2011 جىلعى 14 شىلدە, استانا, ۇكىمەت ءۇيى
شاعىن ولشەمدى كەمەلەردى جانە ولار توقتايتىن بازالاردى (قۇرىلىستاردى) پايدالانۋ قاعيداسىن بەكىتۋ تۋرالى
«ساۋدا ماقساتىندا تەڭىزدە ءجۇزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2002 جىلعى 17 قاڭتارداعى زاڭىنىڭ 4-بابى 2-تارماعىنىڭ 28) تارماقشاسىنا جانە «ىشكى سۋ كولىگى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2004 جىلعى 6 شىلدەدەگى زاڭىنىڭ 8-بابىنىڭ 23) تارماقشاسىنا سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى قاۋلى ەتەدى: 1. قوسا بەرىلىپ وتىرعان شاعىن ولشەمدى كەمەلەردى جانە ولار توقتايتىن بازالاردى (قۇرىلىستاردى) پايدالانۋ قاعيداسى بەكىتىلسىن. 2. وسى قاۋلى العاشقى رەسمي جاريالانعان كۇنىنەن باستاپ كۇنتىزبەلىك ون كۇن وتكەن سوڭ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ك.ءماسىموۆ.قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2011 جىلعى «14» شىلدەدەگى №798 قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن
شاعىن كولەمدى كەمەلەردى جانە ولار توقتايتىن بازالاردى (قۇرىلىستاردى) پايدالانۋ قاعيداسى
1. جالپى ەرەجەلەر
1. وسى شاعىن كولەمدى كەمەلەردى جانە ولار توقتايتىن بازالاردى (قۇرىلىستاردى) پايدالانۋ قاعيداسى (بۇدان ءارى – قاعيدا) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «ساۋدا ماقساتىندا تەڭىزدە ءجۇزۋ تۋرالى» 2002 جىلعى 17 قاڭتارداعى جانە «ىشكى سۋ كولىگى تۋرالى» 2004 جىلعى 6 شىلدەدەگى زاڭدارىنا سايكەس قابىلداندى جانە شاعىن كولەمدى كەمەلەردى جانە ولار توقتايتىن بازالاردى (قۇرىلىستاردى) تەڭىز جاعالاۋىنداعى سۋدا, ىشكى سۋ جولدارىندا, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باسقا سۋ قويمالارىندا پايدالانۋ ءتارتىبىن بەلگىلەيدى. 2. قاعيدادا مىناداي نەگىزگى تەرميندەر قولدانىلادى: كەمە بيلەتى – شاعىن كولەمدى كەمەگە مەنشىك قۇقىعىن جانە وسى كەمەنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تۋىن كوتەرىپ ءجۇزۋ قۇقىعىن راستايتىن قۇجات; سۋداعى جۇردەك اتتراكتسيون – شاعىن كولەمدى كەمەنىڭ كوڭىل كوتەرەتىن ءجۇزۋ قۇرالدارىن سۇيرەۋ ارقىلى ويىن-ساۋىق ءتۇرى («باناندار», «شايبالار», «سۋ شانالارى» جانە باسقالار); شاعىن كولەمدى كەمەنى باسقارۋ كۋالىگى – شاعىن كولەمدى كەمەنى باسقارۋ قۇقىعىنا بىلىكتىلىكتىڭ بولۋىن راستايتىن قۇجات; شاعىن كولەمدى كەمەنىڭ كەمە جۇرگىزۋشىسى – شاعىن كولەمدى كەمەنىڭ مەنشىك يەسى بولىپ تابىلاتىنىنا نەمەسە ونى وزگە زاڭدى نەگىزە باسقارۋىنا قاراماستان جانە ءتيىستى كۋالىگى بار شاعىن كولەمدى كەمەنى باسقاراتىن ادام. كەمە جۇرگىزۋشىگە كەمە جۇرگىزۋگە وقىتاتىن ادام تەڭەستىرىلەدى. 3. شاعىن كولەمدى كەمەلەرى بار زاڭدى تۇلعالار نەمەسە جەكە كاسىپكەرلەر وسى كەمەلەردى پايدالانۋ جانە ولار توقتايتىن بازالاردى (قۇرىلىستاردى) پايدالانۋعا جاۋاپتى ادامداردى بولەدى. 4. قاعيدانىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋدى قازاقستان رەسپۋبليكاسى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگى كولىكتىك باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ اۋماقتىق ورگاندارى بۇدان ءارى – كوميتەتتىڭ اۋماقتىق ورگاندارى) جۇزەگە اسىرادى. 5. شاعىن كولەمدى كەمەلەرمەن ساياحاتقا, ۇجىممەن دەمالۋعا شىققاندا جانە بۇقارالىق ءىس-شارالار كەزىندە يەلەرى سۋداعى قاۋىپسىزدىك, قوعامدىق ءتارتىپ جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋعا جاۋاپتى ادامداردى تاعايىندايدى. 6. سۋ وبەكتىلەرىندە سۋداعى جۇردەك اتتراكتسيونداردى جۇرگىزۋ كەزىندە اتتراكتسيون يەسى سۇيرەيتىن شاعىن كولەمدى كەمەگە تىركەپ سۇيرەلەتىن ويىن-ساۋىق ءجۇزۋ قۇرالىنا قىزمەت كورسەتۋ جانە بايقاۋ جونىندە جاۋاپتى ادامدى تاعايىندايدى.7. وسى قاعيدانى بۇزعان ادامدار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قولدانىستاعى زاڭناماسىنا سايكەس جاۋاپكەرشىلىكتە بولادى.
2. شاعىن كولەمدى كەمەلەردى پايدالانۋ
8. جولاۋشىلار سىيىمدىلىعى, جۇك كوتەرىمدىلىگى, شەكتى قۋاتى جانە قوزعالتقىش سانى, جەلكەندەردىڭ رۇقسات ەتىلەتىن الاڭى, ءجۇزۋ اۋدانى, كەمە جۇزە الاتىن تولقىن بيىكتىگى, ءسۋۇستى بورتقا وتىرۋ, قۇتقارۋ جانە ورتكە قارسى قۇرالدارمەن, سيگنال وتتارىمەن ناۆيگاتسيالىق جانە باسقا دا جابدىقتارمەن جاراقتالۋى بويىنشا بەلگىلەنگەن شارتتاردى, نورمالاردى جانە تەحنيكالىق تالاپتاردى ساقتاي وتىرىپ, شاعىن كولەمدى كەمەلەر كەمە كىتابىندا مەملەكەتتىك تىركەلىپ, بورت نومىرلەرىنىڭ بەلگىلەنۋىنەن جانە تەحنيكالىق كۋالاندىرىلۋىنان (تەكسەرىپ قاراۋ) كەيىن ولاردى پايدالانۋعا رۇقسات ەتىلەدى. 9. شاعىن كولەمدى كەمەلەردى مەملەكەتتىك تىركەۋ, ەسەپكە الۋ, سىنىپتاۋ جانە تەحنيكالىق كۋالاندىرۋدى (تەكسەرىپ قاراۋدى) كوميتەتتىڭ اۋماقتىق ورگاندارى جۇزەگە اسىرادى. 10. مەملەكەتتىك تىركەۋدەن وتكەن شاعىن كولەمدى كەمەلەردى باسقارۋعا شاعىن كولەمدى كەمەلەردى باسقارۋ قۇقىعىنا كۋالىكتەرى بار كەمە جۇرگىزۋشىلەرىنە رۇقسات ەتىلەدى. 11. كەمە قاتىناسى (ناۆيگاتسيالىق) جاعدايى جوق سۋ وبەكتىلەرىندە ايىرىسۋ كەزىندە شاعىن كولەمدى كەمەلەردىڭ مانەۆرلەۋ وڭ جاقتى (سول جاق بورتتارىمەن) قوزعالىستى ەسكەرە وتىرىپ جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس. 12. ەلدى مەكەندەردىڭ, پورتتاردىڭ, ايلاقتاردىڭ, بازالاردىڭ (قۇرىلىستاردىڭ) شاعىن كولەمدى كەمەلەردىڭ تۇراعى ءۇشىن اكۆاتوريالارىندا جانە شەكارالارىندا شاعىن كولەمدى موتورلى كەمەلەردىڭ قوزعالىسى ساعاتىنا 20 كم اسپايتىن, ال جاعا مەن سۋعا ءتۇسۋ ورىندارىنىڭ ماڭايىندا ساعاتىنا 10 كم دەيىن جىلدامدىققا رۇقسات ەتىلەدى. 13. شاعىن كولەمدى كەمەلەرمەن ءجۇزۋ كەزىندە مىنالارعا: 1) بەلگىلەنگەن تارتىپپەن تىركەلمەگەن; تەحنيكالىق كۋالاندىرۋدان (قاراپ تەكسەرۋدەن) وتپەگەن; بورت نومىرلەرى جوق; ءتيىستى رۇقساتسىز قايتا جابدىقتالعان; تيەۋ, جولاۋشىلار سىيىمدىلىعى, اۋدان جانە ءجۇزۋ شارتتارى بويىنشا نورمالاردى بۇزۋ; شاعىن كولەمدى كەمەنى باسقارۋ قۇقىعىنا كۋالىگى جوق; ماس كۇيىندە شاعىن كولەمدى كەمەنى باسقارۋعا; 2) باسقارۋعا قۇقىعى جوق نەمەسە ماس كۇيىندەگى ادامعا كەمەنى باسقارۋعا بەرۋگە; 3) قوزعالىستىڭ بەلگىلەنگەن جىلدامدىعىن ارتتىرۋعا; 4) گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى, تەحنيكالىق قۇرالداردى, كەمە قاتىناسى جانە ناۆيگاتسيالىق جاعداي بەلگىلەرىن بۇزۋعا; 5) ۋاقىتشا نەمەسە تۇراقتى جابىلعان ءجۇزۋ اۋداندارى ءۇشىن اۋداندارعا ارنايى رۇقساتسىز كىرۋگە نەمەسە تىيىم سالىنعان ورىنداردا ادەيى توقتاۋعا; 6) ادامداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا موتوردىڭ نەمەسە جەلكەننىڭ استىنان وتۋگە جانە سۋ وبەكتىلەرىندەگى تۇرعىنداردىڭ جاعا, باسقا سۋعا ءتۇسۋ ورىندارى جانە جاپپاي دەمالۋ اكۆاتوريالارىندا مانەۆرلەۋگە; 7) جاعالار مەن باسقا سۋعا تۇسۋگە ۇيىمداستىرىلعان ورىنداردا سۋعا ءتۇسۋ شەكاراسىنىڭ قورشاۋىنا 50 مەترگە دەيىن جاقىنداۋعا; 8) كەمەمەن كامەلەتتىك جاسقا تولماعانداردى, ۇلكەندەردىڭ سۇيەمەلدەنۋىنسىز ون ءتورت جاسقا تولماعانداردى تاسىمالداۋعا; 9) شاعىن كولەمدى كەمەلەرمەن ولار ءۇشىن ارنالماعان قاۋىپتى جۇكتەردى تاسىمالداۋعا; 10) ارقانداپ بايلاۋعا, توقتاۋعا, جۇزبەلى ناۆيگاتسيالىق بەلگىلەردە, جۇك جانە جولاۋشىلار ايلاقتارىندا, پيرستەردە, دەباركادەرلەردە, دوكالاردا ء(جۇزۋ دوكالارى) جانە كوپىرلەردىڭ استىندا زاكىرگە تۇرۋعا; 11) تەڭىز جانە وزەن فلوتىنىڭ كولىكتىك جانە تەحنيكالىق كەمەلەردەن تىكەلەي جاقىندىقتا مانەۆرلەۋگە, ءوز ءىس-قيمىلدارىمەن كەمە قاتىناسىنا كەدەرگى جاساۋعا; 12) كەمە بيلەتىندە ءتيىستى جازباسى بولماعان كەزدە ەسكەك قايىقتارعا موتورلار ورناتۋعا; 13) وسى ماقساتقا جاتپايتىن جەرلەردە ەسكەك قايىقتار مەن كەمەلەرگە جەلكەن ورناتۋعا; 14) قوزعالىس كەزىندە ءبىر كەمەدەن ەكىنشى كەمەگە اۋىسۋىن جۇزەگە اسىرۋعا; 15) ءتيىستى ءورت قاۋىپسىزدىگى شارالارىن ساقتاماي, وتىن قۇيۋدى جۇزەگە اسىرۋعا; 16) تاۋلىكتىڭ قاراڭعى كەزەڭىندە ناۆيگاتسيالىق سيگنال وتتارىمەن جابدىقتالماعان ەسكەك, جەلكەندى جانە موتورلى قايىقتارمەن جۇزۋگە شىعۋعا; 17) شەكتەلگەن كورىنۋ كەزىندە (1 كم كەم) كەمەمەن جۇزۋگە شىعۋعا; 18) اۆاريالىق جوندەۋ قورشاۋلارى, وتكەل جانە جۇمىس ىستەيتىن جەر سناريادتارى, سونداي-اق شليۋزدەرگە جاقىنداۋ كەزىندە كوپىرلەردىڭ بويلارى مەن جاقىنداۋ ارنالارى ورىندارىندا كەمەلەردىڭ ايىرىلۋى مەن باسىپ وزۋىن جۇزەگە اسىرۋعا; 19) ەشتەڭە كورىنبەگەننەن تۇسپالداۋ مۇمكىندىگى بولمايتىن تۇماندا نەمەسە قولايسىز مەتەوجاعدايلاردا شاعىن كولەمدى كەمەلەردى باسقارۋعا; 20) سۋ ايدىنىن مۇزدان تولىق تازارتقان ساتكە دەيىن شاعىن كولەمدى كەمەلەردىڭ جۇزۋىنە; 21) شومىلۋعا ارنالعان جەرلەر اكۆاتورياسىندا ۇرمەلى سەرۋەندەۋشى ءجۇزۋ قۇرالدارىن, سونىمەن بىرگە ۇشۋ قۇرالدارىن (پاراشيۋت), سونداي-اق اتالعان قۇرالداردى تىركەۋگە الۋعا ارنالماعان كەمەلەرمەن تىركەپ سۇيرەۋگە جول بەرىلمەيدى. 14. مىناداي اقاۋلىقتار بولعان كەزدە شاعىن كولەمدى كەمەلەردى پايدالانۋعا رۇقسات ەتىلمەيدى: 1) ورنالاسقان ورنىنا قاراماستان كەمەنىڭ كورپۋسىنىڭ تولاسسىز تەسىگى بولسا; 2) كەمەنىڭ گەرموبولىمدەرى جانە (نەمەسە) اۋە جاشىكتەرىنىڭ بولماۋى نەمەسە اشىلىپ كەتۋى; 3) كوزدەلگەن رۋلدىك قۇرىلعىنى بەكىتۋ بولشەكتەرى كونسترۋكتسياسىنىڭ بولماۋى نەمەسە ونىڭ قۇرامدىق بولشەكتەرىنىڭ بۇزىلۋى نەمەسە ونىڭ جۇمىسىنىڭ سەنىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتپەۋ; 4) وتىننىڭ, ءدىرىلدىڭ كەمۋىنىڭ بولۋى, تۇنشىقتىرعىشتىڭ بولماۋى نەمەسە اقاۋلىعى, قوزعالتقىشتىڭ قاشىقتىقتاعى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ بۇزىلۋى, رەۆەرس-رەدۋكتوردىڭ سەنىمدى قوسىلۋىن (قوسىلماۋىن) قامتاماسىز ەتپەۋ, قوسىلعان رەۆەرس كەزىندە قوزعالتقىشتى (موتور) قوسۋدى بلوكتاۋدىڭ اقاۋلىعى; 5) كەمە بيلەتىندە كورسەتىلگەن جيناقتالۋ نورمالارىنىڭ جانە كەمە جابدىقتارىنىڭ سايكەس كەلمەۋى; 6) بەلگىلەنگەن تالاپتاردىڭ ەرەكشەلىك وتتارىنىڭ بولماۋى, اقاۋلىعى نەمەسە سايكەس كەلمەۋى; 15. شاعىن كولەمدى كەمەلەر جانە تىركەپ سۇيرەۋ ءجۇزۋ قۇرالدارى شاعىن كولەمدى كەمەدە نەمەسە سۇيرەۋ ءجۇزۋ قۇرالىندا ورنالاسقان كەمە جۇرگىزۋشىلەرى مەن باسقا ادامدار ءۇشىن ءتيىستى مولشەرلەرىمەن جەكە قۇتقارۋ قۇرالدارىمەن جاراقتاندىرىلادى. 16. جەكە قۇتقارۋ قۇرالدارى (قۇتقارۋ كەۋدەشەلەرى, بەلدىكتەر, كەۋدەشەلەر) شاعىن كولەمدى كەمەدە نەمەسە تىركەپ سۇيرەلەتىن ءجۇزۋ قۇرالىندا ورنالاسقان كەمە جۇرگىزۋشىسىندە نەمەسە باسقا ادامداردا كيىلۋى جانە تۇيمەلەنۋى ءتيىس. شاعىن كولەمدى كەمەنىڭ زاكىردە تۇراعى كەزىندە ۇرلەنگەن جانە ەسكەك شاعىن كولەمدى كەمەلەردى قوسپاعاندا, شاعىن كولەمدى كەمەدە, جەكە قۇتقارۋ كەۋدەشەلەرىنسىز بولۋعا رۇقسات ەتىلەدى. 17. شاعىن كولەمدى كەمەلەردىڭ كەمە جۇرگىزۋشىلەرى (بۇدان ءارى – كەمە جۇرگىزۋشىلەرى) كوميتەتتىڭ اۋماقتىق ورگانىنىڭ لاۋازىمدى ادامىنا تەكسەرۋ ءۇشىن مىناداي قۇجاتتاردى بەرەدى: 1) شاعىن كولەمدى كەمەلەردى باسقارۋ قۇقىعىنا كۋالىك; 2) جۇزۋگە جارامدىلىعىنا كەمەنى جىل سايىنعى تەحنيكالىق كۋالاندىرۋدان وتكەنى تۋرالى بەلگىسىمەن شاعىن كولەمدى كەمەنىڭ كەمە بيلەتى; 3) شاعىن كولەمدى كەمەدە يەگەردىڭ بولماۋى كەزىندە شاعىن كولەمدى كەمەنى باسقارۋ قۇقىعىنا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن كۋالاندىرىلعان سەنىمحات; 4) زاڭدى تۇلعاعا ءتيىستى شاعىن كولەمدى كەمەگە جول مارشرۋتتىق پاراعى (جوسپار-تاپسىرما). 18. كوميتەتتىڭ اۋماقتىق ورگانىنىڭ لاۋازىمدى ادامى كەمە جۇرگىزۋشىسىن توقتاتقان كەزدە كەمە جۇرگىزۋشىگە قىزمەتتىك كۋالىگىن كورسەتەدى. 19. كەمە جۇرگىزۋشىسى مىنادايتالاپتاردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەدى: 1) وسى قاعيدانىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى بەكىتەتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى سۋ جولدارىمەن ءجۇزۋ قاعيداسىنىڭ, 1972 جىلعى تەڭىزدە كەمەلەردىڭ سوعىلىسۋىن الدىن الۋ حالىقارالىق قاعيدالارىنىڭ جانە كەمەلەردىڭ اۆارياسىز ءجۇزۋىن, سۋداعى ادامداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن جانە قورشاعان تابيعي ورتانى قورعاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن وزگە دە قاعيدالاردىڭ تالاپتارىن ورىندايدى; 2) جۇزۋگە شىعار الدىندا بەلگىلەنگەن نورمالارعا سايكەس كەمەنىڭ جانە ونىڭ مەحانيزمىنىڭ جارامدىلىعىن, قاجەت جابدىقتارمەن, قۇتقارۋ قۇرالدارىمەن جانە باسقا قامتاماسىز ەتۋ زاتتارىمەن جاراقتالۋىن تەكسەرەدى; 3) وتىرعىزۋ الدىندا جولاۋشىلاردىڭ كەمەدەگى ءتارتىبى بويىنشا نۇسقاۋ جۇرگىزەدى, وتىرعىزۋ, شىعارۋ كەزىندە جانە ولاردىڭ كەمەدە بولۋ كەزەڭىنە ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى; 4) كەمەنىڭ بەلگىلەنگەن كلاسىنا ءتيىستى باسسەيندەردە (اۋدانداردا) ءجۇزۋدى جۇزەگە اسىرادى, ءجۇزۋ اۋداندارىنداعى ءجۇزۋ شارتتارىن, ناۆيگاتسيالىق جانە بار گيدرومەتەوجاعدايلارىن بىلەدى; 5) كوميتەتتىڭ اۋماقتىق ورگانىنىڭ لاۋازىمدى ادامى نەمەسە وعان قۇقىعى لاۋازىمدى ادامى بەرگەن توقتاۋ تۋرالى بەلگىلەنگەن سيگنال بەرۋ بولعان كەزدە كەمەنىڭ قوزعالىسىن توقتاتادى جانە تىركەۋ جانە كەمە جۇرگىزۋشى قۇجاتتارىن تەكسەرۋ ءۇشىن بەرەدى; 6) سۋدا اپاتقا ۇشىراعان ادامدارعا كومەك كورسەتەدى, كوميتەتتىڭ اۋماقتىق ورگانىنا كەمەلەردىڭ سۋ وبەكتىلەرىندەگى كولىك وقيعاسى جاعدايلارىن جانە ادامدارمەن بولعان باقىتسىز جاعدايلاردى حابارلايدى; 7) زارداپ شەككەندەرگە العاشقى مەديتسينالىق كومەك كورسەتەدى, زارداپ شەككەندەردى جول ءۇستى نەمەسە ءوز كەمەسىمەن جاقىنداعى مەديتسينالىق ۇيىمعا جىبەرەدى جانە كوميتەتتىڭ اۋماقتىق ورگانىنا كولىك وقيعاسىنا قاتىسى بار نەمەسە وسى كولىك وقيعاسىنا قانداي-دا ءبىر قاتىسى بار جاعدايدا ءوزىنىڭ تەگىن, مەكەنجايىن, كورگەن ادامداردىڭ تەگىن, ولاردىڭ مەكەنجايلارى, شاعىن كولەمدى كەمەنىڭ بورت ءنومىرىن (جەكە باسىن كۋالاندىراتىن قۇجاتتى ۇسىنا وتىرىپ) حابارلايدى; 8) كوميتەتتىڭ اۋماقتىق ورگاندارىنىڭ لاۋازىمدى ادامدارىنىڭ تالاپتارىن, باسقا باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ ورگاندارىنىڭ ءجۇزۋ قاۋىپسىزدىگىنە, سۋ وبەكتىلەرىندەگى قۇقىقتىق ءتارتىپتى ساقتاۋ, ادامداردىڭ ءومىرىن جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋعا قاتىستى ماسەلەلەر بويىنشا تالاپتاردى ورىندايدى; 9) كوميتەتتىڭ اۋماقتىق ورگاندارىنا, تابيعاتتى قورعاۋ جانە بالىقتى قورعاۋ ورگاندارىنا قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋى, تازارتىلماعان اعىندى سۋلاردىڭ شىعارىندىلارىن, بالىقتار مەن باسقا بيورەسۋرستاردىڭ جاپپاي ءولۋى جاعدايلارى تۋرالى حابارلايدى. 20. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قولدانىستاعى زاڭناماسىنا سايكەس وسى قاعيدانىڭ 19-تارماعىنىڭ 7) تارماقشاسىندا كوزدەلگەن جاعدايلاردا شاعىن كولەمدى كەمەنى پايدالانۋ اقىسىز جۇرگىزىلەدى. 21. تىركەپ سۇيرەلەتىن شاعىن كولەمدى كەمەنىڭ كەمە جۇرگىزۋشىسى قورشاعان ورتانى قاداعالاۋدى تۇراقتى تۇردە جۇرگىزەدى. تىركەپ سۇيرەۋ ويىن-ساۋىق ءجۇزۋ قۇرالىن ءۇزىلىسسىز قاداعالاۋدى تىركەپ سۇيرەۋ كەمەسىندەگى جاۋاپتى ادام قامتاماسىز ەتەدى. تىركەپ سۇيرەلەتىن شاعىن كولەمدى كەمەنىڭ جانە تىركەپ سۇيرەلەتىن ءجۇزۋ قۇرالى ءاربىر جاعدايدا باسقا كەمەلەردەن, جاعادان جانە سۋعا ءتۇسىپ جاتقان ادامداردان 50 مەتردەن كەم ەمەس قاشىقتىقتا ورنالاسادى. 22. كەمە جۇرگىزۋشىسى اۆاريالىق ءجۇزۋدى قامتاماسىز ەتەتىن كەمە جۇرگىزۋ نەمەسە ەرەكشە جاعدايلار پراكتيكاسىنا قاتىستى بارلىق شارالاردى قابىلدايدى.3. بازالاردى (قۇرىلىستاردى) شاعىن كولەمدى كەمەلەردىڭ تۇراعى ءۇشىن پايدالانۋ
23. بازالاردى (قۇرىلىستاردى) شاعىن كولەمدى كەمەلەردىڭ تۇراعى ءۇشىن پايدالانۋ (بۇدان ءارى – بازا-تۇراق) ونىڭ كوميتەتتىڭ اۋماقتىق ورگانىندا مەملەكەتتىك ەسەپكە قويىلعاننان جانە شاعىن كولەمدى كەمەلەردى اۆارياسىز پايدالانۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ونىڭ دايىندىعىن انىقتاۋ ماقساتىندا كۋالاندىرۋدان كەيىن جۇزەگە اسىرىلادى. 24. بازا-تۇراقتاردى پايدالانۋعا ەسەپكە الۋ جانە رۇقسات بەرۋ كوميتەتتىڭ اۋماقتىق ورگاندارىندا جۇرگىزىلەدى. 25. ەسەپكە قويۋ ءۇشىن مىناداي قۇجاتتار: 1) بازا-تۇراق يەسىنىڭ نەمەسە سەنىمحات بويىنشا وكىلىنىڭ بەلگىلەنبەگەن ۇلگىدەگى ءوتىنىشى; 2) جەر ۋچاسكەسى مەن جانامالى سۋ ايدىنىنا قۇقىق بەلگىلەۋشى قۇجاتتارى مەن ولاردىڭ كوشىرمەلەرى; 3) نەگىزگى تەحنيكالىق سيپاتتامالارى كورسەتىلگەن بازا-تۇراقتىڭ سحەماسى ۇسىنىلادى. 26. بازا-تۇراقتى ەسەپكە قويۋ ءۇشىن قۇجاتتاردى قاراۋ مەرزىمى ءوتىنىش بەرىلگەن كۇنىنەن باستاپ وتىز كۇن بەلگىلەنەدى. 27. باس تارتۋ تۋرالى بازا-تۇراقتى ەسەپكە قويۋ ءۇشىن قۇجاتتاردى ۇسىنعان ءوتىنىش بەرۋشىگە, ءوتىنىش بەرىلگەن كۇنىنەن باستاپ ون كۇن ىشىندە باس تارتۋعا نەگىزدەر كورسەتىلە وتىرىپ, جازباشا حابارلاندىرىلادى. 28. بازا-تۇراقتا شاعىن كولەمدى كەمەلەردىڭ جۇزۋگە شىعۋعا جانە قايتۋىنا, ولاردىڭ جارامدىلىعىن, جولاۋشىلار سىيىمدىلىعى جانە جۇككوتەرگىش كوتەرگەن نورمالارىن ساقتاۋ بويىنشا, سونداي-اق كەمە جۇرگىزۋشىلەرىن اۋا رايى تۋرالى حابارلاۋعا كەمە جۇرگىزۋشىلەرىندە مىندەتتى كەمە جانە كەمە جۇرگىزۋشىنىڭ قۇجاتتارى بولۋىن كوزدەيتىن رەجيم ورناتىلادى. 29. شاعىن كولەمدى كەمە جۇزۋگە شىعار الدىندا جانە ونىڭ بازا-تۇراققا قايتۋى كەزىندە كەمەلەردىڭ شىعۋ ەسەبى جۋرنالىندا مىناداي كەزەكتى جازبا جۇرگىزىلەدى: 1) كەمەنىڭ بورت ءنومىرى; 2) كەمە جۇرگىزۋشىنىڭ تەگى مەن قىسقارتۋ جازبالارى; 3) كەمەنىڭ شىعۋ ۋاقىتى; 4) ءجۇزۋ باعىتى; 5) بەلگىلەۋ پۋنكتى; 6) بازا-تۇراقتان قايتۋدىڭ ناقتى ۋاقىتى. 30. شاعىن كولەمدى كەمەلەردى بازا-تۇراقتان شىعارۋ مىناداي جاعدايلاردا: 1) كەمە جۇرگىزۋشىدە شاعىن كولەمدى كەمەنى باسقارۋ قۇقىعىنا كۋالىگىنىڭ, جىل سايىن تەحنيكالىق كۋالاندىرۋدان وتكەنى تۋرالى بەلگى قويىلعان كەمە بيلەتى بولماسا; 2) بورت ءنومىرىنىڭ بولماۋى نەمەسە كەمە بيلەتىندەگى جازباعا سايكەس كەلمەسە; 3) كەمە جۇرگىزۋشىسىندە كەمەنى جۇرگىزۋ قۇقىعىنا قۇجات بولماسا; 4) كەمەدە, ونى پايدالانۋعا تىيىم سالىناتىن اقاۋلىقتار بولسا; 5) كەمە بيلەتىندە كورسەتىلگەن قۇتقارۋ, ورتكە قارسى جانە سۋ توگەتىن قۇرالدارى كەمەدە بولماسا; 6) جولاۋشىلار سىيىمدىلىعى مەن جۇككوتەرگىش نورمالارى بۇزىلسا; 7) قاۋىپتى كرەن نەمەسە ديففەرەنت تۋدىراتىن جولاۋشىلاردى (جۇكتەردى) ورنالاستىرىلسا; 8) كەمەدە قاۋىپتى زاتتاردىڭ بولۋى, ەگەر كەمە وسى جۇكتەردى تاسىمالداۋعا جاتپاسا نەمەسە ولاردىڭ تاسىمالدانۋى جولاۋشىلارمەن بىرگە جۇرگىزىلسە; 9) سۋ قويماسىنداعى, ەگەر بولجاناتىن نەمەسە ناقتى قولايسىز مەتەوجاعداي وسى تۇردەگى كەمەدە جۇزۋگە قاۋىپتى بولسا; 10) كەمە جۇرگىزۋشىسى ماس كۇيىندە بولسا جۇرگىزىلمەيدى.31. جارامسىز نەمەسە اۆاريالىق جاعدايدا بازا-تۇراققا كەلگەن شاعىن كولەمدى كەمەلەر ولاردىڭ تەحنيكالىق جاي-كۇيى تۋرالى كەلەسى قىسقا جازبامەن كەمەلەردىڭ شىعۋ جۋرنالىندا جازىلا وتىرىپ قارالادى. اۆاريالىق كەمەلەر تۋرالى اقپارات كوميتەتتىڭ اۋماقتىق ورگانىنا حابارلانادى.
________________________
