14 قىركۇيەك, 2011

ماحابباتسىز دۇنيە بوس

887 رەت
كورسەتىلدى
13 مين
وقۋ ءۇشىن
حاكىم ابايدى تەبىرەندىرگەن ماحاببات ادام قاسيەتىنىڭ اسىل شىڭى دەسەك, قا­زاق­تىڭ باس اقىنى بۇل ارادا ەت پەن تەرىنىڭ ارا­سىن­داعى اسىرە قىزىعۋشىلىقتى ەمەس, اردىڭ ءىسى بولاتىن ادال ماحابباتتى ايتىپ وتىرسا كەرەك. ال وسىنداي ماڭگىلىك ماحابباتتان عانا ءومىردىڭ ءمانى كىرەتىنىنە قۋان­دىر مەن قۇرالاي بايمەنوۆتەردىڭ تاعدىرى دالەل. اڭگىمەنىڭ القيسساسىنان باستايتىن بول­ساق, ولار و باستان ءبىرى ءۇشىن ءبىرى جارا­­تىل­عان­داي كورىنەدى دە تۇرادى ماعان. قۋاندىر قوبدا اۋىلىندى تۋىپ-ءوسىپ, ەڭبەك جولىن سول كەزدەگى اۋداندىق «سەلحوزتەحنيكادا» جاس مامان بو­لىپ باستاپ, ماي-عا اۋىسىپ, ونىڭ باس­شى­لى­عىنا كوتەرىلگەن كەزى-تۇعىن. كورشىلەس ورىن­بور وبلىسىندا تۇرعان قۇ­رالايدىڭ اتا-اناسى وسى قوبدا اۋىلىنا قونىس اۋ­­­دارعان-دى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەكەۋى كورشى تۇردى. اندە اي­تى­لاتىنداي, «كورشىنىڭ قىزى كەرەمەت ەدى». ەلىكتىڭ لا­عىن­داي ادەمى دە سۇيكىمدى قىزدان اۋ­ىل­دىڭ ءجى­گىتتەرىنىڭ نەبىر سەن تۇر, مەن اتايىندارى ءۇمىتتى بولا­تىن. ورىس جەرىندە ءوسىپ, شەتتە ءجۇ­رىپ, نامىسىن جىبەرمەۋگە داع­دى­­لان­­­عان, تال بويىندا ءبىر ءمىنى جوق ارۋ قىز تالايىنىڭ تاۋىن قايتارعان. بىراق, كور­شىنىڭ ۇلى عانا ءۇيدىڭ ىرگەسىنەن ءارلى-بەرلى وتكەندە كوز قي­ىعىن دا سالمايتىن سياقتى. تابي­عاتىنان وجەت قۇرا­لايعا بۇل ۇناي قوي­مادى. ءبىر كۇنى كورشىنىڭ اۋلاسىنداعى قۇ­دىق­تان سۋ الۋدى سىلتاۋراتىپ جەتىپ بار­ماسى بار ما. قۇدىقتىڭ قۇلاعىن باسۋعا ءالى كەلمەگەن ول اۋلادا جۇرگەن قۋ­اندىرعا كو­مەكتەسىپ جىبەرۋىن سۇرادى. ءسويتىپ, تانىس­تىق باستالىپ كەتتى. ال­عاشقىدا باس­تاۋىش سىنىپتىڭ مۇعالىمى بول­عان قۇرالاي اۋ­داندىق پيونەرلەر ۇيىنە قىز­مەتكە اۋىسىپ, كوپ كەشىكپەي ونىڭ ديرەك­تور­لىعىنىڭ تىزگىنىن قولىنا الدى. قۇرالاي مەن قۋان­دىر­دىڭ وسى تانىستىعى دوستىققا, دوس­تى­عى شى­نايى ما­حاب­باتقا ۇلاستى. كىندىكتەن جال­­­عىز قۋان­دىردىڭ اناسى ايمان شا­ڭى­راق­قا التىن اسىقتاي قۇرالاي كەلىن بولىپ ءتۇس­كەندە, جانى قالمادى, جالعىزىنا وسىنداي قىز­دى جولىق­تىرعان تاع­دىرعا مىڭ تاۋبە ايت­تى. ومىرگە دانيا مەن ارمان كەلگەندە قارت انانىڭ توبەسى كوككە جەتتى. ايمان اجە ولاردى باۋىرىنا با­سىپ, باعىپ-قاقتى. جاس جۇباي­لار­دىڭ ءوز كاسىپ­تە­رىمەن اي­نا­لىسۋ­لا­رىنا جاعداي جاسادى. كوپشىلىك شارالاردى ۇيىمداستىرۋعا كەل­گەندە جانىپ كەتەتىن قۇرالاي باسشى­­لاردىڭ نازارىنا ىلىگىپ, ابىروي بيىگىنە كوتەرىلە باس­تادى. ادالدىعىمەن ارىپتەس­تە­رى اراسىندا بەدەلگە يە بولعان قۋاندىر دا قاتارىنىڭ الدى بولدى. جەرگىلىكتى بي­لىكتىڭ تىزەگە سالۋىمەن زاڭسىز جۇمىستان شىعا­رىلىپ قالعاندا دا قۇرالاي قۇراق ۇشىپ جۇگىردى. «اققا قۇداي جاق» دەگەن ەمەس پە, ارتىنان ءبارى ورنىنا كەلدى. الايدا ەندى ىستە بەرەكە بولمايتىنىن ءتۇ­سىن­گەن جاس جۇ­بايلار كوپ ويلانباستان ونەر­كاسىبى دامىپ كەلە جاتقان وكتيابر (قازىرگى مۇ­عالجار) اۋدانىنىڭ ورتالىعى – قان­دى­اعاش قالا­سىنا قونىس اۋداردى. قۋاندىرعا اۋ­داندىق ىشكى ىستەر ءبولىمى كۇزەت قىز­مە­تىنە باس­شى­لىق جاساۋ ۇسىنىلدى. قۇرا­لايدىڭ ۇيىم­داستىرۋشىلىق قابىلەتىن, ىسكەرلىگىن, قانداي ور­تانى دا ءۇيىرىپ اكەتەتىن قاسيەتىن اڭعارعان اۋدان باسشىلارى اۋ­دان­دىق ءما­دەنيەت ءۇيى­نىڭ ديرەكتورلىعى قىز­مەتىن سەنىپ تاپسى­رادى. بۇل جۇمىستى دا ۇرشىقشا ءۇيىرىپ اكەتكەن جاس كەلىنشەك جۇمىستىڭ قىزىعىنا ەندى قانىعا باس­تا­عان كەز ەدى ول. اتتەڭ, سول ءبىر قايعىلى وقيعا بولماعاندا قۇرالاي بازاربايقىزى قانشا شا­رۋانىڭ باسىن قاي­ىرار ەدى دەپ ويلايسىڭ قازىر. قارا التىندى وڭىرگە كسرو مۇناي جانە گاز ءمينيسترى كەلەتىن بولىپ, سولارعا مادەني قىزمەت كورسەتۋگە جولعا شىققان قۇرالاي مىنگەن «ۋاز» اۆتوكولىگى اۋدان ورتالىعىنان شىق­­­پاي جاتىپ بيىكتىگى 8 مەتر كوپىردەن اۋدا­­­رىلىپ كەتەدى. – ماعان قۇرالايدىڭ جول اپاتىنا ۇشى­راعانىن ماي-دىڭ جىگىتتەرى حابارلادى. ءتو­بەم­­نەن جاي تۇسكەندەي بولدى. جول اپا­تى­نا ۇشىراعان قۇرالايدى باستاپقىدا اۋ­داندىق اۋرۋحاناعا جەتكىزگەنمەن, مۇنداعى­لار­دىڭ كۇ­­شى جەتپەيتىنى بەلگىلى بولعاندىقتان, وبلىس ور­تالىعىنداعى اۋرۋ­حاناعا تىكۇشاقپەن اكەل­­­دى. اتام بازارباي ەكەۋمىز كوز ىلمەستەن ءۇش كۇن بويى ەسىنەن تانىپ جاتقان قۇرالايدىڭ قاسىندا بول­دىق. باسىنان قاتتى جاراقات ال­عان ەكەن. سىنعان ەكى قابىرعانى دارىگەرلەر الىپ تاستادى, بۇعانا مەن سول تىزەسى, ەڭ جامانى, ومىرتقا سىنعان. وسىلاردىڭ بارىنە وتا جاساۋعا شىداۋ ءۇشىن قانشا جىگەر كەرەك دەسەڭشى. ال, قۇرالاي شىدادى. ەسىن جيعان بويدا اينا مەن ەرىن دالابىن اپەرشى دەگەنى بار ەمەس پە. مەن ونىڭ قايراتتى, وزىنە ءوزى سەنىمدىلىگىن بىلگەنمەن, مۇنىسىن العاش­قى­دا تۇسىنبەي قالدىم, سويتسەم, قانشا جان ازابىن تارتىپ جاتسا دا ەشكىمگە قينال­عا­نىن بىلدىرمەگەندەگىسى ەكەن, –دەيدى قۋاندىر سول ءبىر جانىن جۇدەتكەن ساتتەردى ەسكە الىپ. اۋرۋحانا توسەگىنە ءتورت اي تا­­­ڭىل­­­عان قۇ­را­لايدى قۋاندىر ۇيگە كوتەرىپ الىپ كەلدى. كۇنى كەشە عانا ءوز ايا­عىمەن جۇرگەن كەلىنشەگىن وسىلاي سال بولىپ قالادى دەپ وي­لاپ پا. ارينە, دارىگەرلەر ەندى اياعىنان باسا الماي­­­دى, كەرەك دەسەڭ مۇلدەم جاتىپ تا قالۋى ءمۇم­كىن دەپ الدەنەشە ەسكەرتكەن. ءتىپتى ەر ادامعا ماسىل بوپ, سال بولىپ جاتقان ايەلدەن نە ءۇمىت دەپ تۇڭىلدىرگەندەرى دە جوق ەمەس. قۋاندىر بولسا سونىڭ بارىنە كوڭىلى سەنبەدى, قۇلدىراڭ قاققان قۇرالايى ەرتەڭ اياعىنا ءمىنىپ كەتەتىندەي بولدى دا تۇردى. سال بولىپ قالعان ايەلدەرىن 90 پاي­ىزدان استام ەركەك تاستاپ كەتەدى دەگەن ءدارى­گەرگە «ءسىز نە ايتىپ تۇرسىز. بۇل مەنىڭ ءسۇيىپ قوسىلعان ومىرلىك جارىم, ونى بىلاي قوي­عاندا كوگەنكوز بۇلدىرشىندەرىمنىڭ اناسى ەمەس پە» دەپ قايتارىپ تاستادى. بار­­­لىق ءۇي شا­رۋاسىن موينىنا الدى, قىزمەتىن دە تاستاعان جوق. بۇل جولدا اۋداندىق ىشكى ىستەر ءبولىمىنىڭ باستىعى, پودپولكوۆنيك الەكساندر شۆەدكو سياقتى اسىل ازاماتتار قول ۇشىن سوزدى. توسەككە تاڭىلعان كەلىنشەگىنە, بالالا­رىنا قاراۋعا جاعداي جاسادى. «باسقا تۇسسە باس­پاقشىل» دەگەندەي, تاماق ءپىسىرۋ, كىر جۋ دەگەندى ءاپ-ساتتە ۇيرەنىپ الدى. قۇرالايدىڭ كۇتىمىنە دە ۋاقىت تاپتى. قويار دا قويماي ءجۇرىپ قولاربا تاۋىپ اكەلدى. قۇرالايدىڭ كو­ڭى­لىنە كەلىپ قالا ما دەپ وعان اۋەلى ءوزى وتى­رىپ, قالاي باسقارۋ كەرەكتىگىن دە ۇيرەتتى. ون­ىڭ ەندىگى بار ارمانى قايتكەندە دە جان جا­رىن قاتارعا قوسۋ بولدى. گەرمانياعا اپا­­­رىپ ەمدەتۋگە تالاپتانىپ ەدى, قارجى تاپتىرمادى, مۇناي­شىلاردىڭ ءوزى يىلە قويمادى. سودان قارا­عان­دىداعى ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنا اپار­­­دى, ەمدەگەن ۋاقىتتا ءوزى قاسىندا بولىپ, اس-سۋىن دايىنداپ, كۇتىمىنە قارادى. مۇن­دا­عى­لار قۇرالايدىڭ قاسى مەن قاباعىنا قاراۋدان تالمايتىن قۋاندىرعا ريزا بول­دى. قۋاندىر بۇدان كەيىن تالاي جەرگە اپار­دى ارقالاپ, الايدا ناتيجە بولمادى. بىراق, جانسەرىگىنىڭ مەن ەندى قولارباعا تاڭىلىپ قالدىم دەپ ەڭسەسى تۇسكەن ەمەس. قايتا جىگەرلەنىپ, سەن باردا, بالالار باردا مەن با­قىت­سىز ەمەسپىن دەپ ومىرگە قۇشتارلىق تانىتتى. – مەن جول اپاتىنا ۇشىراعاندا قۇ­داي­دان ىشتەي تەك امان قالسام ەكەن دەپ تىلەپ جات­تىم. ال جاراقاتتارىم جانىمدى قانشا­لىق­تى سىز­دات­سا دا شىداۋىم كەرەك دەگەن ماقسات قويدىم الدىما. اۋرۋىمدى ەلەمەس ءۇشىن پالاتادا ءان سالاتىنمىن, قانشا اۋ­ىرسا دا ەشقانداي ەمنەن باس تارتپادىم. ەڭ باستىسى مەن قانداي جاعدايدا دا قۋان­دىردىڭ قاسىمنان تابىلا­تى­نىنا قۇدايداي سەندىم. يمانداي شىنىم, مەنى تاستاپ كەتەدى-اۋ دەگەن وي ەشقاشان قى­لاڭ بەرگەن ەمەس. مەن ونىڭ ماحابباتىنا, ادال­دىعىنا, ازاماتتىعىنا كامىل سەنىمدى بول­دىم, – دەيدى قۇرالاي بازاربايقىزى. – وي نەسىن ايتاسىڭ, قۇدايعا شۇكىرشىلىك قوي. ول كەزدە ەسەڭگىرەپ قالدىق ەمەس پە. جالعىز ۇلدىڭ جان جارى مۇنداي كۇيگە ۇشىرايدى دەپ كىم ويلاعان. تەك جانى امان قالسا دەگەن تىلەۋمەن وتىردىق. قۇداي تىلەكتى بەردى. قۇرالاي كەلىنىم ەمەس قىزىمداي عوي, وسى شاڭىراققا تۇسكەلى بىرگە 35 جىلدا ءبىر ارتىق ءسوزىن ەستىمەدىم. جانى جايساڭ, مەيىرىمدى بالا. اپالى-سىڭىلىدەي سىرلا­سا­تى­­­نىمىز دا بار, – دەپ سوزگە ارالاستى سە­كسەننىڭ سەڭ­گى­رى­نەن اسقان ايمان كەيۋانا. ەرلى-زاي­ىپتى­لار­دىڭ اراسىنداعى ماحاببات­تىڭ ساۋلەسى ەنە مەن كەلىن اراسىندا شۇ­عى­لا­لى شۋاققا اينالعانى قانداي جاراسىمدى. ومىرگە قۇشتار قۇرالاي ءتورت قابىرعاعا قاراپ جاتا بەرۋگە ارلاندى, قايراتتاندى. جول­داسىنىڭ الاقانىنا سالىپ ايالاعانى, ءوزى­نىڭ ومىرگە ىڭكارلىگى ونى تى­نىش جاتقىزبادى, قو­عامدىق جۇ­مىس­تار­­عا ارالاسۋعا يتەرمەلەدى. قان­دى­­­اعاشتا تۇر­عان­دا تالاي شا­رۋا­­­نىڭ باسىن قاي­تاردى. جەر­گىلىكتى تەلەديداردان حابار دا جۇرگىزدى. قۋ­اندىر بولسا كە­لىنشەگىنىڭ بوركەمىك جان ەمەس ەكەنىنە ريزا بولدى. بايمەنوۆتەر 1997 جىلى اق­­­تو­بە قالاسىنا قونىس اۋداردى. كەلە ءوزى سياقتى باقىتسىزدىققا ۇشى­را­­عانداردىڭ ماسەلەسىمەن اينا­لى­سا باستادى. ەكى جىلدان كەيىن «اقتوبە قالاسى سال اۋ­رۋلارىنا شالدىققان ازاماتتار قوعامى­نىڭ» تۇساۋىن كەستى. قۇ­رالاي بايمە­­نو­­­­ۆا قوعامنىڭ ءمۇم­كىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ پروبلەماسىنا ەنجار­لىعىن جو­يۋ­عا كۇش سالدى. ارينە, بۇل جولدا ءبارى وپ-وڭاي بولا قوي­­عان جوق. جولداسى قۋاندىر جەكە كولىگىمەن انا مەكەمە, مىنا شە­نەۋ­نىككە كوتەرىپ اپارىپ, قاسى­نان تابىلدى. ءسويتىپ, قوزعاۋسىز جات­قان مۇگەدەكتەر ماسەلەسىنىڭ تالاي جىلدان بەرى سىرەسكەن سەڭى سوگىلە باستادى. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جان­­­­داردىڭ العاشقى باس قوسۋىن ۇي­ىمداستىرۋ, «قول ارباداعى ارۋلار» باي­قاۋىن, مۇگەدەك بالالار اراسىندا «سينيايا پتيتسا» شىعار­ما­شىلىق فەستيۆالىن وتكىزۋ, ءمۇم­كىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ ۆولەيبولمەن شۇعىلدانۋىنا جاعداي تۋعىزۋ جانە باسقا اكتسيالار قۇرالاي بايمەنوۆانىڭ باس­تاماسىمەن دۇنيەگە كەلدى. اقتوبە قا­لاسىندا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جان­دار­عا ار­نالعان ءبىر كوپ قاباتتى تۇرعىن ءۇي پاي­­دالانۋعا بەرىلدى, ولاردى با­را­تىن جەرىنە جەتكىزۋ ءۇشىن ارنايى جابدىقتال­عان كوپ ور­ىندىق جەڭىل تاكسي ءبولىندى. سوڭعى سا­لىنعان نىساندار مۇگەدەكتەردىڭ كىرىپ-شى­عۋىنا ىڭ­عاي­لى پانتۋسپەن جابدىقتالدى. وسى­نىڭ ءبارى­نە قۇرالاي بايمەنوۆا ءوزى ۇي­ىتقى بولدى. راس, وبلىس اكىمى ەلەۋسىن سا­عىن­دىقوۆ ونىڭ ۇسى­نىس­تارىن ۇدايى نازاردا ۇس­تاپ, قولداپ وتىر­دى. ءوڭىر باسشىسى ارقاشان مۇگەدەكتەردىڭ پروبلەماسىنا وڭ قاراپ, قام­قورلىعىن اياعان ەمەس. «اقتوبە قالاسىنداعى سال اۋرۋلارىنا شالدىققان ازاماتتاردى قور­عاۋ» قوعامدىق ۇيىمىنىڭ ءتورايىمى قۇرالاي بايمەنوۆا قاراقان باسىنىڭ قامىنان گورى قامقورلىقتى قاجەت ەتەتىن قارىپ جاندارعا جانى اشيدى.ونىڭ ارالاسۋىمەن قانشاما ادامنىڭ تۇر­مىس­تىق ماسەلەلەرى شەشىلدى. بۇل ارباعا تا­ڭىلسا دا ارمانىن جوعالتپاعان كەلىنشەكتىڭ اتقارعان شارۋالارىنىڭ تولىق ەمەس ءتىزىمى عانا. قۇرالاي جاساعان جۇمىس­تار­دى ون ەكى مۇشەسى تۇگەل اتپال ازامات تا جۇزەگە اسىرا الماس ەدى. كەيدە وسىنداي قۋات, وسىنداي قۇشتارلىق تال بويىنا قالاي سىيىپ تۇر دەپ تاڭداناسىڭ. قازىر قۇرالاي يناباتتى كەلىن, باقىتتى انا عانا ەمەس, نەمەرە ءسۇيىپ وتىرعان اجە دە. ول وسىنداي باقىتقا قولى جەتكەنى جولداسى قۋاندىردىڭ ارقاسى ەكەنىن ايتۋدان جا­لىققان ەمەس. قاسى مەن قاباعىنا قارايتىن قۋان­دى­رى باردا ارتىنا الاڭدامايدى. ونىڭ ۇستىنە قىزى دانيا دا, ۇلى ارمان دا ءوز جولىن تاپتى. سوعان شۇكىرشىلىك ەتەدى.ەڭ­بەگى ەلەنىپ «قۇرمەت» وردەنىمەن ماراپات­تال­دى, ەلباسى­نىڭ العىس حاتىنا يە بولدى. وبلىس اكىمى ول باسقاراتىن ۇيىمعا «ۆولگا» كولىگىن سىيعا تارتتى. ءوزى بولسا قازىر اقتوبەدەگى بەلسەندى دە بەلگىلى ادامداردىڭ ءبىرى رەتىندە جۇر­تشى­لىققا تانىمال. جازۋشى ءازىلحان نۇرشايىقوۆ سوڭعى بەرگەن سۇحباتتارىنىڭ بىرىندە «ماحاببات – اقىل­­دىڭ, ويدىڭ, سەزىمنىڭ, ەڭ باستىسى – سە­نىم­نىڭ تۇتاس بىرلىگى» دەگەن ەكەن. مەن ءباي­مە­نوۆتەر وتباسىن ماحابباتتىڭ شۋاعى جى­لىتىپ تۇر­عانداي سەزىندىم. قۇرالاي دەپ قۇ­راق ۇشقان قۋاندىردى, ەنەسىنە ەركەلەگەن كە­لىندى, كەلىنىن قىزىنداي قۇرمەتتەگەن ەنەنى, اناسىن ءما­پە­­لە­گەن بالالارىن كورىپ بۇ­لاي ويلاماسقا شا­راڭ جوق. قانداي تاقسىرەت تارتساڭ دا, قان­داي ازاپ­تى ارقالاساڭ دا ماحابباتتىڭ قۋاتى سونىڭ ءبارىن جە­ڭىل­دە­تەتىنىنە كامىل سەندىم. ساتىبالدى ءساۋىرباي. اقتوبە وبلىسى.
سوڭعى جاڭالىقتار