەلسىزدىكتى قاستەرلەپ, بايان­دى ەتىپ, كەلەشەك ۇرپاققا تىم قىمبات جادىگەر رەتىندە قالدىرۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن ساپالى ءبىلىم بەرۋگە ايرىقشا كوڭىل ءبولۋىمىز قاجەت. قازاق حالقىنىڭ ۇلت ۇستازى بولعان احاڭ­نىڭ اماناتى جايلى ايتپاق ويىمىزدى بۇگىنگى ءداۋىر شىندىعىنا جاقىن سويلەتىپ, باس قالا­مىز استانادا تاۋەلسىزدىك العالى بەرى تۇڭعىش رەت وتكىزىلگەن رەسپۋبليكالىق پەداگوگيكالىق فورۋمنان تۋىنداعان كەيبىر ويلاردى ورتاعا سالعاندى دۇرىس دەپ سانادىق. فورۋمدا مينيستر ب.جۇماعۇلوۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇعىرىن بەكەم ەتىپ, ازاتتىق جولىنداعى باعىت-باعدا­رى­مىزدىڭ سارا جولىن بەكىتىپ بەرگەن ەلباسىنىڭ تاپسىرمالارى بارىسىندا تولىق مانىندەگى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان سان تاراۋ جولداردى, دالىرەك ايتقاندا, ءبىلىم بەرۋ جولىنداعى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ىلكىمدى ىستەردى, جەتكەن جە­تىس­تىكتەردىڭ دەنىن سانامالاپ, سارالاپ, ناقتى ساندارمەن, پايىزدىق ولشەمدەرمەن, ءوزارا سا­لىستىرۋلارمەن ايقىن كورسەتتى. تاۋەلسىزدىك ال­عان از عانا جىلدىڭ ىشىندە دۇنيەگە كەلگەن العاشقى «بولاشاق» باعدارلاماسىنان باستاپ, كۇنى بۇگىنگى «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى», «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» اراسىنداعى اۋقىم­دى ىستەردىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ ىسىندەگى جەتكەن جەتىستىكتەرىمىز. مۇنىڭ ءبارى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلىن ارت­تىرا ءتۇسۋ ءۇشىن قالتقىسىز قىزمەت ەتۋدە. مى­سالى, سوڭعى ون جىل ىشىندەگى ءبىلىم بەرۋ ءىسىن قارجىلاندىرۋدى 7,5 ەسەگە ارتتىرۋ, يۋنەسكو-نىڭ دەرەكتەرى بويىنشا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ يندەكسىندە 129 ەلدىڭ ىشىندە 4 ورىنعا كوتەرىلۋ, حالىقتىڭ ساۋاتتىلىق دەڭگەيىنىڭ 14 ورىنعا تابان تىرەۋى (177 ەل بويىنشا), سونىمەن بىرگە 2001 جىلدىڭ وزىندە قازاقستان تمد ەلدەرى ىشىندە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ بارلىق مەكتەپتەردى كومپيۋتەرمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋدى جۇزەگە اسىرۋ, مۇنىڭ ءبارى ءبىلىم سالاسىنىڭ سوڭعى ون-جيىرما جىلدا جەتكەن جەتىستىگى. ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ بايانداما­سىن­دا رەسپۋبليكا ۇستازدارىنىڭ شىعارماشى­لىق شابىتىن ارتتىرىپ, قۋانىشقا بولەگەن كەلەسى ءبىر جاعدايات – ول مۇعالىم مارتەبەسىنە بايلانىستى قاداۋ-قاداۋ ايتىلعان ويلار. ول ءوز سوزىندە بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: «ءشا­كىرت­تەرىنە ءومىردىڭ قىر-سىرىن تانىتىپ, سان قيلى قۇبىلىستاردى تەرەڭ تۇسىنۋگە باۋلىعان دا­رى­ن­دى مۇعالىمدەردىڭ ەڭبەگى ولشەۋسىز». شىن ءما­نىندە دە عاسىرلار توعىسىندا تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن حالقىمىزدىڭ قانداي دا ءبىر جەتىستىگى, تىعىرىقتان شىعار جول ىزدەپ كۇرەسكەن ءسات­تە­رىندە ءبىزدىڭ جۇگىنەرىمىز دە, سەنەرىمىز دە, ەڭ باستىسى, باياندى بولاشاعىمىز دا – ءبىلىم. ال ەندى سان الۋان قۇبىلىستاردىڭ قۇپياسىن تە­رەڭ تۇسىنۋدە العا جەتەلەيتىن باستى تۇلعا – دا­رىندى ۇستاز, ءبىلىمدى مۇعالىم. ورىس حال­قى­نىڭ ۇلى حيميك عالىمى د.ي.مەندەلەەۆتىڭ «مەك­تەپ حالىقتار مەن مەملەكەتتەردىڭ تاعدى­رىن اي­قىن­دايتىن الاپات كۇشكە يە» دەيتىن كە­مەڭگەر پىكىرىن جاڭعىرتا وتىرىپ, وسىنداي الاپات كۇش­تىڭ باستاۋىندا ارقاشان مۇعالىم تۇرا­تى­نى­نا باسا نازار اۋدارعان مينيستر مىرزا: «سون­دىقتان دا مۇعالىم كاسىبى قوعامداعى ەڭ بەدەلدى, قۇرمەتتى ماماندىققا اينالۋى ءتيىس» دەدى. وسى ارالىقتا ءسال شەگىنىس جاساساق. قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى جىل سايىنعى حالىققا ارناعان جولداۋلا­رىن­دا ءبىلىم بەرۋ, مۇعالىم مارتەبەسى جايىندا دا ۇنە­مى ايتىپ, بولە-جارا ەسكەرتىپ وتىرادى. سو­نىڭ دالەلى ءداستۇرلى حالىققا جاساعان ءوز جول­داۋىندا ەلباسى: «ءبارى دە مەكتەپتەن باستا­لادى. ءبىز مۇعالىم ماماندىعىنىڭ بەدەلى مەن ابىرويىن قايتارۋعا مىندەتتىمىز» دەپ ايت­قا­نىنا دا كوپ ۋاقىت وتە قويعان جوق. بۇل اي­تىل­عانداردان اڭعاراتىنىمىز ەلباسىنىڭ حالىق­قا جاساعان جولداۋىندا ايتىلعان امانات­تار­دىڭ ۋاقىت وتە كەلە جۇزەگە اسىپ وتىرعانى قۋ­انتادى. بۇل جايىندا باقىتجان جۇماعۇلوۆ: «وسىلايشا پرەزيدەنتىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ وركەنيەتتى, باسەكەگە قابىلەتتى قازاقستاندى قۇ­رۋ تۋرالى ستراتەگيالىق تاپسىرماسىن ورىن­داي الامىز», – دەپ ايرىقشا اتاپ كورسەتتى. رەسپۋبليكانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ارداقتى مۇعالىمدەر باسقوسقان القالى جيىندا ايتىل­عان ۇسىنىستىڭ ءبىرى «داڭقتى مۇعالىمدەر كىتا­بى» اتتى ينتەرنەت باسىلىمدارىن ۇيىمداس­تى­رۋ كوپشىلىك كوڭىلىنەن شىقتى. ءبىزدىڭ ويى­مىز­شا بۇل ۇسىنىس جان-جاقتى قولداۋ تابا­رى­نا ءبىز كامىل سەنىمدىمىز, عىلىم مەن تەحنولوگيا, يننوۆاتسيالىق ىلگەرى باسۋشىلىق, وركەني­ەت كوشىنە اقپاراتتىق اعىندار تاسقىنىمەن بەت بۇرعان بۇل كەزەڭدە ايتىلعان ۇسىنىستى جۇزەگە اسىرۋ قيىندىق تۋدىرمايدى. فورۋمدا ەلباسى جۇرگىزىپ كەلە جاتقان سارا ساياساتتى باياندى ەتۋدىڭ باستى باعىتتارى كەڭى­نەن ءسوز بولدى. ءبىز بۇل كۇنگە دەيىن ەلباسى تاپ­سىر­ماسىنا وراي «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» سا­لۋدى جۇزەگە اسىردىق, ەندىگى مەجە ودان دا بيىك, ناقتىراق ايتقاندا, تاياۋ جىلدارى 522 مەكتەپ سالۋدى مەجەلەپ وتىرمىز, دەمەك, ءبىز بۇل ار­قى­لى 12 جىلدىق وقۋ جۇيەسىنە كوشۋدى تولىق­قان­دى, دەر كەزىندە جۇزەگە اسىرا الامىز. ءبىزدىڭ ماق­سات فورۋمدا ەرەكشە ايتىلعان, كوپ ۋاقىتتان بەرى حالىق كوكەيىندە, اسىرەسە, مىڭ­داعان ۇستاز­دار قاۋىمى تاراپىنان كۇتىلىپ كەلە جاتقان ماسەلە – مۇعالىم مارتەبەسى جايىندا عانا تام-تۇمداپ قوزعادىق. سونىمەن قاتار وسى فورۋمدا ايتىلعان كۇردەلى ماسەلەلەر ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە تالقىلانىپ, جۇزەگە اسىپ جاتقانى مۇعالىم مارتەبەسىنىڭ قانشالىقتى اسقاق ەكەنىن ايقىنداي تۇسەدى. ءبىزدىڭ ءوزىمىز ەڭبەك ەتەتىن م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قا­زاق­ستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋ­شى-پروفەسسورلار قۇ­رامى رەسپۋبليكالىق پە­داگو­گيكالىق فورۋم­نىڭ ماتەريالدارى بويىن­شا «جاڭا ۇرپاقتىڭ ءبىلىمى مەن تاربيەسى – مەملەكەت, قوعام جانە بيزنەستىڭ باسىمدىقتارى» اتتى عىلىمي-پراك­تي­كالىق كونفەرەنتسيا ءوت­كىزدى, فورۋمدا ايتىل­عان يدەيالار ءوز جالعاسىن تاپتى, تالقىلاندى. ايتپاق ويدىڭ قورىتىندىسىنا بەت بۇرىپ, جيناقتاي تۇسسەك. ەلباسى ايتقان اماناتتار, فو­رۋمدا ايتىلعان قاداۋ-قاداۋ ويلاردىڭ با­سىم بولىگى مۇعالىم مارتەبەسىن كوتەرۋ بولدى. بۇل دەگەنىڭىز, مۇعالىمگە قامقورلىق جاساساق, قادىرلى جاننىڭ مارتەبەسىن اسقاقتاتساق ەل بو­لا­شاعى, تاۋەلسىزدىك تۇعىرى, الاشتىڭ ارمانى باياندى بولادى دەگەن ءسوز. ا.باي­تۇر­سىنوۆ­تىڭ ءىنى شاكىر­تى, قازاق پوەزياسىنىڭ پاديشاسى, الاش ۇراندى ادەبيەتتىڭ كورنەكتى وكىلى ماع­جان جۇماباەۆتىڭ مۇعالىم تۋرالى بەرگەن با­عاسى, ونىڭ قوعامداعى ءرولى تۋرالى ايتقان اما­ناتى دا بۇگىنگى داۋىرمەن ۇندەسىپ تۇرعانداي: «ەلىمىزدىڭ از عانا جىلدىق ويانۋ داۋىرىنە باعا بەرۋ ءۇشىن التى الاشتىڭ بالاسى باس قوسسا, قا­دىرلى ورىن مۇعالىمدىكى» – دەپ قاداپ-اق ايتقان قاعيداسى بار ەكەن. ول تاعى ءبىر ەڭبەگىندە جوعارىداعى ويىن «قازاقتىڭ قانى ءبىر, جانى ءبىر جولباسشىسى – مۇعالىم» دەگەن پىكىرمەن تولىقتىرعان ەكەن. بۇل ايتىلعان اقي­قات­تاردىڭ ارقايسىسى ءالى دە ءوز جاڭعىرىعىمەن قا­زاق حال­قى­نا, ەلىمىزدى مەكەندەپ وتىرعان بارشا قازاق­ستان­دىقتارعا قىزمەت ەتە بەرەرى ءسوزسىز. بولاتبەك تىلەۋبەرديەۆ, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.