اقپاراتتىق تەحنولوگيالار: بۇگىن جانە ەرتەڭ

كەشە استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا «Digital Communications Kazakhstan-2011» كورمە-كونفەرەنتسياسى باستالدى. شارانىڭ ءوتۋى ورتا­لىق ازياداعى ساندىق يندۋستريا سالاسىندا ءىرى وقيعا بولىپ وتىر. سەبەبى ءۇش تاراپ, ۇكىمەت, بيزنەس وكىلدەرى جانە تۇتىنۋشىلار قازاقستاندىق ين­نو­ۆاتسيانىڭ دامۋىنا بايلانىستى, سونداي-اق ءىت, تەلەكوممۋنيكاتسيا, ۇيالى بايلانىس, ساندىق تەلەديدار, كەڭ جولاقتى ينتەرنەتكە قولجە­تىم­دى­لىك, تاريفتەر تومەندىگى, ەلەكتروندى ۇكىمەت, «ە-كوممەرتسيا», ينتەراكتيۆتى جارناما مەن الەۋمەتتىك مەديا ماسەلەلەرىن تالقىلاۋدا. ءۇش كۇندىك كون­فە­رەنتسيانىڭ باعدارلاماسى وتە كەڭ اۋقىمدى قامتىپ وتىر. كورمە-كونفەرەنتسيانى پرەمەر-مي­نيستر كارىم ءماسىموۆ اشتى. ءوزى باس بولىپ, سوڭعى تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەردى شەنەۋنىكتەر مەن مينيسترلەر, باس­شىلار اراسىندا قاراپايىم حا­لىق­پەن بايلانىس قۇرالى رەتىندە تاراتىپ ءارى قالىپتاستىرىپ كەلە جاتقان ۇكىمەت باسشىسى اشىلۋ سالتاناتىندا اكت-نىڭ ماڭىزىنا توقتالىپ ءوتتى. كورمە-كونفەرەنتسيانىڭ ماڭىزى زور. جەكە تۇلعا رەتىندە دە مەن اقپاراتتىق تەحنو­لو­گيالاردى قولداۋشى جانە بەلسەندى قولدانۋشى ساناتىنا جاتامىن. ويتكەنى, مۇنىڭ استارىندا كەز كەلگەن ەل مەن ەكو­نوميكانىڭ بولاشاعى تۇر. ۇيىم­داس­تىرۋشىلارعا ءوز ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. سەبەبى, بۇل قازاقستان ءۇشىن ما­ڭىزدى. قازىرگى تاڭدا قازاقستان اكت سا­لاسىندا قارقىندى دامۋ جولىنا ءتۇستى. وسى ورايدا ەل ۇكىمەتى الدىڭعى قاتارلى حالىقارالىق كومپانيالارمەن ارىپتەس بولا وتىرىپ, وتاندىق كوم­پا­نيا­لاردىڭ دامۋ مۇمكىندىكتەرىن الەم­دىك ستاندارتتارعا جاقىنداتا تۇسپەك. قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ بارلىق سالا بويىنشا باسەكەگە تۇسە الاتىنداي قابىلەتى بار. بۇل تەك جوعارى دامىعان اكت سالاسىندا ەمەس, ول ارقىلى ءبىلىم, دەنساۋلىق, يندۋستريالىق دامۋ جانە باسقا دا سەكتورلارعا شىعا الامىز. سون­دىقتان كورمە-كونفەرەنتسيانىڭ ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزى زور, دەدى ۇكىمەت باسشىسى. ءسوز العان سپيكەرلەر بەرگەن ماع­لۇ­ماتتار دا مول بولدى. ۇكىمەت باسشى­سى­نان كەيىن بايلانىس جانە اقپارات ءمينيسترى اسقار جۇماعاليەۆ ءسوز الدى. ول قازاقستاننىڭ اكت سالاسىنىڭ اعىم­دا­عى جاعدايى مەن بولاشاقتاعى دامۋى تۋ­رالى سلايدتى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىندى. سالا دامۋىنىڭ نەگىزگى درايۆەرلەرى بولىپ تابىلاتىن اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىم دا­مۋى جانە جاڭعىرتۋ, ساندىق تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋدى ەنگىزۋ, ەلەك­ترون­دى قىزمەت كورسەتۋ مەن ەلەكتروندى ۇكىمەت جانە تاعى باسقالارعا توقتالدى. ۆەدومستۆو باسشىسى بيىلعى جىلدىڭ وزىندە عالامتور جىلدامدىعى بارلىق تاريفتەر بويىنشا 2 ەسەگە دەيىن ءوس­كەن­دى­گىن, ونىڭ تەك ينتەرنەت سالاسىندا ەمەس, ۇيالى بايلانىس جۇيەسىنە دە قا­تىس­تى ەكەندىگىن ايتىپ ءوتتى. «اتاپ ايت­قاندا, جەلى ىشىندەگى بايلانىس قۇنى 33%-عا, روۋمينگ باسپالداعى 48%-عا تومەندەدى. ال قازىر مينيسترلىك ۇيالى بايلانىس جەلىسى ارقىلى 4 G جوباسىن جۇزەگە اسىرۋعا دايىندالۋدا. بۇل ءۇشىن سايكەس دياپازوندار بولىنۋدە. بولا­شاق­تا بۇل تەحنولوگيالاردى قازاقستاندا كورىپ تە قالارمىز», دەدى ول. كەلەسى تا­قىرىپ – ەسكىرگەن كونە بالامالى تەلەديداردان ساندىق تەلەديدارعا, جاڭا تەحنولوگيالارعا كوشۋ. مۇندا العاشقى قادام دا جاسالدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا ساندىق تەلەديدار ىسكە قو­سىلدى. قىسقا مەرزىم ىشىندە ونى قولدانۋشىلار سانى 40 مىڭ ۇيگە جەتتى. ءبىز وسى تەحنولوگيا ارقىلى ازامات­تا­رى­مىزدىڭ 37 وتاندىق تەلەارنانى كو­رۋىنە قول جەتكىزدىك. بولاشاقتا بۇل با­عىت بويىنشا جۇمىستاردى قارقىندى جۇرگىزە بەرەتىن بولامىز. بۇل تەحنولوگيا بىزگە قازاقستاندى 100 پايىز سان­دىق پاكەتپەن قامتاماسىز ەتۋگە جانە ءتيىستى قىزمەت تۇرلەرىن قولدانۋعا ءمۇم­كىندىك بەرەدى. الداعى 2 جىل ىشىندە 200 مىڭ ابونەنت قامتاماسىز ەتىلسە, ال 2015 جىلعا قاراي 300 مىڭ ادام وسى جەلىمەن قامتىلادى دەپ كۇتەمىز. ال­دا­عى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ باي­لانىس وپەراتورلارىمەن بىرىگە وتىرىپ, ۇيالى بايلانىس جۇيەسى تاريفتەرىن تاعى دا تومەندەتەمىز, دەدى مينيستر. كورمە-كونفەرەنتسيادا ەلەكتروندى ۇكىمەت جۇيەسىن ەنگىزۋدىڭ ارتىقشىلىق­تارى دا ءسوز بولدى. «ە-ۇكىمەتتى» ەنگىزۋ ار­قىلى شارتتى ۇنەمدەۋ تيىمدىلىگى ءبىز­دىڭ ەسەبىمىز بويىنشا 40,2 ملرد.تەڭگەگە جەتكەن. اسقار قۋانىش ۇلىنىڭ اي­تۋىن­شا, وعان ەلەكتروندى ساتىپ الۋ, ەلەك­ترون­دى قۇجات اينالىمى, ەلەكتروندى ليتسەنزيالاۋ جۇيەلەرىن ەنگىزۋ ارقىلى قول جەتكىزىلگەن. بولاشاقتا بۇل كور­سەت­كىش وسە ءتۇسۋى مۇمكىن, ويتكەنى «ەلەك­ترون­دى ۇكىمەت» پورتالىندا جاڭا قىز­مەت تۇرلەرى ۇسىنىلماق. قازىر «ەلەك­تروندى ۇكىمەت» پورتالى ينتەراكتيۆتى تۇردە كورسەتىلەتىن 74 قىزمەت پەن 2 مىڭ­عا تارتا اقپاراتتىق قىزمەت ءتۇرىن ۇسىنا الادى. ءمينيستردىڭ بولجا­مىن­شا, جۋىق جىلدار ىشىندە تۇتىنۋشىلار ەڭ كوپ قولداناتىن 80 قىزمەت ءتۇرى پورتالدا ورنالاستىرىلماق. حالىق كوپ تۇ­تىناتىن بۇل قىزمەتتەردى مەمور­گان­دار­دىڭ بارلىق ساتىسىنا جۇگىرىپ جۇرمەي-اق ينتەرنەت ارقىلى قۇجاتتاردى تەز ءارى وڭاي الۋ مۇمكىندىگىن تۋعىزۋ ماق­سا­تىن­دا جاسالماق. بايلانىس جانە اقپارات مينيسترلىگى جۇزەگە اسىرىپ جاتقان باسقا دا جوبالار بار. ولار ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم­دار­مەن, وزدەرىن جۇمىس بارىسىندا سەنىمدى ارىپتەس رەتىندە كورسەتە بىلگەن ينتەرنەت اسسوتسياتسيالارىمەن جۇرگىزىلۋدە ەكەن. جوبالار قاتارىندا قازاق ءتىلدى ۆيكيپەديا سايتىن تولىقتىرۋ, ۇيىمداردىڭ تا­نىستىرۋ سايتتارى, باسپا باق-تار­دىڭ سايت ۇلگىلەرى, تەگىن حوستينگ, BAQ قازاق ءتىلدى پورتالىن ىسكە قوسۋ جانە باس­قالار. وسىلايشا قازنەت دامۋى بىرتىندەپ جولعا قويىلۋدا. «ناقتى ساندارمەن سويلەسەك, دومەندىك اتاۋلار سانى 62 مىڭعا دەيىن, قازنەت قولدانۋشىلار سانى 6,5 ملن. ادامعا, قازاقستاندىق سايت­تاردى قاراۋ 12,3 ملن.-عا جەتتى», دەدى اسقار جۇماعاليەۆ. قازنەت دامۋى­نىڭ قاداۋ جوبالارىنىڭ ءبىرى – ەلەك­تروندى كوممەرتسيا بولىپ وتىر. ەلەك­تروندى اقشا جونىندە زاڭ قابىلداندى. ونىڭ جىلدىق اينالىمى 300 ملن.دوللارعا جەتىپ وتىر. ال ينتەرنەت-جارناما اينالىمى 6 ملن.دوللارعا جۋىق­تا­عان. مينيستر وسى اقپاراتتاردى ەكشەي كەلە, 2014 جىلعا قاراي ەلەك­تروندى كوممەرتسيا رىنوگىنىڭ كولەمى 1 ملرد. 200 ملن. دوللارعا جەتۋى ءمۇم­كىن­دىگىن جاريا ەتتى. بۇل سالا بويىنشا مينيسترلىك بىرقاتار زاڭدى قۇجاتتاردى تولىققاندى دايىنداپ, جەتىلدىرۋ ۇستىندە. اشىلۋ سالتاناتىندا قىتايلىق Huawei Tehnologies كومپانياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى تان چيبين ءوز كومپا­نيا­سى تۋرالى ايتىپ وتسە, نر يننوۆا­تسيا­لىق ورتالىقتارىنىڭ ديرەكتورى پول دجەرەماس اقپاراتتىق تەحنولوگيالار­دىڭ دامۋ ۇدەرىسىنىڭ شاپشاڭدىعى, SAP EMEA كومپانياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى قازاقستاندا ءبىلىم ەكونوميكاسىن قۇ­رۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشتەرى تۋرالى باياندامالار جاسادى. تۇستەن كەيىن ۇيالى بايلانىس تۋرالى قازاقستانداعى بايلانىس وپەراتورلارى وكىلدەرى وزدەرىنىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن, تاجىريبەلەرى مەن كەلەشەككە باعدارىن, جاڭا ۇيالى بايلانىس يننوۆاتسيالارىن جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى سەكتسيالىق وتى­رىس­تار وتكىزدى. سونداي-اق, ۇيالى قۇرىل­عىلار مەن قوسىمشالار, ساندىق تەلەديدار مەن تسيفرلى كونتەنت تۋرالى ار­ناۋ­لى سەكتسيالار جۇمىس جۇرگىزدى. بۇل وتى­رىستاردىڭ بارلىعى جاڭا اقپاراتتارعا تولى بولدى. ال بايلانىس جانە اقپارات ءمينيسترى اسقار جۇماعاليەۆ تۇستەن كەيىن جۋرناليستەرگە ارناپ ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا «زەردە» ۇاكح» اق باسقارما توراعاسى نۇرلان يزمايلوۆ, «Digital Communications Ka­zakhstan-2011» كورمە-كونفەرەنتسيا­سى­نىڭ توراعاسى كارل يوحاننەسسون, «قا­زاق­تەلەكوم» اق باسقارما توراعاسى قۋا­نىشبەك ەسەكەەۆ, Huawei Tehno­lo­gies ۆيتسە-پرەزيدەنتى تان چيبين, «كار-تەل» جشس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى تۇڭعىشبەك باتتالحانوۆ, «حالىقارا­لىق باعدارلامالار ورتالىعى» اق پرەزيدەنتى ساياسات نۇربەك قاتىستى. مۇندا مينيستر قازاقستاننىڭ جوعارى تەحنولوگيا رىنوگىنا قانداي ۇسىنىسپەن شىعا الاتىندىعىن, سونداي-اق بولا­شاق­تا بايلانىس وپەراتورلارى جۇمى­سىن ودان ءارى ءتيىمدى ەتۋگە بار كۇشىن سالاتىندىعىن جەتكىزدى. قازاقستان يننوۆاتسيالىق دامۋىن ودان ءارى جوعارىلاتۋعا مۇددەلى. سون­دىقتان بۇكىل ەل اۋماعىنا بارىنشا قول­جەتىمدى ينتەرنەتتى جەتكىزىپ, باي­لا­نىس جۇيەسىن دامىتۋعا بارىنشا كۇش سالىنۋدا. ارينە, بۇل الداعى ءبىر-ەكى جىل ىشىندە اتقارىلا سالاتىن جۇ­مىس­تار ەمەس. تۇبەگەيلى وزگەرىستەر قاجەت. ءويت­كەنى, جىل سايىن تەحنولوگيا سالا­سىن­داعى جاڭالىقتار مەن جاڭعىرۋلار كوز ىلەستىرمەي تۇرلەنە تۇسۋدە. وتكەن جىلى عانا 3G بايلانىس جۇيەسى تۋرا­لى ءسوز قىلدىق, ال بيىل 4G تۋرالى ويلا­نىپ جاتىرمىز. سوندىقتان ەل دامۋى­نىڭ بارىنشا ەكپىن الۋىنا ءبىز دە تىلەكتەسپىز. شارانىڭ بەرەر پايداسى مول دەپ وتىرعانىمىز دا وسى. كورمە-كون­فەرەنتسيا بارىسىندا تاۋەلسىزدىك سا­رايى­نىڭ ىشىندە ۇيىمداستىرىلعان كور­مەدە الەمگە تانىمال برەندتەر كەلۋشىلەرگە ءوز جاڭالىقتارى مەن سوڭعى جەتىستىكتەرىن جارنامالادى. ۆەنەرا تۇگەلباي. -------------------------------- سۋرەتتى تۇسىرگەن  ورىنباي بالمۇرات.