قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ نورماتيۆتىك قاۋلىسى №14

2016 جىلعى 22 جەلتوقسان, استانا قالاسى سوتتاردىڭ قىلمىسقا قاتىستىلىق پەن قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا دەم بەرۋ-شىلىك ءۇشىن جاۋاپتىلىق تۋرالى زاڭنامانى قولدانۋىنىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى قىلمىسقا قاتىستىلىق پەن قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا دەم بەرۋشىلىك ءۇشىن جاۋاپتىلىق تۋرالى زاڭنامانى قولدانۋدىڭ بىردەي سوت پراكتيكاسىن جانە ونىڭ دۇرىس قولدانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ جالپى وتىرىسى قاۋلى ەتەدى: 1. قىلمىسقا قاتىستىلىق قىلمىسقا قاتىستىلىقتىڭ ەرەكشە نىسانى بولىپ تانىلاتىنى ءتۇسىندىرىلسىن, ول جاسالعان قىلمىسقا سىبايلاس قاتىسۋ بولىپ تابىلمايدى جانە ونىمەن سەبەپتىك بايلانىستا بولمايدى, ال قىلمىستى انىقتاۋعا جانە ونى جاساعان ادامدى اشكەرەلەۋگە كەدەرگى كەلتىرەتىن, قوعامعا قاساقانا قاۋىپ توندىرەتىن ءىس-ارەكەت تۇسىندىرىلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق كودەكسىندە (بۇدان ءارى – قك) جاۋاپتىلىق كوزدەلگەن سىبايلاس جەمقورلىق, اۋىر نەمەسە اسا اۋىر قىلمىستى كۇنى بۇرىن ۋادەلەسپەي جاسىرىپ قالۋ (قك-ءنىڭ 432-بابى) جانە دايىندالىپ جاتقانى نەمەسە جاسالعانى انىق بەلگiلi اسا اۋىر قىلمىس نە دايىندالىپ جاتقانى انىق بەلگىلى تەرروريزم اكتىسى تۋرالى حابارلاماۋ (قك-ءنىڭ 434-بابى) قىلمىسقا قاتىستىلىقتىڭ نەگىزگى تۇرلەرى بولىپ تابىلادى. بۇل رەتتە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا جانە قىلمىستىق زاڭعا سايكەس حابارلاماعانى ءۇشىن قىلمىس جاساعان ادامنىڭ جۇبايى (زايىبى) نەمەسە جاقىن تۋىسى, سونداي-اق وزدەرىنە سەنىپ سىرىن اشقان ادامداردىڭ جاساعان قىلمىستارى تۋرالى حابارلاماعانى ءۇشىن ءدىني قىزمەتشىلەر قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا جاتپايدى. قك-ءنىڭ 432-بابى بويىنشا جۇبايى (زايىبى) نەمەسە جاقىن تۋىسى جاساعان قىلمىستى كۇنى بۇرىن ۋادەلەسپەي جاسىرىپ قالعانى ءۇشiن ادام قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا جاتقىزىلمايدى. قىلمىستىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋدە قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكسىنىڭ (بۇدان ءارى – قپك) 7-بابىنىڭ 11 تارماعىنا سايكەس اتا-انالار, بالالار, اسىراپ الۋشىلار, اسىراپ الىنعاندار, اتا-اناسى ءبىر جانە اتا-اناسى بولەك اعالى-iنiلەر مەن اپالى-سiڭلiلەر, اتا, اجە, نەمەرەلەر جاقىن تۋىستار دەپ تانىلادى. وسى جاقىن تۋىستاردىڭ تىزبەسى تولىق بولىپ تابىلادى جانە كەڭەيتىپ تۇسىندىرۋگە جاتپايدى. 2. قىلمىس تۋرالى حابارلاماۋ ءاربىر ادامنىڭ دايىندالىپ جاتقانى نەمەسە جاسالعانى انىق بەلگiلi اسا اۋىر قىلمىس نە دايىندالىپ جاتقانى انىق بەلگىلى تەرروريزم اكتىسى تۋرالى ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ نازارىنا جەتكىزۋگە قاساقانا ارەكەت جاساماۋىنا, زاڭدا كوزدەلگەن قۇقىقتىق مىندەتتى ورىنداماۋىن بىلدىرەدى. قك-ءنىڭ 434-بابىندا كورسەتىلمەگەن دايىندالىپ جاتقانى نەمەسە جاسالعانى انىق بەلگىلى وزگە دە قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى حابارلاماۋ قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا اكەپ سوقپايدى. سونىمەن قاتار, وسىنداي فاكتىلەر انىقتالعان كەزدە مەملەكەتتىڭ قۇقىقتىق ساياساتىن جانە قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا مۇلدەم توزبەۋشىلىك قاعيداتىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا سوتتار جەكە قاۋلى شىعارۋ ارقىلى ادامنىڭ ءوز ازاماتتىق جانە مورالدىق بورىشىن ورىنداماۋ فاكتىسى تۋرالى ءتيىستى ۇيىمداردىڭ نازارىنا جەتكىزۋگە قۇقىلى. وسى ماقساتتار ءۇشىن دايىندالىپ جاتقانى نەمەسە جاسالعانى انىق بەلگىلى قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى ۋاقتىلى حابارلاۋ ارقىلى سوت تورەلىگىنە ادام كومەك كورسەتكەن بارلىق جاعدايلاردا سوتتاردىڭ جەكە قاۋلىمەن ءتيىستى ۇيىمداردىڭ الدىندا وسى ادامدى كوتەرمەلەۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى ماسەلەنى قويعانى ءجون. 3. دايىندالىپ جاتقانى نەمەسە جاسالعان قىلمىس تۋرالى حابارلاعان ادامعا نە ونىڭ وتباسىنىڭ مۇشەلەرى مەن جاقىن تۋىستارىنا قاتىستى كۇش قولدانۋ نەمەسە زاڭدا تىيىم سالىنعان وزگە دە ءىس-ارەكەتتەر قاۋپى تۋرالى دەرەكتەر بولعان كەزدە سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ ورگاندارى قپك-ءنىڭ 97-بابىنىڭ تارتىبىمەن وسى ادامعا قاتىستى قاۋىپسىزدىك شارالارىن, ونىڭ ىشىندە بۇل ادام تۋرالى مالiمەتتەرگە قولجەتىمدىلىكتى شەكتەۋ, ولاردى نەگiزگi iس جۇرگiزۋدەن بولەك ساقتاۋ, ادامنىڭ بۇركەنشiك اتتى پايدالانۋى تۋرالى شارالاردى قولدانۋعا مىندەتتى. 4. ادام باسقا ادامنىڭ جاساعان قىلمىسى تۋرالى حابارلاماعانى ءۇشىن, ەگەر ولاردىڭ ەكەۋى دە وسى ۋاقىت كەزەڭىندە جاسالعان باسقا قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا سىبايلاس قاتىسۋشىلار بولسا, ەگەر بۇل رەتتە جاسالعان قىلمىس تۋرالى ءوزىنىڭ حابارلاماسىمەن ءوزىن ءوزى اشكەرەلەيتىن بولسا, قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتىلۋى مۇمكىن ەمەس. 5. قپك-ءنىڭ 70-بابى بەسىنشى بولىگىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس زاڭ كومەگىن كورسەتەتىن ادۆوكات ءوزiنiڭ قورعاۋىنداعى ادامنىڭ مۇددەلەرiنە قارسى قانداي دا ءبىر ارەكەتتەر جاساۋعا جانە وعان تيەسiلi قۇقىقتاردى جۇزەگە اسىرۋىنا كەدەرگi كەلتىرۋگە, سونداي-اق قورعاۋىنداعى ادامنىڭ ۇستانىمىنا قاراماستان, ونىڭ قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا قاتىستىلىعىن جانە ونى جاساۋدا كiنالi ەكەنىن مويىنداۋعا قۇقىلى ەمەس. ادۆوكات «ادۆوكاتتىق قىزمەت تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 1997 جىلعى 5 جەلتوقسانداعى №195-I زاڭىنىڭ 15-بابى 1-تارماعىنىڭ 4) تارماقشاسىنا سايكەس زاڭ كومەگiن كورسەتۋگە بايلانىستى وزiنە ءمالiم بولعان مالiمەتتەردi قۇپيا ساقتاۋعا جانە كومەك سۇراپ ءوتiنiش جاساعان ادامنىڭ كەلiسiمiنسiز ولاردى جاريا ەتپەۋگە مىندەتتى. وسىعان بايلانىستى ادۆوكات وعان زاڭ كومەگىن كورسەتۋ كەزىندە بەلگىلى بولعان ءوزىنىڭ قورعاۋىنداعى ادام جاساعان باسقا قىلمىس فاكتىسى تۋرالى حابارلاماعانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتىلۋى مۇمكىن ەمەس. ادۆوكات قارجى مونيتورينگىنىڭ سۋبەكتىسى رەتىندە «قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداستىرۋعا (جىلىستاتۋعا) جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2009 جىلعى 28 تامىزداعى №191-ءىV زاڭىنا (بۇدان ءارى – زاڭ) سايكەس شارالاردى قابىلداۋعا ءتيىس. بۇل رەتتە زاڭنىڭ 10-بابى 3-تارماعى 1) تارماقشاسىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس ادۆوكات بۇل مالiمەتتەر مەن اقپارات انىقتاۋ, الدىن الا تەرگەۋ ورگاندارىندا, سوتتاردا جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ اتىنان وكiلدiك ەتۋ جانە ولاردى قورعاۋ ماسەلەلەرi بويىنشا زاڭ كومەگiن كورسەتۋگە بايلانىستى, سونداي-اق شەشىلۋى كاسىپتىك زاڭ ءبىلىمىن, تالاپ ارىزدار, شاعىمدار جانە قۇقىقتىق سيپاتتاعى باسقا دا قۇجاتتاردى جازۋدى تالاپ ەتەتىن ماسەلەلەر بويىنشا ولاردىڭ كونسۋلتاتسيالار, تۇسىندىرۋلەر, كەڭەستەر جانە جازباشا قورىتىندىلار تۇرىندەگى زاڭ كومەگىن كورسەتۋى كەزىندە الىنعان جاعدايدا عانا قارجى مونيتورينگiنە جاتاتىن وپەراتسيا تۋرالى مالiمەتتەر مەن اقپاراتتى بەرمەۋگە قۇقىلى. زاڭدا كوزدەلگەن بارلىق وزگە دە جاعدايلاردا ادۆوكات ونىڭ كليەنتىنىڭ قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداستىرۋعا (جىلىستاتۋعا) نەمەسە تەرروريزمدى نە وزگە دە قىلمىستىق ارەكەتتى قارجىلاندىرۋعا باعىتتالۋى مۇمكىن كۇدىكتى وپەراتسيالارى تۋرالى مالىمەت پەن اقپاراتتى قارجى مونيتورينگى جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگانعا بەرۋگە مىندەتتى. قىلمىس جاساعان ادامدى, قىلمىس قۇرالدارى مەن قارۋلارىن, قىلمىستىڭ ىزدەرىن جانە وزگە دە دالەلدەمەلەردى جاسىرعان كەزدە ادۆوكات كۇنى بۇرىن ۋادە بەرمەي نەمەسە كۇنى بۇرىن ۋادە بەرىپ جاسىرىپ قالعانى ءۇشىن جالپى نەگىزدەرمەن جاۋاپتىلىقتا بولادى. ادۆوكات ءوزىنىڭ قورعاۋىنداعى ادامنىڭ تاراپىنان جاڭا قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق دايىندالىپ جاتقانىن بىلە تۇرا, وعان كەڭەس بەرگەن نەمەسە ويلاستىرعان ارەكەتىنە وزگە دە قۇقىقتىق كومەك كورسەتكەن جاعدايلاردا, وندا ول (ادۆوكات) ءوزىنىڭ قورعاۋىنداعى ادامنىڭ جاساعان ءىس-ارەكەتىنە سىبايلاس قاتىسۋشى (كومەكتەسۋشى) رەتىندە جاۋاپتىلىققا تارتىلۋعا جاتادى. 6. قىلمىستى جاسىرىپ قالۋ قىلمىسكەردى, قىلمىس جاساۋ قارۋى مەن قۇرالدارىن, قىلمىس ىزدەرى مەن دالەلدەمەلەردى جاسىرىپ قالۋدى (جاسىرۋدى) بىلدىرەدى. قىلمىس جاساعان ادامدى جاسىرۋ وعان پانا, كولىك, جالعان قۇجاتتار بەرۋ, سىرتقى كەلبەتىن وزگەرتۋ جانە ول جاسىرىنا الاتىن باسقا دا ارەكەتتەر ارقىلى جاسالۋى مۇمكىن. قىلمىس قۇرالدارى مەن قارۋلارىن جاسىرۋ ولاردى جويۋدى, ءتۇرىن وزگەرتۋدى, تابىلۋى مۇمكىن ەمەس جەرگە جاسىرۋدى ءبىلدىرۋى مۇمكىن. قىلمىستىڭ ىزدەرىن جانە باسقا دا دالەلدەمەلەردى جاسىرۋ ارەكەتتەرىنە قىلمىستىڭ ىزدەرى (مىسالى, قان, ساۋساق تاڭبالارى مەن وزگە دە ىزدەر) ساقتالعان كيىمدى جانە زاتتاردى جويۋ (جۋ, تازارتۋ), حاتتار مەن باسقا دا قۇجاتتاردى, ەلەكتروندىق حاتتاردى, ەلەك­تروندىق-تسيفرلىق قۇجاتتاردى, حات الماسۋلاردى, فايلداردى, سونداي-اق ەلەكتروندىق-تسيفرلىق اقپارات تاسىعىشتارىن جويۋ, قاعىپ كەتكەننەن كەيىن اۆتوكولىكتىڭ مايىسۋلارىن جويۋ مەن فارانىڭ شىنىسىن اۋىستىرۋ جانە تاعى باسقالارى جاتقىزىلۋى مۇمكىن. 7. باسقا ادامنىڭ (ورىنداۋشىنىڭ) جاساعان اۋىر نەمەسە اسا اۋىر قىلمىستى كۇنى بۇرىن ۋادەلەسپەي جاسىرىپ قالعانى ءۇشىن جاۋاپتىلىق, ەگەر ورىنداۋشىنىڭ اۋىر نەمەسە اسا اۋىر قىلمىستى جاساۋ كىناسى ءبىر ءىس جۇرگىزۋدە وسى قىلمىستىق ءىس بويىنشا سوتتىڭ پروتسەستىك شەشىمدى قابىلداۋىمەن دالەلدەنگەن نە قىلمىستىق پروتسەستى جۇرگىزەتىن ورگاننىڭ اقتالمايتىن نەگىزدەر بويىنشا قىلمىستىق ءىستى توقتاتۋ تۋرالى قاۋلىسىمەن نەمەسە سوتتىڭ زاڭدى كۇشىنە ەنگەن ايىپتاۋ ۇكىمىمەن انىقتالعان جاعدايدا عانا ورىن الۋى مۇمكىن. 8. جاسىرىپ قالۋ قۇرامىنىڭ بەلگىلەرىندە قامتىلماعان ارەكەتتەردى جاساۋ ارقىلى سىبايلاس جەمقورلىق, اۋىر نەمەسە اسا اۋىر قىلمىستى كۇنى بۇرىن ۋادەلەسپەي جاسىرىپ قالۋ قك-ءنىڭ 432-بابىنىڭ جيىنتىعى جانە ناقتى قىلمىستىق ءىس ءۇشىن جاۋاپتىلىقتى كوزدەيتىن قك-ءنىڭ ءتيىستى بابى بويىنشا جاۋاپتىلىققا اكەپ سوعادى. قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ مۇنداي جيىنتىعى: بوتەننىڭ مۇلكىن قاساقانا جويۋ نەمەسە ءبۇلدiرۋ (قك-ءنىڭ 202-بابى); لاۋازىمدىق وكiلەتتiكتەردى تەرىس پايدالانۋ (قك-ءنىڭ 361-بابى); بيلiكتi نەمەسە لاۋازىمدىق وكiلەتتiكتەردى اسىرا پايدالانۋ (قك-ءنىڭ 362-بابى); قىزمەتتiك جالعاندىق جاساۋ (قك-ءنىڭ 369-بابى) جانە باسقا جولمەن جاسىرىپ قالۋ كەزىندە ورىن الۋى مۇمكىن. جاسالعان ءىس-ارەكەتتەردىڭ بارلىق بەلگىلەرى نەعۇرلىم قاتاڭ جازانى كوزدەيتىن قك-ءنىڭ ءبىر نورماسىندا قامتىلاتىن جاعدايلاردا جيىنتىق بولمايدى جانە جاسالعان ءىس-ارەكەت قىلمىستىق زاڭنىڭ وسى نورماسىمەن عانا سارالانۋعا جاتادى (مىسالى, اسا ءىرى مولشەردەگى ەسىرتكى زاتتاردىڭ زاڭسىز اينالىمىن ولاردى ساقتاۋ جولىمەن جاسىرىپ قالۋ). 9. ۋاكىلەتتى لاۋازىمدى ادامنىڭ انىق دايىندالىپ جاتقان نەمەسە جاسالعان قىلمىستىق تەرىس قىلىق نەمەسە قىلمىس تۋرالى ادامنىڭ حابارلاماسىن نەمەسە ارىزىن تىركەمەۋ نە اتالعان ادامنىڭ ءوتىنىشىن كەز كەلگەن وزگە تاسىلمەن جويۋ نەمەسە جاسىرۋ ارقىلى قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتى قاساقانا جاسىرۋى قك-ءنىڭ 433-بابىنىڭ ءتيىستى بولىگى بويىنشا, ياعني قىلمىستىق زاڭنىڭ ارنايى نورماسى بويىنشا جاۋاپتىلىققا اكەپ سوعادى. 10. قىلمىستى كۇنى بۇرىن ۋادەلەسپەي جاسىرىپ قالۋدان قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتى كۇنى بۇرىن ۋادەلەسىپ جاسىرىپ قالۋدى اجىراتۋ قاجەت, ول قىلمىستىق زاڭعا سايكەس قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا دەم بەرۋشىلىك تۇرىندە سىبايلاس قاتىسۋ دەپ تانىلادى جانە قك-ءنىڭ 28-بابىنىڭ بەسىنشى بولىگىنە سىلتەمە جاسالىپ, ناقتى قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق ءۇشىن جاۋاپتىلىقتى كوزدەيتىن قك-ءنىڭ ءتيىستى بابى بويىنشا سارالانادى. جۇبايى (زايىبى) نەمەسە جاقىن تۋىسى قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتى كۇنى بۇرىن ۋادەلەسىپ جاسىرىپ قالۋ ارقىلى دەم بەرۋشىلىكتى جاساعان كەزدە وعان قك-ءنىڭ 432-بابىنا ەسكەرتپەنىڭ ەرەجەلەرى قولدانىلمايدى. وسىعان بايلانىستى, بۇل ادام قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا سىبايلاس قاتىسۋشى (كومەكتەسۋشى) رەتىندە جالپى نەگىزدەرمەن قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتا بولادى. 11. قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا دەم بەرۋشىلىكتىڭ سارالانۋى جالپى قك-ءنىڭ 28-بابىنىڭ بەسىنشى بولىگىنىڭ نورماسىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس, وعان سايكەس كەڭەستەرiمەن, نۇسقاۋلارىمەن, اقپارات, وسى ءىس-ارەكەتتى جاساۋعا قارۋ نەمەسە قۇرالداردى بەرۋىمەن نە ونى جاساۋ ءۇشىن كەدەرگiلەردi جويۋىمەن قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ جاسالۋىنا جاردەمدەسكەن ادام, سونداي-اق ورىنداۋشىنى, قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساۋ قارۋىن نەمەسە وزگە دە قۇرالدارىن, وسى ءىس-ارەكەتتىڭ ءiزىن نە قۇقىققا قارسى جولمەن قول جەتكىزىلگەن زاتتاردى جاسىرۋعا كۇنى بۇرىن ۋادە بەرگەن ادام, سول سياقتى مۇنداي زاتتاردى يەمدەنۋگە نەمەسە وتكiزۋگە كۇنى بۇرىن ۋادە بەرگەن ادام كومەكتەسۋشى دەپ تانىلادى. 12. دەم بەرۋشىلىككە قاتىستى كەڭەستەر مەن نۇسقاۋلار دەپ قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتى نەعۇرلىم ناتيجەلى نەمەسە قاۋىپسىز دايىنداۋ, ونى قانداي جولمەن جاساۋ ورىندى ەكەندىگى, ويلاستىرعاننىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن قاي ۋاقىتتا باستاعان ىڭعايلى بولاتىنى, سىبايلاسىپ قاتىسۋعا كىمدى تارتۋ جانە تاعى باسقالارى تۋرالى اۋىزشا نەمەسە جازباشا ۇسىنىمدار مەن تۇسىندىرمەلەردى ۇعىنۋ كەرەك. قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتى ويداعىداي جاساۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلاردى جاساۋ (مىسالى, ەلەكتر جەلىسىن اجىراتۋ, دابىلداعىشتى بۇزۋ, كۇزەتتىڭ نازارىن باسقاعا اۋدارۋ, كۇزەتشى ءيتتى ۋلاندىرۋ, جالعان شاقىرۋ, ەسەپتىك قۇجاتتامانى جويۋ جانە تاعى باسقالارى) بويىنشا كومەكتەسۋشىنىڭ كەز كەلگەن ارەكەتتەرىن قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتى جاساۋعا كەلتىرەتىن كەدەرگىنى جويۋ دەپ ءتۇسىنۋ قاجەت. 13. قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتى جاسىرىپ قالۋ, ەگەر كىنالىنىڭ جاساعان ارەكەت­تەرى جونىندە ورىنداۋشىمەن قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتى جاساعانعا دەيىن نەمەسە جاساۋ كەزىندە ۋادەلەسكەن بولسا نە باسقا سەبەپتەرمەن ورىنداۋشىنىڭ مۇنداي جاردەمنىڭ كورسەتىلەتىنىنە كورىنەۋ ءارى تولىقتاي سەنۋىنە نەگىزدەر بەرسە (مىسالى, مىناداي ءمان-جايلارعا قاراي: بىرنەشە رەت جاسىرىپ قالۋ نە قىلمىستىق جولمەن كورىنەۋ الىنعان م ۇلىكتى يەلەنۋ نەمەسە وتكىزۋ; بۇدان بۇرىن باسقا قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتى ورىنداۋشىمەن سىبايلاس قاتىسىپ جاساۋ; قىلمىستىق توپتىڭ, ونىڭ ىشىندە قىلمىستىق ۇيىمنىڭ, تەرروريستىك توپتىڭ, ەكسترەميستىك توپتىڭ, باندانىڭ جانە زاڭسىز اسكەريلەندىرىلگەن قۇرالىمنىڭ يدەيالارى مەن ماقساتتارىن كورىنەۋ ماقۇلداۋ نەمەسە ولارمەن كەلىسۋ جانە تاعى باسقالارى), دەم بەرۋشىلىك تۇرىندە سىبايلاس قاتىسۋ بولىپ تانىلادى. 14. كۇنى بۇرىن ۋادەلەسىپ جاسىرىپ قالعان ادام كۇردەلى سىبايلاس قاتىسۋدا كومەكتەسۋشى بولىپ تابىلادى, وسىعان بايلانىستى ونىڭ ارەكەتتەرى قك-ءنىڭ 28-بابىنىڭ بەسىنشى بولىگىنە سىلتەمە جاسالىپ, الدىن الا ءسوز بايلاسۋ ارقىلى ادامدار توبى جاساعان قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق بەلگىسى بويىنشا قك-ءنىڭ ەرەكشە بولىگىنىڭ ءتيىستى بابىمەن سارالانۋعا جاتادى. 15. كۇنى بۇرىن ۋادەلەسپەي جاسىرىپ قالۋ نە كومەكتەسۋشى نەمەسە قىلمىسقا وزگە دە سىبايلاس قاتىسۋشى بولىپ تابىلاتىن ادامنىڭ تاراپىنان حابارلانباۋ قك-ءنىڭ 432-بابى نەمەسە 434-بابى بويىنشا قوسىمشا سارالاۋدى تالاپ ەتپەيدى, ويتكەنى مۇنداي جاعدايدا حابارلاماۋ نە كۇنى بۇرىن ۋادەلەسپەي جاسىرىپ قالۋ اسا اۋىر قىلمىستىڭ بولىگى بولادى جانە سىبايلاس قاتىسىپ جاسالعان قىلمىس ءۇشىن جاۋاپتىلىقتى كوزدەيتىن قك-ءنىڭ بابىمەن قامتىلادى. 16. كورiنەۋ قىلمىستىق جولمەن تابىلعان مۇلiكتi يەمدەنۋ نەمەسە وتكىزۋ قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ دەربەس قۇرامى بولىپ تابىلادى جانە قك-ءنىڭ 196-بابىمەن, ياعني قىلمىستىق زاڭنىڭ ارنايى نورماسى بويىنشا جاۋاپتىلىققا اكەپ سوعادى. قىلمىستىق جولمەن تابىلعان مۇلiكتi كۇنى بۇرىن ۋادەلەسىپ يەمدەنۋ نەمەسە وتكىزۋ, سول سياقتى كۇنى بۇرىن ۋادەلەسىپ جاسىرىپ قالۋ دەم بەرۋشىلىك تۇرىندە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا سىبايلاس قاتىسۋ دەپ تانىلادى. 17. ورىنداۋشىدا قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتى جاساۋعا جاسىرىن نيەتتى تۋىنداتاتىن جانە وسىلايشا ونى قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساۋعا كوندىرەتىن جاعدايلاردا, كورiنەۋ قىلمىستىق جولمەن تابىلعان مۇلiكتi يەمدەنۋگە نەمەسە وتكىزۋگە كۇنى بۇرىن بەرىلگەن ۋادەنى دەم بەرۋشىلىك دەپ ەمەس قك-ءنىڭ 28-بابىنىڭ ءتورتىنشى بولىگىنە سىلتەمە جاساي وتىرىپ, كىنالىنىڭ ارەكەتتەرىن ناقتى قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشى­لىق ءۇشىن جاۋاپتىلىقتى كوزدەيتىن قك-ءنىڭ ءتيىستى بابى بويىنشا سارالاپ, ايداپ سالۋ دەپ تانۋ قاجەت. 18. قىلمىستىق زاڭ سىبايلاس قاتىسۋدىڭ باسقا تۇرلەرىمەن سالىستىرعاندا دەم بەرۋشىلىك قاۋىپتىلىگىنىڭ كەم دارەجەسىن بەلگىلەمەيدى. كومەكتەسۋشىنىڭ قوعامدىق قاۋىپتىلىگىنىڭ كورىنىسى ول قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا تىكەلەي قاتىسپاسا دا, ءوزىنىڭ ارەكەتتەرىمەن ورىنداۋشىنىڭ قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتى جاساۋعا شەشىمىن نىعايتادى جانە ونى جاساۋدى ەداۋىر جەڭىلدەتەدى. وسىعان بايلانىستى, كومەكتەسۋشى قك-ءنىڭ 52-بابىنىڭ ەرەجەلەرى ەسكەرىلە وتىرىپ, جاۋاپتىلىققا جانە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ باسقا سىبايلاس قاتىسۋشىلارىمەن قاتار جازالانۋعا جاتادى. بۇل رەتتە سوت ءىستىڭ ءمان-جايلارىن ەسكەرە وتىرىپ, كومەكتەسۋشىگە باسقا سىبايلاس قاتىسۋشىلارعا قاراعاندا ونشا قاتاڭ ەمەس, سونىمەن قاتار نەعۇرلىم قاتاڭ جازانى تاعايىنداۋى مۇمكىن. 19. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 4-بابىنىڭ سايكەس, وسى نورماتيۆتىك قاۋلى قولدانىستاعى قۇقىق قۇرامىنا قوسىلادى, جالپىعا بىردەي مىندەتتى بولىپ تابىلادى جانە العاش رەسمي جاريالانعان كۇنىنەن باستاپ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ توراعاسى ق.ءمامي قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ سۋدياسى, جالپى وتىرىس حاتشىسى ق.شاۋحاروۆ