قاسىم امانجولوۆ – 100
_____________________
قارقارالى اقىن مەرەيتويىن الىسقا جاڭعىرتتى.
وسىندايدا ەسكە قالايشا ءتۇسپەسىن. وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارىنىڭ باسىندا وقۋدا جۇرگەندە قىسقى دەمالىستا اۋىلدا ازداپ اۋناپ-قۋناپ قايتۋعا جول تۇسكەنى بار. ول كەزدە بىرگە وقيتىن, اۋىلى الىستاۋ كۋرستاستاردى جاتاقحانادا جالعىز قالدىرماي, ەرتە كەتۋ دوستىق پەيىلدىڭ بەلگىسىندەي ەدى. نۇرانىڭ بويىنداعى كوكوزەك اتالاتىن اۋىلىمىز اۋدان ورتالىعىنان 10-12 شاقىرىمداي بولسا دا وندا جەتۋ وڭاي ەمەس-ءتى. سودان دا جاياۋ تارتتىق. جولاي قىزىلشىلىكتەگى قادىرمەندى جاندار بالتاي اتاي مەن بولكەن اجەيگە سالەمدەسۋگە دە كىردىك.
تاڭەرتەڭگىلىك شايعا ەندى وتىرعان ەكەۋى قۋانىپ قالدى. «ال جولداسىڭدى تانىستىر. قاي جاقتىڭ بالاسى؟», – دەگەن اتاعا سەرىگىم سەرىكباي شوڭعالوۆ «تورعايلىقپىن» دەدى. «ءا, كيەلى توپىراقتىڭ وسكىنىمىن دە. تورگە جوعارىلا, قىسىلما», دەپ بالتاي اقساقال قالبالاڭداپ ۇستەل ءۇستىندەگى جىلى-جۇمساقتى سەرىگىمنىڭ الدىنا قاراي ىسىرا باستادى.
سەرىگىمسىڭ, سىربايىمسىڭ, اقىنىم,
جاقسىلىقپەن كۇشتى دوستىق اقىرىن.
جالقى جانمىن جالعانداعى مەن جۇرگەن,
بولشى دوسىم,بولشى قۇربىم, جاقىنىم – دەپ قاسىم اقىن جىر ارناعان سىرباي دوسى ەلىنەن بولدىڭ عوي, – دەپ ءسوز ورايىن ولەڭمەن ورنەكتەي ءجونەلگەن قارت زەردەسىنە قالايشا تاڭدانباسسىڭ. ول ەندى ءبىر ۋاق اقىننىڭ ءبىراز ولەڭدەرىن جاتقا ايتا كەلە: «بۇرىن ابايدى عانا وقۋشى ەدىم, بەرىدە قاسىمعا دا كوڭىل قۇلادى. قابىكەن باۋىرىم قادىرلەسە قادىرلەگەندەي ءىرى اقىن ەكەن», دەپ اڭگىمەنى ارىدەن ساباقتاعان. ونىڭ بۇل سوزىنەن اقىن جىرلارىمەن قابىكەن مۇقىشەۆ ارقىلى تانىسقاندىعى ءبىلىندى. وسى اۋىلدىڭ تۋماسى, ءوزى دە تانىمال تالانت قابىكەن اعايىندارى ورتاسىندا قاۋىشقان ءبىر ساتتە ق.امانجولوۆتىڭ كىتابىن بالتەكەڭە تارتۋ ەتىپتى. سودان بەرى بۇل كىتاپ كوكىرەك كوزى اشىق, وي ساۋلەسى جارىق جاننىڭ قولىنان تۇسپەيدى ەكەن.
اۋىلدىڭ سول قاراپايىم قارتىنىڭ ولەڭ قۇدىرەتىنە قالتقىسىز باس يگەن ءساتى قاسىم مەرەيتويىنا جان-جاقتان اسىعىپ جەتكەن جىرسۇيەر قاۋىم باس قوسقاندا ويعا ورالعان-دى. ءيا, بۇل كۇندەرى جىر قۇدىرەتى ودان سايىن جارقىراپ, كوپشىلىك كوڭىلىن مەيىرلەندىرىپ جىبەرگەن ەدى. ءىزىن تەرەڭدەتكەن, ورنى بولەكتىگىن ارداقتاعان مۇقاعاليداي تۇلعالاس ءىنىسى: «بارىنەن دە قاسىمنىڭ دەسى باسىم», دەپ اعىنان جارىلعانىنداي ۋاقىت اسقان سايىن اسىل مۇراسىنىڭ قادىرى ارتىپ, التىن پوەزيا شۋاعى بارشاعا توگىلگەن شاق بولدى.
سولاي بولۋىنا شىعارماشىلىق شىڭىنا ارنالعان جىل بويىنداعى مادەني-ءىس شارالار اسەرى تيگەنى انىق. ولاي دەيتىنىمىز, ەل ءۇشىن بيىلعى جىل – قاسىم جىلى رەتىندە ەستە قالماقتىعى حاق. اقىن 100 جىلدىعىندا وقىرماندار جاڭادان جارىق كورگەن كىتاپتارىمەن قاۋىشتى. سونداي-اق, باقىتجان قاناپيانوۆتىڭ بىلىكتى تارجىمەلەۋىمەن جارىق كورگەن ورىس تىلىندەگى ءبىر تومدىق جيناعى مەرەيتويعا تاماشا تارتۋ قاتارىنا قوسىلدى. تۇركسوي حالىقارالىق ۇيىمى تۇرىك جىرسۇيەرمەندەرىنە وتتى ولەڭدەرىن وقىپ-تۇششىنىپ, تۇركى ادەبيەتى الەمىندەگى ورنىن تانىپ, باعالاي بىلۋىنە مۇمكىندىك جاسادى. ونەر وشاقتارىندا قويىلعان ساحنالىق تۋىندىلارى, ءبىلىم بەرۋ ورىندارىندا وتكەن ادەبي كەشتەر, عالىمدارمەن كەزدەسۋلەر, قاسىم وقۋلارى ءالى دە شەكتەلىپ جاتقان جوق. وسىنىڭ ءبارى جاڭا زامان جاس جەلەكتەرى جۇرەگىنە نۇر قۇيىپ, ازاماتتىق ويشىلدىققا وت جاعارى, تامىر تەرەڭدەتەرى ءسوزسىز.
ءۇش كۇنگە جالعاسقان اقىن مەرەيتويى بەيسەنبىدە باستاۋ الدى. «شالقىما» كونتسەرت زالىنىڭ تاماشا عيماراتى سەگىز قىرلى قاسيەتىمەن دە تانىلعان تالانت يەسىنىڭ ولەڭدەرىنە جازىلعان اسەم اۋەن قۇشاعىنا بولەندى. ىرىكتەۋ كەزەڭىنەن ءوتىپ, اقتىق سىنعا ىلىككەندەر دە, قايرات بايبوسىنوۆ, قاپاش ق ۇلىشەۆا سىندى قازىلار القاسى دا كوپشىلىك تالعامىنان شىقتى. ال سونىمەن بىرگە «سارىجايلاۋ» كينوتەاترىندا ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى جاساعان قاسىم امانجولوۆ تۋرالى دەرەكتى ءفيلمنىڭ كورسەتىلىمى نازارعا ۇسىنىلدى.
بۇدان كەيىن ىلە كەنشىلەردىڭ مادەنيەت سارايىندا رەسپۋبليكالىق اقىندار ايتىسى جۇرت دەلەبەسىن قوزدىرىپ اكەتتى. اينۇر تۇرسىنباەۆا, اقمارال لەۋباەۆا, ايتباي ءجۇمادىلوۆ سياقتى جىر جۇيرىكتەرىمەن جارىسقان جاس جۇلدىزدار سايىسى وسى ونەردى ورلەتۋشى مىرزاتاي جولداسبەكوۆتىڭ ءوزى جوعارى باعالاعانداي, ەستە قالارلىقتاي ءوتتى. بۇل جولى دا اينۇردىڭ مىسى باسىم ءتۇسىپ, باس جۇلدەگە دەس بەرمەدى. مەرەيتويلىق مادەني شارالار كەشكىسىن ساكەن سەيفۋللين اتىنداعى وبلىستىق قازاق دراما تەاترىندا «دوسىمنىڭ ۇيلەنۋى» قويىلىمى كورسەتىلۋىمەن جالعاستى. وسىلايشا ونەر مەن جىر ءدۇرسىلى بىردەن كۇركىرەپ, الىپ قالانى كۇمبىرلەتە تەربەدى.
ەرتەڭىندە شاھاردا قاسىم رۋحى ودان سايىن اسقاقتادى. وبلىس اكىمى س.احمەتوۆ الىس-جاقىننان باس قوسقان ادەبيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرىمەن كەزدەستى. قابىلداۋعا قاتىسۋشىلار ەمەن-جارقىن اڭگىمەگە تارتىلدى.
– قازاق ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى تۇلعاسى ق.امانجولوۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋى ايماق جۇرتى ءۇشىن زور مارتەبە, ەلگە ورتاق ەلەۋلى وقيعا. سوعان ورتاقتاسۋعا كەلگەن سىزدەرگە قاراعاندىلىقتار اتىنان ءۇلكەن العىسىمىزدى بىلدىرەمىز, – دەگەن سەرىك نىعمەت ۇلى ءسوز كەزەگىن مەيماندارعا ۇسىندى. اكادەميك سەرىك قيراباەۆ, جازۋشىلار سوفى سماتاەۆ, ءسابيت دوسانوۆ اقىن مەرەيتويىنىڭ رۋحاني سىلكىنىس رەتىندە ءمان-ماڭىزى ەرەكشەلىگىن, ال تۇركى حالىقتارى جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ توراعاسى ياكۋب دەليمەروعلى قاسىم امانجولوۆتىڭ پوەزياسى تۇركى تىلدەس ادەبيەتتىڭ ماقتانىشىنا اينالعاندىعىن اتادى. تۇمانباي مولداعاليەۆ سياسى كەپپەگەن ولەڭىن وقىدى.
كەزدەسۋ ۇستىندە اقىننىڭ قىزدارى جاننا مەن داريعاعا قالا ورتاسىنداعى جاڭا ۇيدەن پاتەر كىلتىنىڭ تاپسىرىلۋى جىر ءسايگ ۇلىگىنىڭ ۇرپاعىنا دەگەن قۇرمەت تۇرعىسىندا قوستالىپ, ريزالىقپەن قابىلداندى.
تانىمال مەيماندار بۇدان سوڭ قالانىڭ كورىكتى ءبىر تورىندە بوي كوتەرگەن اقىن ەسكەرتكىشىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىستى. قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ توراعاسى نۇرلان ورازالين مەن وبلىس باسشىسى سەرىك احمەتوۆ جان-جاعى جاسىل جەلەككە مالىنعان, اسەم گۇلدەردىڭ ءيىسى اڭقىعان ورتاداعى بيىكتىگى 8 مەتر مۇسىننەن اق ءشايى جامىلعىنى سىپىرعاندا ساكەن اعاسى كوشەسى جاققا ويلانا كوز تىككەن قاسىم امانجولوۆ بەينەسى جارق ەتتى. رۋحتاس ءىزباسارى سەرىك تۇرعىنبەكوۆ سۇيسىنگەندەي, قازاق جىرى داۋىلپازىنىڭ اقىندىق بولمىسى, ءور تۇلعاسى كوز الدىعا كەلەرلىكتەي سومدالىپتى. سولاي بولۋ ءۇشىن جاريالانعان بايقاۋدا بەلگىلى ساۋلەتشى جەڭىس مولداباەۆ ۇسىنعان جوبا وزىق شىعىپ, تاڭداۋ سوعان تۇسكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ەسكەرتكىشتىڭ ورتالىق ساياباققا كىرەبەرىس تۇستا ورناتىلۋى دا جاقسى ويلاستىرىلۋىمەن كوڭىلگە ۇنامدى. اقىن مەرەيتويىنا ارنالعان ەڭ كورنەكتى تارتۋ وسى ەكەنىن اتاپ وتپەسكە بولمايدى دەسەك, پارلامەنت دەپۋتاتتارى قۋانىش سۇلتانوۆ پەن ءۋاليحان قاليجان ءوز سوزدەرىندە بيىگى بولەك تۇلعانىڭ سۋرەتكەرلىك قىرلارىنا قىسقاشا توقتالدى. استانا قالاسىنداعى ءبىر كوشەگە قاسىم امانجولوۆ ەسىمى بەرىلگەنى تۋرالى حاباردى جينالۋشىلار قول شاپالاقتاپ قارسى الدى. بۇگىندە توقسانعا تاياعان مايدانداس دوسى ىزگىلىك نۇرماعامبەت ۇلى اقساقالدىڭ وتتى جىلدار جايلى اڭگىمەسى جاۋىنگەر قاسىمنىڭ ەرلىك جولدارىن ەسكە تۇسىرسە, ايماڭداي اقىن قارىنداسى فاريزا وڭعارسىنوۆا ولەڭىن كوپشىلىك اسا زەيىن قويا تىڭدادى. بۇدان بىلاي قاراي بۇل جەردە قاسىم وقۋلارىن وتكىزىپ تۇرۋ تۋرالى وي دا قولداۋ تاپتى.
ەسكەرتكىش اشىلۋ ساتىندە مىناداي ۇسىنىس-پىكىرلەر قۇلاققا شالىندى. ساكەن كوشەسى. قاسىم ءمۇسىنى. قازاق ادەبيەتى ەكى الىبىنىڭ اتى مەن بەينەسى ءتۇيىسىپ تۇرۋى ءسۇيىنىشتى بولسا, وسى جاراستىقتى قاپتالداس كوشە اتاۋى بۇزاتىنداي بولۋى وكىنتەرلىك دەلىنگەن ويلار ورىندى كورىندى. كەي تاريحشىلار عانا بىلمەسە, باسقاعا مۇلدەم بەيمالىم كريۆوگۋز اتتى ادام ءومىرىنىڭ قاراعاندىعا ەشقانداي قاتىسى بولماسا دا الگى كوشە سوعان قالايشا تاعىلعانى شىنىندا تۇسىنىكسىز. انىقتامالىقتاردى اقتارىپ, اقىرىندا اقمولادا ورناعان كەڭەس وكىمەتىن قولداعان ماتروستاردىڭ ءبىرى بولعاندىعىنا قانىقتىق. الايدا, وزگە سىڭىرگەن قىزمەتىن بىلە المادىق.
زامان جاڭاردى. كەڭەستىك جۇيە كەلمەسكە كەتتى. ەندى سونىڭ ءبىر بەلسەندىسىن ەستە ساقتاي بەرۋ قيسىنى قالاي؟! قايتا بۇل كوشە بۇكىل قازاق ماقتانىشىنا اينالعان قاسىم اقىن ەسىمىمەن اتالسا كوڭىلگە قاندايلىق كورىكتى, قۇلاققا قاندايلىق ىستىق دەپ بىلدىرىلگەن تىلەكتەر الداعى ۋاقىتتا ەسكەرىلسە قۇپ.
مەرەيتويلىق شارالاردىڭ ەستە قالارلىق تاعى ءبىر جاعىمدى جاعى قاسىمتانۋ باعىتىندا ۇلگىلى ۇردىسكە ءىز تاستالدى. سەرىك قيراباەۆ, سەيىت قاسقاباسوۆ, تۇرسىنبەك كاكىشەۆ, مارفۋعا ايتحوجينا سىندى ادەبيەتشى عالىمدار مەن زەرتتەۋشىلەر ءسوز ءوربىتىپ, شوق تاستاۋىمەن «قاسىم امانجولوۆ جانە جاڭا ءداۋىر پوەزياسى» اتتى تاقىرىپتا وتكەن عىلىمي-ءتاجىريبەلىك كونفەرەنتسيادا سۋرەتكەر شەبەرلىگى سان قىرىنان تالدانىپ, دارىن قۋاتى جان-جاقتى تانىستىرىلدى.
قاسىم الەمى – تىلسىم, تەرەڭ, ادەمى الەم, ۇلتتىڭ قۇنارى –وسىندايلىق قۇبىلىستا دەلىنىپ, مۇراسىنىڭ قۇندىلىعىن جاستاردىڭ دۇرىس تۇسىنۋىنە ارنالعان شارالاردى شيراتۋ قاجەتتىگىنە سويلەۋشىلەر باسا توقتالدى. قاسىمدى قاستەرلەۋ ابايدى ارداقتاۋمەن, مۇقاعاليدى مۇرات تۇتۋمەن استاساتىندىعىنا ءمان اۋدارتىلدى. الاش ارىستارىنان سوڭ ورنى ويسىراپ قالعان ءتول ادەبيەتتى, الاششىلار يدەياسىن «ورتكە تيگەن داۋىلداي» ولەڭدەرىمەن قايتادان ورلەتۋدەگى ۇلەسىن سالماقتاي بىلۋدە تىڭ ىزدەنىستەر كۇتىپ تۇرعاندىعى تىلگە تيەك ەتىلدى. كونفەرەنتسيانى جۇرگىزگەن «بولاشاق» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, ونەر مەن مادەنيەت جاناشىرى نۇرلان دۋلاتبەكوۆ «اباي» ەنتسيكلوپەدياسىنىڭ ۇلگىسىمەن ءولكەنىڭ تۇعىرلى تۇلعالارىنىڭ ءارقايسىسىنا ارنالىپ, جەكە ەڭبەكتەر شىعارىلا باستاعانىن ايتىپ, اقىن قاسىم تۋرالى دا ەنتسيكلوپەديا دايىندالاتىندىعىن حابارلادى.
زيالى قاۋىم جيىنىنا قاتىسۋشى تانىسىمىز قاناپيا ءابىلوۆ: «اتىن بىلسەم دە اقىندىق دارالىعىن بىلمەي كەلىپپىن. تانىمىم كەڭەيىپ قالدى», دەگەندەي, ە.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەڭ سىيىمدى ءدارىسحاناسىنا جينالعاندار وسىندايلىق رۋحاني ءنار-قۋاتقا بولەندى دەسەك, جاڭىلىسپاسىمىز انىق.
البەتتە, اقىن تويى ءاردايىم اقىندار شابىتىن شالقىتار شاق دەسەك, « سەن نەتكەن باقىتتى ەدىڭ, كەلەر ۇرپاق...» اتتى جىر ءمۇشايراسى ولاردىڭ تەبىرەنىسىن تەڭىزدەي تەربەلتكەن. ياعني, قاسىم ۇستازدارىن ولەڭدەرىنە ارقاۋ ەتكەن وڭكەي ءدۇلدۇلدىڭ ۇلكەن ءبىر شوعىرى كوپ جۇرەگىن جاۋلاي الا جونەلگەن. ولەڭدەر وقىلعان سايىن قاسىم جاققان وتتىڭ جالىنى جارقىلداي تۇسكەن. سونىمەن, جىر دوداسى تورىنەن «امانجول قۇدىعى» اتتى باللاداسىمەن ۇلىقبەك ەسداۋلەت كورىنسە, سەرىك تۇرعىنبەكوۆ, تەمىرحان مەدەتبەك ۇزەڭگىلەس وزدى. گازەتىمىزدىڭ الماتىداعى ءبولىمشەسىنىڭ جەتەكشىسى قورعانبەك امانجول دا وسىنداي ايتۋلى اقىندار قاتارىنان تابىلدى.
قازاق تويىنىڭ كورىكتى ءدۇبىرى ءمۇشايرا, اقىندار ايتىسى, بالۋاندار بەلدەسۋى, ات بايگەسى ەمەس پە. سونى قىزدىرعان جەڭىمپازدارعا ءبىر-ءبىر جەڭىل كولىك سىيعا تارتىلدى.
ءۇش كۇنگە جالعاسقان مەرەيتويلىق باعدارلاما 20-دان استام شارانى قامتىدى. سوندىقتان ءبارىن تىزبەلەپ شىعۋ مۇمكىن بولماعاندىقتان باستىلارىن اتادىق. ال ەڭ ءتۇيىنى كىندىك قانى تامعان كەنت تاۋىنىڭ باۋرايىندا جاسالدى.
الدىمەن مەيماندار قارقارالىداعى قۇنانباي قاجى سالدىرعان مەشىتكە ءمىناجات ەتتى. اباي توقتاعان ءۇيدى كوردى.
كەنت – كەلبەتىنە كوز تويماس ءوڭىردىڭ اسەم ءبىر تۇسى. تابيعاتى قاندايلىق سۇلۋ بولسا, تاريحى دا سۇلۋ. ەركىن قيالعا, ادەمى ارمانعا ەندىرىپ, سىرلى ويعا قانات قاقتىراتىنداي جەر. تاۋ-تاس, ورمان-توعايلار قويناۋى ەجەلگى ەسكەرتكىشتەر ىزىنە تولى. بىلتىر عانا ەرتەدەگى ساق كوسەمدەرىنىڭ قورىمىنان تابىلعان التىن اشەكەيلى جادىگەرلەر بۇل كۇندە وبلىستىق مۇراجايدىڭ ماقتانىشى. كەيىنگى كەزدە اقىن ءومىربايانىنىڭ بەيمالىم جاعى تۋراسىندا سونى دەرەكتەر دە تابىلۋدا. ونى بايىپتى زەردەلەۋ زەرتتەۋشىلەر پارىزى.
200-گە تارتا كيىز ءۇي تىگىلگەن اق وتاۋلار قالاشىعى تورىندەگى ساحنادان ق.امانجولوۆ اندەرى شىرقالىپ, تەاترلاندىرىلعان كورىنىستەر جينالعاندار نازارىن اۋداردى. ونداعى جينالعان كوپشىلىك الدىندا مادەنيەت ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ اقىن مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى. قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى عالىم جايلىباي بايانداماسى ىنتامەن تىڭدالدى.
ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن كەلگەن دەلەگاتسيا وكىلدەرىنىڭ ىشىنەن جەتىسۋلىقتار دا شوعىرلى توپ بولىپ كورىندى. مۇنىڭ الدىندا الاشتىڭ اقيىق اقىنى مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ 80 جىلدىعىن الاتاۋ بوكتەرىندەگى شالكودە جايلاۋىندا دۇركىرەتىپ وتكىزگەن ولار توي-دۋمان ۇدەرىسىنە سۇيسىنە قارادى. «مۇقاعالي» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى, تانىمال اقىن باتىق ءماجيت ۇلىنىڭ وسىنداي تويلاردىڭ ءمانى دە, ءسانى دە ءوسۋىن قۋانىش قىلۋى وسى مەرەكەنىڭ ءبىر اسەرى دەپ بىلەمىز. شالقىعان ءان, قالىقتاعان كۇي اياسىندا, بايىرعى ۇلتتىق ويىن-ساۋىقتارعا كەنەلگەن حالايىق رۋحاني سەرپىلىسى ەشتەڭەگە جەتپەسە كەرەك.
كۇللى قازاقتىڭ سۇيىكتى اقىنىنا اينالعان جاننىڭ ۇلى تويى ەل ەسىنەن ۇمىتىلماستاي ءوتتى. قاسىم جىرى جاڭا ۇرپاق كوكىرەگى تورىنە تەرەڭدەي ءتۇستى. اقىن اتىن اسپانداتىپ, داڭقىن كوككە كوتەرگەن جەرلەستەرى ونىڭ ولمەس رۋحىن قازاق جۇرتىنا ورتاق ەتتى.
ايقىن نەسىپباي.
قاراعاندى.
____________________
ۇلىقبەك ەسداۋلەت,
باس جۇلدە يەسى.
امانجول قۇدىعى
تولەجىپ قاسىم تۋعان كەڭ ولكەسى,
ارقاعا قايتا ورالدى ولەڭ كوشى.
ارقالى جىرلارىنان وت شاشىراپ,
اقىننىڭ جارقىرايدى كولەڭكەسى.
قارقارالى باسىندا – قارا قۇدىق,
اقىندار اتىن بۇرار اراكىدىك.
تابيعات ەنتەلەيدى جان-جاعىنان,
العانداي سول قۇدىقتى بالا قىلىپ.
قارتامىس قاراكەمەر قويناۋىندا,
كوشەلى كوشەن تاۋدىڭ باۋرايىندا.
امانجول راحىمجاننىڭ جۇرتى جاتىر,
تورقاسى تامىر سىيلاپ تال-قايىڭعا.
سول جەردە شىر ەتىپتى قاسىم ارمان,
/ولەڭدە ءبىر ءداۋىردىڭ باسى بولعان/
وردانىڭ ويسىراعان ورنى مىناۋ,
قورىمىن قوي قوراعا تاسىپ العان.
تاستارىن قورجىن تامنىڭ قىنا باسقان,
جۋادى جاڭبىرىمەن جىلاپ اسپان.
قاسىمنىڭ كوزىن سۇرتكەن سول بۇلتتار-اۋ,
قاس-قاعىم ءبىرىن ءبىرى قۋالاسقان.
تەتەلەس عاسىرلارمەن جاس شاماسى,
ءشوپ باسقان, جەرمەن-جەكسەن باسپاناسى.
جۇرتىنا اقىن قايتا ورالماپتى,
جاسىندا تيگەننەن سوڭ تاسقا باسى...
جاس قاسىم قوزى قۋىپ, جالبىز ج ۇلىپ,
جۇگىرگەن تابانىنا كارعىز كىرىپ.
بۇلا شاق, ءبىر وشاقتىڭ بەلگىسىندەي,
بۇزىلماي امان قاپتى جالعىز قۇدىق.
اينالا ادىر-ادىر نار جوتالار,
اينالعان التىن قازىق ارعى اتالار.
بۇل قۇدىق اۋليەنىڭ قاينارى ەكەن,
شولپىلداپ شومىلماعان كولباقالار.
كاۋسارى ولەڭ بولىپ ورىلگەندەي,
كوزىمە كوركەم ەلەس كورىنگەندەي.
بۇل قۇدىق تۇنىعىنا جۇلدىز تۇنەپ,
شەلەكتەن اي تامشىلاپ توگىلگەندەي.
سول سۋدى سارقىماس پا, شالقىماس پا,
دەسەك تە , بالالىقتىڭ نارقى باسقا.
قۇدىققا قايران قاسىم شەرىن توككەن,
اكەدەن ايرىلىپ التى جاستا.
وسى ءبىر قارا قۇدىق شەگەندەلگەن,
ادامزات ءشولىن باسار ولەڭ بەرگەن.
كوز جاسى سول قۇدىققا تىرس-تىرس تامىپ,
پەرىشتە كىرپىگىندە كوگەندەلگەن.
باسىنان باقىتىن دا الا قاشقان,
جاسىنان نەبىر ناۋبەت قارا باسقان.
سوندا دا سارقىلماعان وسى قۇدىق,
اقىننىڭ كوز جاسىمەن ارالاسقان.
تاعدىردىڭ جولى تاراۋ, قانى قاراۋ,
جەتىمنىڭ جۇرەگى ءورت, جانى جاماۋ.
شوق شايناپ, وت تۇكىرگەن اقىندىعى
قاسىمعا وسى سۋمەن دارىعان-اۋ.
ءتاۋ ەتىپ سول قۇدىقتىڭ سۋىن ىشتىك,
شەلەكتەپ باسىمىزعا قۇيىنىستىق.
ارقالى اقسۇڭقاردىڭ اقىن ۇلى,
ارقىراپ جىر وقىسا سۇيسىنىستىك.
مىنا الەم –سول الەم بە قاسىمدى ۇققان,
الدە ۇقپاي ۇلى اقىننىڭ باسىن جۇتقان؟
جوعالتىپ الماپ پا ەكەن قاسيەتىن,
ايرىلىپ قالماپ پا ەكەن اسىلدىقتان؟
مىنا اۋا سول اۋا ما قاسىم جۇتقان,
ۋلانباي قالىپ پا ەكەن نە سۇمدىقتان؟
اقىننىڭ كوز جاسىنا قالعان الەم
ءجۇر مە ءالى زارداپ شەگىپ باسىرلىقتان,
ۇلىسىن ۇرىپ جىعار تاسىرلىقتان؟
دەسەك تە ءداۋىر باسقا, عاسىر بولەك,
جامىلىپ جاز جەتسە دە جاسىل جەلەك.
« ارپالىس الاقۇيىن زامانالار»
ايقايلار:
– قاسىم كەرەك!, قاسىم كەرەك!
ءورت مىنەز ولەڭىنەن شوق تامارداي,
بۇگىنگىنىڭ بار كەسەلى جوق بولارداي.
سوعىستان قايتقانىنداي سىلتىپ باسىپ,
قاسىم دا قۇدىعىنا كەپ قالارداي.
قاسىمسىز باسپانالار قاڭىراپ قۇر,
كوڭىلدەر كونشۋ ىزدەپ اڭىراپ تۇر.
تالانتتى تالانىنان تارىقتىرار,
بۇل ءوزى نەتكەن زامان ءتاڭىر اتقىر!
ءمۇسىن بوپ تۇرسا تۇرار استاناڭدا,
ەندى وعان كەرەك بولماس باسپاناڭ دا!
قىرانعا قاجەت ەمەس حان شاتىرىڭ,
عۇمىرى عاسىردى اتتاپ باسقان العا!
جاتقانداي ءبىرىن-ءبىرى جاڭا ءبىلىپ,
تۇڭعيىق عارىش پەنەن قارا قۇدىق...
قاسىم اقىن تىلسىمىن ۇعام دەسەڭ,
جولاۋشىم, مويىنىڭدى قارا بۇرىپ!
قاعا بەر قاناتىڭدى , قارقارالى,
عالامدى قاسيەتىڭ تارتار ءالى.
قاسىمنىڭ قۇدىعىنان ءدام تاتسام دەپ,
شارق ۇرار دۇنيەنىڭ شارتارابى.
ب ۇلىقسىپ تالاي ۇلىڭ ەرجەتۋدە,
بۇل قۇدىق تەرەڭىمەن تەربەتۋدە.
بالا قاسىم بەينەسىن ساقتاپ قالعان,
جالعىز فوتواپپارات سول جەر بەتىندە.
ۇلىلىق شۇپىلدەگەن قارا ولەڭنەن,
ۇرتتاساڭ ۇلان ءشولىن قانا بەرگەن.
قۇدىققا , قاسىم اعا , ۇڭىلەمىن,
سۋىنان ءمولت ەتەردەي بالا بەينەڭ!..
قارقارالى اقىن مەرەيتويىن الىسقا جاڭعىرتتى.
وسىندايدا ەسكە قالايشا ءتۇسپەسىن. وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارىنىڭ باسىندا وقۋدا جۇرگەندە قىسقى دەمالىستا اۋىلدا ازداپ اۋناپ-قۋناپ قايتۋعا جول تۇسكەنى بار. ول كەزدە بىرگە وقيتىن, اۋىلى الىستاۋ كۋرستاستاردى جاتاقحانادا جالعىز قالدىرماي, ەرتە كەتۋ دوستىق پەيىلدىڭ بەلگىسىندەي ەدى. نۇرانىڭ بويىنداعى كوكوزەك اتالاتىن اۋىلىمىز اۋدان ورتالىعىنان 10-12 شاقىرىمداي بولسا دا وندا جەتۋ وڭاي ەمەس-ءتى. سودان دا جاياۋ تارتتىق. جولاي قىزىلشىلىكتەگى قادىرمەندى جاندار بالتاي اتاي مەن بولكەن اجەيگە سالەمدەسۋگە دە كىردىك.
تاڭەرتەڭگىلىك شايعا ەندى وتىرعان ەكەۋى قۋانىپ قالدى. «ال جولداسىڭدى تانىستىر. قاي جاقتىڭ بالاسى؟», – دەگەن اتاعا سەرىگىم سەرىكباي شوڭعالوۆ «تورعايلىقپىن» دەدى. «ءا, كيەلى توپىراقتىڭ وسكىنىمىن دە. تورگە جوعارىلا, قىسىلما», دەپ بالتاي اقساقال قالبالاڭداپ ۇستەل ءۇستىندەگى جىلى-جۇمساقتى سەرىگىمنىڭ الدىنا قاراي ىسىرا باستادى.
سەرىگىمسىڭ, سىربايىمسىڭ, اقىنىم,
جاقسىلىقپەن كۇشتى دوستىق اقىرىن.
جالقى جانمىن جالعانداعى مەن جۇرگەن,
بولشى دوسىم,بولشى قۇربىم, جاقىنىم – دەپ قاسىم اقىن جىر ارناعان سىرباي دوسى ەلىنەن بولدىڭ عوي, – دەپ ءسوز ورايىن ولەڭمەن ورنەكتەي ءجونەلگەن قارت زەردەسىنە قالايشا تاڭدانباسسىڭ. ول ەندى ءبىر ۋاق اقىننىڭ ءبىراز ولەڭدەرىن جاتقا ايتا كەلە: «بۇرىن ابايدى عانا وقۋشى ەدىم, بەرىدە قاسىمعا دا كوڭىل قۇلادى. قابىكەن باۋىرىم قادىرلەسە قادىرلەگەندەي ءىرى اقىن ەكەن», دەپ اڭگىمەنى ارىدەن ساباقتاعان. ونىڭ بۇل سوزىنەن اقىن جىرلارىمەن قابىكەن مۇقىشەۆ ارقىلى تانىسقاندىعى ءبىلىندى. وسى اۋىلدىڭ تۋماسى, ءوزى دە تانىمال تالانت قابىكەن اعايىندارى ورتاسىندا قاۋىشقان ءبىر ساتتە ق.امانجولوۆتىڭ كىتابىن بالتەكەڭە تارتۋ ەتىپتى. سودان بەرى بۇل كىتاپ كوكىرەك كوزى اشىق, وي ساۋلەسى جارىق جاننىڭ قولىنان تۇسپەيدى ەكەن.
اۋىلدىڭ سول قاراپايىم قارتىنىڭ ولەڭ قۇدىرەتىنە قالتقىسىز باس يگەن ءساتى قاسىم مەرەيتويىنا جان-جاقتان اسىعىپ جەتكەن جىرسۇيەر قاۋىم باس قوسقاندا ويعا ورالعان-دى. ءيا, بۇل كۇندەرى جىر قۇدىرەتى ودان سايىن جارقىراپ, كوپشىلىك كوڭىلىن مەيىرلەندىرىپ جىبەرگەن ەدى. ءىزىن تەرەڭدەتكەن, ورنى بولەكتىگىن ارداقتاعان مۇقاعاليداي تۇلعالاس ءىنىسى: «بارىنەن دە قاسىمنىڭ دەسى باسىم», دەپ اعىنان جارىلعانىنداي ۋاقىت اسقان سايىن اسىل مۇراسىنىڭ قادىرى ارتىپ, التىن پوەزيا شۋاعى بارشاعا توگىلگەن شاق بولدى.
سولاي بولۋىنا شىعارماشىلىق شىڭىنا ارنالعان جىل بويىنداعى مادەني-ءىس شارالار اسەرى تيگەنى انىق. ولاي دەيتىنىمىز, ەل ءۇشىن بيىلعى جىل – قاسىم جىلى رەتىندە ەستە قالماقتىعى حاق. اقىن 100 جىلدىعىندا وقىرماندار جاڭادان جارىق كورگەن كىتاپتارىمەن قاۋىشتى. سونداي-اق, باقىتجان قاناپيانوۆتىڭ بىلىكتى تارجىمەلەۋىمەن جارىق كورگەن ورىس تىلىندەگى ءبىر تومدىق جيناعى مەرەيتويعا تاماشا تارتۋ قاتارىنا قوسىلدى. تۇركسوي حالىقارالىق ۇيىمى تۇرىك جىرسۇيەرمەندەرىنە وتتى ولەڭدەرىن وقىپ-تۇششىنىپ, تۇركى ادەبيەتى الەمىندەگى ورنىن تانىپ, باعالاي بىلۋىنە مۇمكىندىك جاسادى. ونەر وشاقتارىندا قويىلعان ساحنالىق تۋىندىلارى, ءبىلىم بەرۋ ورىندارىندا وتكەن ادەبي كەشتەر, عالىمدارمەن كەزدەسۋلەر, قاسىم وقۋلارى ءالى دە شەكتەلىپ جاتقان جوق. وسىنىڭ ءبارى جاڭا زامان جاس جەلەكتەرى جۇرەگىنە نۇر قۇيىپ, ازاماتتىق ويشىلدىققا وت جاعارى, تامىر تەرەڭدەتەرى ءسوزسىز.
ءۇش كۇنگە جالعاسقان اقىن مەرەيتويى بەيسەنبىدە باستاۋ الدى. «شالقىما» كونتسەرت زالىنىڭ تاماشا عيماراتى سەگىز قىرلى قاسيەتىمەن دە تانىلعان تالانت يەسىنىڭ ولەڭدەرىنە جازىلعان اسەم اۋەن قۇشاعىنا بولەندى. ىرىكتەۋ كەزەڭىنەن ءوتىپ, اقتىق سىنعا ىلىككەندەر دە, قايرات بايبوسىنوۆ, قاپاش ق ۇلىشەۆا سىندى قازىلار القاسى دا كوپشىلىك تالعامىنان شىقتى. ال سونىمەن بىرگە «سارىجايلاۋ» كينوتەاترىندا ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى جاساعان قاسىم امانجولوۆ تۋرالى دەرەكتى ءفيلمنىڭ كورسەتىلىمى نازارعا ۇسىنىلدى.
بۇدان كەيىن ىلە كەنشىلەردىڭ مادەنيەت سارايىندا رەسپۋبليكالىق اقىندار ايتىسى جۇرت دەلەبەسىن قوزدىرىپ اكەتتى. اينۇر تۇرسىنباەۆا, اقمارال لەۋباەۆا, ايتباي ءجۇمادىلوۆ سياقتى جىر جۇيرىكتەرىمەن جارىسقان جاس جۇلدىزدار سايىسى وسى ونەردى ورلەتۋشى مىرزاتاي جولداسبەكوۆتىڭ ءوزى جوعارى باعالاعانداي, ەستە قالارلىقتاي ءوتتى. بۇل جولى دا اينۇردىڭ مىسى باسىم ءتۇسىپ, باس جۇلدەگە دەس بەرمەدى. مەرەيتويلىق مادەني شارالار كەشكىسىن ساكەن سەيفۋللين اتىنداعى وبلىستىق قازاق دراما تەاترىندا «دوسىمنىڭ ۇيلەنۋى» قويىلىمى كورسەتىلۋىمەن جالعاستى. وسىلايشا ونەر مەن جىر ءدۇرسىلى بىردەن كۇركىرەپ, الىپ قالانى كۇمبىرلەتە تەربەدى.
ەرتەڭىندە شاھاردا قاسىم رۋحى ودان سايىن اسقاقتادى. وبلىس اكىمى س.احمەتوۆ الىس-جاقىننان باس قوسقان ادەبيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرىمەن كەزدەستى. قابىلداۋعا قاتىسۋشىلار ەمەن-جارقىن اڭگىمەگە تارتىلدى.
– قازاق ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى تۇلعاسى ق.امانجولوۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋى ايماق جۇرتى ءۇشىن زور مارتەبە, ەلگە ورتاق ەلەۋلى وقيعا. سوعان ورتاقتاسۋعا كەلگەن سىزدەرگە قاراعاندىلىقتار اتىنان ءۇلكەن العىسىمىزدى بىلدىرەمىز, – دەگەن سەرىك نىعمەت ۇلى ءسوز كەزەگىن مەيماندارعا ۇسىندى. اكادەميك سەرىك قيراباەۆ, جازۋشىلار سوفى سماتاەۆ, ءسابيت دوسانوۆ اقىن مەرەيتويىنىڭ رۋحاني سىلكىنىس رەتىندە ءمان-ماڭىزى ەرەكشەلىگىن, ال تۇركى حالىقتارى جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ توراعاسى ياكۋب دەليمەروعلى قاسىم امانجولوۆتىڭ پوەزياسى تۇركى تىلدەس ادەبيەتتىڭ ماقتانىشىنا اينالعاندىعىن اتادى. تۇمانباي مولداعاليەۆ سياسى كەپپەگەن ولەڭىن وقىدى.
كەزدەسۋ ۇستىندە اقىننىڭ قىزدارى جاننا مەن داريعاعا قالا ورتاسىنداعى جاڭا ۇيدەن پاتەر كىلتىنىڭ تاپسىرىلۋى جىر ءسايگ ۇلىگىنىڭ ۇرپاعىنا دەگەن قۇرمەت تۇرعىسىندا قوستالىپ, ريزالىقپەن قابىلداندى.
تانىمال مەيماندار بۇدان سوڭ قالانىڭ كورىكتى ءبىر تورىندە بوي كوتەرگەن اقىن ەسكەرتكىشىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىستى. قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ توراعاسى نۇرلان ورازالين مەن وبلىس باسشىسى سەرىك احمەتوۆ جان-جاعى جاسىل جەلەككە مالىنعان, اسەم گۇلدەردىڭ ءيىسى اڭقىعان ورتاداعى بيىكتىگى 8 مەتر مۇسىننەن اق ءشايى جامىلعىنى سىپىرعاندا ساكەن اعاسى كوشەسى جاققا ويلانا كوز تىككەن قاسىم امانجولوۆ بەينەسى جارق ەتتى. رۋحتاس ءىزباسارى سەرىك تۇرعىنبەكوۆ سۇيسىنگەندەي, قازاق جىرى داۋىلپازىنىڭ اقىندىق بولمىسى, ءور تۇلعاسى كوز الدىعا كەلەرلىكتەي سومدالىپتى. سولاي بولۋ ءۇشىن جاريالانعان بايقاۋدا بەلگىلى ساۋلەتشى جەڭىس مولداباەۆ ۇسىنعان جوبا وزىق شىعىپ, تاڭداۋ سوعان تۇسكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ەسكەرتكىشتىڭ ورتالىق ساياباققا كىرەبەرىس تۇستا ورناتىلۋى دا جاقسى ويلاستىرىلۋىمەن كوڭىلگە ۇنامدى. اقىن مەرەيتويىنا ارنالعان ەڭ كورنەكتى تارتۋ وسى ەكەنىن اتاپ وتپەسكە بولمايدى دەسەك, پارلامەنت دەپۋتاتتارى قۋانىش سۇلتانوۆ پەن ءۋاليحان قاليجان ءوز سوزدەرىندە بيىگى بولەك تۇلعانىڭ سۋرەتكەرلىك قىرلارىنا قىسقاشا توقتالدى. استانا قالاسىنداعى ءبىر كوشەگە قاسىم امانجولوۆ ەسىمى بەرىلگەنى تۋرالى حاباردى جينالۋشىلار قول شاپالاقتاپ قارسى الدى. بۇگىندە توقسانعا تاياعان مايدانداس دوسى ىزگىلىك نۇرماعامبەت ۇلى اقساقالدىڭ وتتى جىلدار جايلى اڭگىمەسى جاۋىنگەر قاسىمنىڭ ەرلىك جولدارىن ەسكە تۇسىرسە, ايماڭداي اقىن قارىنداسى فاريزا وڭعارسىنوۆا ولەڭىن كوپشىلىك اسا زەيىن قويا تىڭدادى. بۇدان بىلاي قاراي بۇل جەردە قاسىم وقۋلارىن وتكىزىپ تۇرۋ تۋرالى وي دا قولداۋ تاپتى.
ەسكەرتكىش اشىلۋ ساتىندە مىناداي ۇسىنىس-پىكىرلەر قۇلاققا شالىندى. ساكەن كوشەسى. قاسىم ءمۇسىنى. قازاق ادەبيەتى ەكى الىبىنىڭ اتى مەن بەينەسى ءتۇيىسىپ تۇرۋى ءسۇيىنىشتى بولسا, وسى جاراستىقتى قاپتالداس كوشە اتاۋى بۇزاتىنداي بولۋى وكىنتەرلىك دەلىنگەن ويلار ورىندى كورىندى. كەي تاريحشىلار عانا بىلمەسە, باسقاعا مۇلدەم بەيمالىم كريۆوگۋز اتتى ادام ءومىرىنىڭ قاراعاندىعا ەشقانداي قاتىسى بولماسا دا الگى كوشە سوعان قالايشا تاعىلعانى شىنىندا تۇسىنىكسىز. انىقتامالىقتاردى اقتارىپ, اقىرىندا اقمولادا ورناعان كەڭەس وكىمەتىن قولداعان ماتروستاردىڭ ءبىرى بولعاندىعىنا قانىقتىق. الايدا, وزگە سىڭىرگەن قىزمەتىن بىلە المادىق.
زامان جاڭاردى. كەڭەستىك جۇيە كەلمەسكە كەتتى. ەندى سونىڭ ءبىر بەلسەندىسىن ەستە ساقتاي بەرۋ قيسىنى قالاي؟! قايتا بۇل كوشە بۇكىل قازاق ماقتانىشىنا اينالعان قاسىم اقىن ەسىمىمەن اتالسا كوڭىلگە قاندايلىق كورىكتى, قۇلاققا قاندايلىق ىستىق دەپ بىلدىرىلگەن تىلەكتەر الداعى ۋاقىتتا ەسكەرىلسە قۇپ.
مەرەيتويلىق شارالاردىڭ ەستە قالارلىق تاعى ءبىر جاعىمدى جاعى قاسىمتانۋ باعىتىندا ۇلگىلى ۇردىسكە ءىز تاستالدى. سەرىك قيراباەۆ, سەيىت قاسقاباسوۆ, تۇرسىنبەك كاكىشەۆ, مارفۋعا ايتحوجينا سىندى ادەبيەتشى عالىمدار مەن زەرتتەۋشىلەر ءسوز ءوربىتىپ, شوق تاستاۋىمەن «قاسىم امانجولوۆ جانە جاڭا ءداۋىر پوەزياسى» اتتى تاقىرىپتا وتكەن عىلىمي-ءتاجىريبەلىك كونفەرەنتسيادا سۋرەتكەر شەبەرلىگى سان قىرىنان تالدانىپ, دارىن قۋاتى جان-جاقتى تانىستىرىلدى.
قاسىم الەمى – تىلسىم, تەرەڭ, ادەمى الەم, ۇلتتىڭ قۇنارى –وسىندايلىق قۇبىلىستا دەلىنىپ, مۇراسىنىڭ قۇندىلىعىن جاستاردىڭ دۇرىس تۇسىنۋىنە ارنالعان شارالاردى شيراتۋ قاجەتتىگىنە سويلەۋشىلەر باسا توقتالدى. قاسىمدى قاستەرلەۋ ابايدى ارداقتاۋمەن, مۇقاعاليدى مۇرات تۇتۋمەن استاساتىندىعىنا ءمان اۋدارتىلدى. الاش ارىستارىنان سوڭ ورنى ويسىراپ قالعان ءتول ادەبيەتتى, الاششىلار يدەياسىن «ورتكە تيگەن داۋىلداي» ولەڭدەرىمەن قايتادان ورلەتۋدەگى ۇلەسىن سالماقتاي بىلۋدە تىڭ ىزدەنىستەر كۇتىپ تۇرعاندىعى تىلگە تيەك ەتىلدى. كونفەرەنتسيانى جۇرگىزگەن «بولاشاق» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, ونەر مەن مادەنيەت جاناشىرى نۇرلان دۋلاتبەكوۆ «اباي» ەنتسيكلوپەدياسىنىڭ ۇلگىسىمەن ءولكەنىڭ تۇعىرلى تۇلعالارىنىڭ ءارقايسىسىنا ارنالىپ, جەكە ەڭبەكتەر شىعارىلا باستاعانىن ايتىپ, اقىن قاسىم تۋرالى دا ەنتسيكلوپەديا دايىندالاتىندىعىن حابارلادى.
زيالى قاۋىم جيىنىنا قاتىسۋشى تانىسىمىز قاناپيا ءابىلوۆ: «اتىن بىلسەم دە اقىندىق دارالىعىن بىلمەي كەلىپپىن. تانىمىم كەڭەيىپ قالدى», دەگەندەي, ە.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەڭ سىيىمدى ءدارىسحاناسىنا جينالعاندار وسىندايلىق رۋحاني ءنار-قۋاتقا بولەندى دەسەك, جاڭىلىسپاسىمىز انىق.
البەتتە, اقىن تويى ءاردايىم اقىندار شابىتىن شالقىتار شاق دەسەك, « سەن نەتكەن باقىتتى ەدىڭ, كەلەر ۇرپاق...» اتتى جىر ءمۇشايراسى ولاردىڭ تەبىرەنىسىن تەڭىزدەي تەربەلتكەن. ياعني, قاسىم ۇستازدارىن ولەڭدەرىنە ارقاۋ ەتكەن وڭكەي ءدۇلدۇلدىڭ ۇلكەن ءبىر شوعىرى كوپ جۇرەگىن جاۋلاي الا جونەلگەن. ولەڭدەر وقىلعان سايىن قاسىم جاققان وتتىڭ جالىنى جارقىلداي تۇسكەن. سونىمەن, جىر دوداسى تورىنەن «امانجول قۇدىعى» اتتى باللاداسىمەن ۇلىقبەك ەسداۋلەت كورىنسە, سەرىك تۇرعىنبەكوۆ, تەمىرحان مەدەتبەك ۇزەڭگىلەس وزدى. گازەتىمىزدىڭ الماتىداعى ءبولىمشەسىنىڭ جەتەكشىسى قورعانبەك امانجول دا وسىنداي ايتۋلى اقىندار قاتارىنان تابىلدى.
قازاق تويىنىڭ كورىكتى ءدۇبىرى ءمۇشايرا, اقىندار ايتىسى, بالۋاندار بەلدەسۋى, ات بايگەسى ەمەس پە. سونى قىزدىرعان جەڭىمپازدارعا ءبىر-ءبىر جەڭىل كولىك سىيعا تارتىلدى.
ءۇش كۇنگە جالعاسقان مەرەيتويلىق باعدارلاما 20-دان استام شارانى قامتىدى. سوندىقتان ءبارىن تىزبەلەپ شىعۋ مۇمكىن بولماعاندىقتان باستىلارىن اتادىق. ال ەڭ ءتۇيىنى كىندىك قانى تامعان كەنت تاۋىنىڭ باۋرايىندا جاسالدى.
الدىمەن مەيماندار قارقارالىداعى قۇنانباي قاجى سالدىرعان مەشىتكە ءمىناجات ەتتى. اباي توقتاعان ءۇيدى كوردى.
كەنت – كەلبەتىنە كوز تويماس ءوڭىردىڭ اسەم ءبىر تۇسى. تابيعاتى قاندايلىق سۇلۋ بولسا, تاريحى دا سۇلۋ. ەركىن قيالعا, ادەمى ارمانعا ەندىرىپ, سىرلى ويعا قانات قاقتىراتىنداي جەر. تاۋ-تاس, ورمان-توعايلار قويناۋى ەجەلگى ەسكەرتكىشتەر ىزىنە تولى. بىلتىر عانا ەرتەدەگى ساق كوسەمدەرىنىڭ قورىمىنان تابىلعان التىن اشەكەيلى جادىگەرلەر بۇل كۇندە وبلىستىق مۇراجايدىڭ ماقتانىشى. كەيىنگى كەزدە اقىن ءومىربايانىنىڭ بەيمالىم جاعى تۋراسىندا سونى دەرەكتەر دە تابىلۋدا. ونى بايىپتى زەردەلەۋ زەرتتەۋشىلەر پارىزى.
200-گە تارتا كيىز ءۇي تىگىلگەن اق وتاۋلار قالاشىعى تورىندەگى ساحنادان ق.امانجولوۆ اندەرى شىرقالىپ, تەاترلاندىرىلعان كورىنىستەر جينالعاندار نازارىن اۋداردى. ونداعى جينالعان كوپشىلىك الدىندا مادەنيەت ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ اقىن مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى. قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى عالىم جايلىباي بايانداماسى ىنتامەن تىڭدالدى.
ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن كەلگەن دەلەگاتسيا وكىلدەرىنىڭ ىشىنەن جەتىسۋلىقتار دا شوعىرلى توپ بولىپ كورىندى. مۇنىڭ الدىندا الاشتىڭ اقيىق اقىنى مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ 80 جىلدىعىن الاتاۋ بوكتەرىندەگى شالكودە جايلاۋىندا دۇركىرەتىپ وتكىزگەن ولار توي-دۋمان ۇدەرىسىنە سۇيسىنە قارادى. «مۇقاعالي» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى, تانىمال اقىن باتىق ءماجيت ۇلىنىڭ وسىنداي تويلاردىڭ ءمانى دە, ءسانى دە ءوسۋىن قۋانىش قىلۋى وسى مەرەكەنىڭ ءبىر اسەرى دەپ بىلەمىز. شالقىعان ءان, قالىقتاعان كۇي اياسىندا, بايىرعى ۇلتتىق ويىن-ساۋىقتارعا كەنەلگەن حالايىق رۋحاني سەرپىلىسى ەشتەڭەگە جەتپەسە كەرەك.
كۇللى قازاقتىڭ سۇيىكتى اقىنىنا اينالعان جاننىڭ ۇلى تويى ەل ەسىنەن ۇمىتىلماستاي ءوتتى. قاسىم جىرى جاڭا ۇرپاق كوكىرەگى تورىنە تەرەڭدەي ءتۇستى. اقىن اتىن اسپانداتىپ, داڭقىن كوككە كوتەرگەن جەرلەستەرى ونىڭ ولمەس رۋحىن قازاق جۇرتىنا ورتاق ەتتى.
ايقىن نەسىپباي.
قاراعاندى.
____________________
ۇلىقبەك ەسداۋلەت,
باس جۇلدە يەسى.
امانجول قۇدىعى
تولەجىپ قاسىم تۋعان كەڭ ولكەسى,
ارقاعا قايتا ورالدى ولەڭ كوشى.
ارقالى جىرلارىنان وت شاشىراپ,
اقىننىڭ جارقىرايدى كولەڭكەسى.
قارقارالى باسىندا – قارا قۇدىق,
اقىندار اتىن بۇرار اراكىدىك.
تابيعات ەنتەلەيدى جان-جاعىنان,
العانداي سول قۇدىقتى بالا قىلىپ.
قارتامىس قاراكەمەر قويناۋىندا,
كوشەلى كوشەن تاۋدىڭ باۋرايىندا.
امانجول راحىمجاننىڭ جۇرتى جاتىر,
تورقاسى تامىر سىيلاپ تال-قايىڭعا.
سول جەردە شىر ەتىپتى قاسىم ارمان,
/ولەڭدە ءبىر ءداۋىردىڭ باسى بولعان/
وردانىڭ ويسىراعان ورنى مىناۋ,
قورىمىن قوي قوراعا تاسىپ العان.
تاستارىن قورجىن تامنىڭ قىنا باسقان,
جۋادى جاڭبىرىمەن جىلاپ اسپان.
قاسىمنىڭ كوزىن سۇرتكەن سول بۇلتتار-اۋ,
قاس-قاعىم ءبىرىن ءبىرى قۋالاسقان.
تەتەلەس عاسىرلارمەن جاس شاماسى,
ءشوپ باسقان, جەرمەن-جەكسەن باسپاناسى.
جۇرتىنا اقىن قايتا ورالماپتى,
جاسىندا تيگەننەن سوڭ تاسقا باسى...
جاس قاسىم قوزى قۋىپ, جالبىز ج ۇلىپ,
جۇگىرگەن تابانىنا كارعىز كىرىپ.
بۇلا شاق, ءبىر وشاقتىڭ بەلگىسىندەي,
بۇزىلماي امان قاپتى جالعىز قۇدىق.
اينالا ادىر-ادىر نار جوتالار,
اينالعان التىن قازىق ارعى اتالار.
بۇل قۇدىق اۋليەنىڭ قاينارى ەكەن,
شولپىلداپ شومىلماعان كولباقالار.
كاۋسارى ولەڭ بولىپ ورىلگەندەي,
كوزىمە كوركەم ەلەس كورىنگەندەي.
بۇل قۇدىق تۇنىعىنا جۇلدىز تۇنەپ,
شەلەكتەن اي تامشىلاپ توگىلگەندەي.
سول سۋدى سارقىماس پا, شالقىماس پا,
دەسەك تە , بالالىقتىڭ نارقى باسقا.
قۇدىققا قايران قاسىم شەرىن توككەن,
اكەدەن ايرىلىپ التى جاستا.
وسى ءبىر قارا قۇدىق شەگەندەلگەن,
ادامزات ءشولىن باسار ولەڭ بەرگەن.
كوز جاسى سول قۇدىققا تىرس-تىرس تامىپ,
پەرىشتە كىرپىگىندە كوگەندەلگەن.
باسىنان باقىتىن دا الا قاشقان,
جاسىنان نەبىر ناۋبەت قارا باسقان.
سوندا دا سارقىلماعان وسى قۇدىق,
اقىننىڭ كوز جاسىمەن ارالاسقان.
تاعدىردىڭ جولى تاراۋ, قانى قاراۋ,
جەتىمنىڭ جۇرەگى ءورت, جانى جاماۋ.
شوق شايناپ, وت تۇكىرگەن اقىندىعى
قاسىمعا وسى سۋمەن دارىعان-اۋ.
ءتاۋ ەتىپ سول قۇدىقتىڭ سۋىن ىشتىك,
شەلەكتەپ باسىمىزعا قۇيىنىستىق.
ارقالى اقسۇڭقاردىڭ اقىن ۇلى,
ارقىراپ جىر وقىسا سۇيسىنىستىك.
مىنا الەم –سول الەم بە قاسىمدى ۇققان,
الدە ۇقپاي ۇلى اقىننىڭ باسىن جۇتقان؟
جوعالتىپ الماپ پا ەكەن قاسيەتىن,
ايرىلىپ قالماپ پا ەكەن اسىلدىقتان؟
مىنا اۋا سول اۋا ما قاسىم جۇتقان,
ۋلانباي قالىپ پا ەكەن نە سۇمدىقتان؟
اقىننىڭ كوز جاسىنا قالعان الەم
ءجۇر مە ءالى زارداپ شەگىپ باسىرلىقتان,
ۇلىسىن ۇرىپ جىعار تاسىرلىقتان؟
دەسەك تە ءداۋىر باسقا, عاسىر بولەك,
جامىلىپ جاز جەتسە دە جاسىل جەلەك.
« ارپالىس الاقۇيىن زامانالار»
ايقايلار:
– قاسىم كەرەك!, قاسىم كەرەك!
ءورت مىنەز ولەڭىنەن شوق تامارداي,
بۇگىنگىنىڭ بار كەسەلى جوق بولارداي.
سوعىستان قايتقانىنداي سىلتىپ باسىپ,
قاسىم دا قۇدىعىنا كەپ قالارداي.
قاسىمسىز باسپانالار قاڭىراپ قۇر,
كوڭىلدەر كونشۋ ىزدەپ اڭىراپ تۇر.
تالانتتى تالانىنان تارىقتىرار,
بۇل ءوزى نەتكەن زامان ءتاڭىر اتقىر!
ءمۇسىن بوپ تۇرسا تۇرار استاناڭدا,
ەندى وعان كەرەك بولماس باسپاناڭ دا!
قىرانعا قاجەت ەمەس حان شاتىرىڭ,
عۇمىرى عاسىردى اتتاپ باسقان العا!
جاتقانداي ءبىرىن-ءبىرى جاڭا ءبىلىپ,
تۇڭعيىق عارىش پەنەن قارا قۇدىق...
قاسىم اقىن تىلسىمىن ۇعام دەسەڭ,
جولاۋشىم, مويىنىڭدى قارا بۇرىپ!
قاعا بەر قاناتىڭدى , قارقارالى,
عالامدى قاسيەتىڭ تارتار ءالى.
قاسىمنىڭ قۇدىعىنان ءدام تاتسام دەپ,
شارق ۇرار دۇنيەنىڭ شارتارابى.
ب ۇلىقسىپ تالاي ۇلىڭ ەرجەتۋدە,
بۇل قۇدىق تەرەڭىمەن تەربەتۋدە.
بالا قاسىم بەينەسىن ساقتاپ قالعان,
جالعىز فوتواپپارات سول جەر بەتىندە.
ۇلىلىق شۇپىلدەگەن قارا ولەڭنەن,
ۇرتتاساڭ ۇلان ءشولىن قانا بەرگەن.
قۇدىققا , قاسىم اعا , ۇڭىلەمىن,
سۋىنان ءمولت ەتەردەي بالا بەينەڭ!..
