ارالىق قورىتىندى تالقىلاندى

كەشە اقوردادا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ شەشىمىمەن قۇرىلعان مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ تارماقتارى اراسىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ ءۇشىنشى وتىرىسى بولىپ ءوتتى. وتىرىستا «قازاقستان رەس­پۋبليكا­سىنىڭ كونستيتۋ­تسياسى­نا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن بۇكىل­حالىقتىق تالقىلاۋدىڭ ارالىق قورىتىندىسى تالقىلاندى. قازاقستان ازاماتتارى مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ بۇكىلحا­لىق­­تىق تالقىلاۋعا ەنگىزگەن زاڭ جوبا­سى­نىڭ بازالىق ەرەجەلەرىن, تۇتاستاي العاندا, قولداپ وتىر. بۇل رەتتە, رەسپۋبليكا ازاماتتارى­نان پار­لا­مەنتتىڭ ءرولىن, ۇكىمەت پەن جەر­گىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ جاۋاپ­كەرشىلىگىن كۇشەيتۋ, قۇقىق قورعاۋ جانە سوت جۇيەلەرى قىز­مەتىنىڭ ماسەلەلەرى بويىنشا, سون­داي-اق, مەنشىك قۇقىعى ماسە­لەلەرى بويىنشا بەس جۇزدەن اسا ۇسىنىس ءتۇستى. زاڭ جوباسى كەلىپ جاتقان ۇسى­­نىس­­تاردى ەسكەرە وتىرىپ پىسىق­تالىپ, ەلباسىنىڭ قاراۋى­نا ۇسىنىلاتىن بولادى. زينايدا فەدوتوۆا, مەملەكەتتىك باسقارۋ اكا­دە­ميا­سىنىڭ پروفەسسورى, جۇمىس توبىنىڭ مۇشەسى: – قازاقستاندىق كەيبىر ازا­ماتت­ار «پرەزيدەنتتىڭ بىرقا­تار وكىلەتتىكتەرىن ۇكىمەت پەن پارلامەنتكە بەرۋ قاجەت پە؟ بالكىم, ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ وكىلەت­تىگىن كەڭەيتۋگە ءالى ەرتە شىعار؟ مۇمكىن, 25 جىل بويى تابىستى ىلگەرىلەپ كەلە جاتقان پرەزيدەنتتىك بيلىكتىڭ وكىلەتتىكتەرىن سول كۇيىندە قالدىرۋ كەرەك شىعار», دەگەندەي مازمۇندا كۇمان كەلتىرۋدە. ال كەيبىر ازاماتتار پرەزيدەنتتى جۇكتەمەدەن جەڭىلدەتۋ قاجەت دەپ سانايدى. جالپى, جۇمىس توبىنا كەلىپ تۇسكەن ۇسىنىستار قازاقستان­دىق­تاردىڭ كونستيتۋتسيالىق تۇزەتۋ­­لەردى تالقىلاۋعا بەلسەنە ارالا­سىپ جاتقاندىعىن بىلدىرەدى. نەگى­زى­نەن, ەل تۇرعىندارىنىڭ باسىم بولىگى اتالعان زاڭناماداعى ءوز­گەرىس­­تەردى قولدايدى. دەگەنمەن, كەيبىر تۇزەتۋلەرگە قاتىستى پىكىر­لەر ارقالاي. ماسەلەن, كونستي­تۋتسيانىڭ 26-بابىنا بايلانىستى ءتۇرلى ۇسىنىستار بار. ياعني, وڭ دا, تەرىس تە كوزقاراستىڭ بار ەكەندىگىن اتاپ كورسەتكەن ءجون. جالپىلاي العاندا, ءبىزدىڭ قوعام بۇل تۇزەتۋدى قولدايدى. بۇل باپتى قولدايتىندار 26-باپپەن تەڭدەسەتىن كونستيتۋتسيادا 6-باپ­تىڭ بار ەكەندىگىن بىلەدى. سوندىق­تان, حالىقتىڭ الاڭداۋىنا نەگىز جوق سياقتى. بۇل ازىرشە جوبا عانا. ءالى دە تەرەڭ ساراپتالىپ, زەردە­ل­ەنەدى. سودان كەيىن عانا ناقتى نۇسقا ۇسىنىلادى. ءومىرالى جالايري, د.قوناەۆ اتىنداعى ەۋرازيا­لىق زاڭ اكادەمياسىنىڭ رەكتورى, جۇمىس توبىنىڭ مۇشەسى: – كەيبىر ازاماتتاردى «مەم­لەكەت باسشىسى وزىندەگى وكىلەت­تىكتەردى نەلىكتەن ۇكىمەت پەن پار­­لامەنتكە بەرىپ جاتىر؟» دەگەن ساۋال تولعاندىرۋدا. ولار ۇكىمەت پەن پارلامەنتكە ۇسىنى­لىپ وتىرعان وكىلەتتىكتەر پرەزي­دەنتتىڭ وزىندە قالا بەرسىن دەيدى. نەگى­زىندە, پارلامەنتتىڭ ءرولى, ماسە­لەن, ۇكىمەتتى جاساقتاۋدا كۇ­شەيە­دى. حالىق مەملەكەت باسشى­سىنىڭ زاڭدىق كۇشى بار جارلىق­تار شىعارمايتىندىعىن دۇرىس قابىلداۋدا. پروكۋراتۋرا, جوعارعى سوت, سونىمەن بىرگە, جەرگىلىكتى مەملە­كەت­تىك ورگانداردىڭ وكىلەتتىك­تەرىنە دە قاتىستى ۇسىنىستار بار. ماسەلەن, قازاقستان ازاماتتارى ساياسي رەفورمالار اياسىندا پرو­كۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ جال­پى قاداعالاۋ بويىنشا وكىلەت­تىگىن ولاردىڭ قىلمىستىق قۋدا­لاۋ­مەن اينالىسۋى ءۇشىن قىس­قار­تۋدى ۇسىنۋدا. ەندى وسىلار­دىڭ بارلىعىن جۇمىس توبى ساراپ­تايتىن بولادى. ءبىز اقپاننىڭ 26-سىنا دەيىن جۇمىس ىستەيمىز. جالپى, قازاقستاندىقتار تاراپىنان جۇمىس توبىنا كەلىپ ءتۇسىپ جاتقان ۇسىنىستاردىڭ باسىم بولىگىندە مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى وكىلەتتىكتەردى قايتا بولۋگە قولداۋ بىلدىرىلگەن. تولەش قاۋدىروۆ, ازاماتتىق-قۇقىقتىق زەرت­تەۋ­لەر عىلىمي-زەرتتەۋ ينستي­تۋتىنىڭ ديرەكتورى, جۇمىس توبىنىڭ مۇشەسى: – كونستيتۋتسيالىق رەفور­مانىڭ ءوزى قوعام اراسىندا زور سىلكىنىس تۋدىردى. جۇمىس توبى ءوز ۇسىنىسىن جىبەرگەن ازامات­تاردىڭ بارلىعىنا ريزاشىلىعىن بىلدىرەدى. رەفورما باسقا دا جول­مەن جۇرگىزىلىپ جاتقاندىعىن ەستە ۇستاۋ ماڭىزدى. بۇل تەك كونس­تيتۋتسيالىق وزگەرىستەر عانا ەمەس. ءبىز 45-تەن 39 وكىلەتتىك ۇكىمەت پەن پارلامەنتكە بەرىلەتىندىگىن ساناپ شىقتىق. ءوز ەركىمەن 39 وكىلەتتىكتى بيلىكتىڭ وزگە تار­ماقتارىنا بەرە سالۋ الەمدىك وقيعا ەكەندىگىن اتاپ وتكىم كەلەدى. جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر, زاڭ جوباسى ازىرلەنۋدە. ول ايدىڭ سوڭىنا دەيىن پارلامەنتكە ەنگىزىلۋى ءتيىس. ەل ازاماتتارىنان كەلىپ ءتۇس­كەن ۇسىنىستار سان الۋان. تۇڭ­عىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءرولىن كونستيتۋتسيا ماتىنىندە بەكىتۋ تۋرالى دا ۇسىنىس بولدى. ءتىپتى پرەزيدەنت ءوز وكىلەتتىكتەرىنىڭ باسىم بولىگىن بەرىپ وتىرعان جوق پا دەگەن الاڭداۋشىلىق تا بار. ۇسىنىستار سايلاۋدان باستاپ بيلىكتىڭ جوعارى تارماقتارى وكىلەتتىكتەرىنە دەيىنگى ءبىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ءومىرىمىزدىڭ سان­الۋان بولىكتەرىن قامتيدى. زاڭ جوباسىنا قاتىستى شەشىم ءالى قابىلدانعان جوق. ول ازىرلەۋ جانە تالقىلاۋ ساتىسىندا تۇر. وسى زاڭ جوباسىن جاقسارتا تۇسەتىن بارىنشا قۇندى ۇسىنىستار مىندەتتى تۇردە ەسكەرىلەدى. «يۋريست» باستاۋىش پارتيا ۇيىمىنىڭ مۇشەلەرى: – «قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرا­لى» جوبا رەداكتسياسىنا ءساي­كەس, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونس­تيتۋتسياسى 57-بابىنىڭ 6-تار­ماقشاسىنا وزگەرىستەر ە­نگىزۋ­دى ۇسىنامىز. سونىمەن قاتار, پارلامەنت پالاتالارىنىڭ ۇكى­مەت مۇشەلەرى زاڭ تالاپتارىن ورىن­داماعان جاعدايدا لاۋازى­مىنان بوساتۋ جونىندەگى رەسپۋب­ليكا پرەزيدەنتىنە قايىرىلۋى ءبولىمىن باستاپقى قابىلدانعان رەداكتسيادا قالدىرۋدى, ياعني مۇنداي شەشىمدى پالاتالار دەپۋ­تاتتارىنىڭ باسىم داۋى­سىمەن قابىلداۋدى ۇسىنامىز. جولدىباي بازار, «ەگەمەن قازاقستان»