قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ نورماتيۆتىك قاۋلىسى №15

2016 جىلعى 22 جەلتوقسان, استانا قالاسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 6-بابىن قولدانۋ جونىندەگى سوت پراكتيكاسى تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەكسىنىڭ (بۇدان ءارى – قك) 6-بابىن قولدانۋ جونىندەگى دۇرىس جانە بىردەي سوت پراكتيكاسىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ جالپى وتىرىسى قاۋلى ەتەدى: 1. قك-ءنىڭ 6-بابىندا بەلگىلەنگەن قىلمىستىق زاڭنىڭ كەرى كۇشى قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ (بۇدان ءارى – كونستيتۋتسيا) 77-بابى 3-تارماعى 5) تارماقشاسىنىڭ, سونداي-اق ازاماتتىق جانە ساياسي قۇقىقتار تۋرالى حالىقارالىق پاكتىنىڭ (نيۋ-يورك, 1966 جىلعى 16 جەلتوقسان, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2005 جىلعى 28 قاراشاداعى №91-III زاڭىمەن راتيفيكاتسيالانعان, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءۇشىن 2006 جىلعى 24 ساۋىردە كۇشىنە ەنگەن) 15-بابىنىڭ تالاپتارىنا نەگىزدەلگەن. كونستيتۋتسيالىق تالاپتارعا سايكەس جاۋاپكەرشىلىكتى بەلگىلەيتىن نەمەسە كۇشەيتەتىن, ازاماتتارعا جاڭا مىندەتتەمەلەر جۇكتەيتىن نەمەسە ولاردىڭ جاعدايىن ناشارلاتاتىن زاڭداردىڭ كەرى كۇشى بولمايدى. ەگەر قۇقىق بۇزۋشىلىق جاسالعاننان كەيىن ول ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك زاڭمەن الىنىپ تاستالسا نەمەسە جەڭىلدەتىلسە, جاڭا زاڭ قولدانىلادى. 2. سوتتاردىڭ قك-ءنىڭ 6-بابىن قولدانعان كەزدە ءىس-ارەكەتتىڭ قىلمىستىلىعىن نەمەسە جازالانۋشىلىعىن جوياتىن, قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان ادامنىڭ جاۋاپتىلىعىن نەمەسە جازاسىن جەڭiلدەتەتiن نەمەسە جاعدايىن وزگە دە تۇردە جاقسارتاتىن زاڭنىڭ كەرi كۇشi بار ەكەندىگى تۋرالى, ياعني وسىنداي زاڭ قولدانىسقا ەنگىزىلگەنگە دەيiن تيiستi ءىس-ارەكەتتى جاساعان ادامدارعا, ونىڭ iشiندە جازاسىن وتەپ جۇرگەن, سونداي-اق جازاسىن وتەگەن, بiراق سوتتالعاندىعى بار ادامدارعا قولدانىلاتىندىعى تۋرالى تالاپتى قاتاڭ ساقتاعانى ءجون. ءىس-ارەكەتتىڭ قىلمىستىلىعىن نەمەسە جازالانۋشىلىعىن بەلگiلەيتiن, وسى ءىس-ارەكەتتi جاساعان ادامنىڭ جاۋاپتىلىعىن نەمەسە جازاسىن كۇشەيتەتiن, سونداي-اق جاعدايىن وزگە دە تۇردە ناشارلاتاتىن زاڭنىڭ كەرi كۇشi بولمايدى. 3. ارەكەتتiڭ قىلمىستىلىعىن نەمەسە جازالانۋشىلىعىن جوياتىن زاڭ دەپ قىلمىس­تىق ءىس-ارەكەتتەردەن جەكە, بۇرىن قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق دەپ تانىلعان ءىس-ارەكەت الىنىپ تاستالاتىن زاڭ تانىلادى. بۇل قك-دەن سول نەمەسە وزگە نورمانى تولىق الىپ تاستاۋ ارقىلى جۇرگىزىلۋى مۇمكىن. نەعۇرلىم جەڭىل جازانى كوزدەيتىن زاڭ ونشا قاتاڭ ەمەس, ال جازانىڭ ءتۇرى بىردەي بولعاندا – ەڭ جوعارى مەرزiمنەن نەمەسە ونىڭ سانكتسياسىنىڭ مولشەرى كەمى بولىپ تابىلادى. جازالاۋدىڭ جوعارى مولشەرى نەعۇرلىم جەڭىلمەن تەڭ بولعان كەزدە جازالاۋدىڭ تومەنگى مەرزىمى نەمەسە مولشەرى نەعۇرلىم جەڭىل بولىپ تابىلاتىن نەمەسە بالاما سانكتسياسى بار زاڭ تانىلادى. قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان ادامنىڭ جاعدايىن وزگە تۇردە جاقسارتاتىن زاڭ دەپ جازانى تاعايىنداۋ قاعيدالارىن, قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتان نەمەسە جازالاۋدان بوساتۋ شارتتارىن جۇمسارتاتىن, سوتتىلىقتى وتەۋ نەمەسە الىپ تاستاۋ مەرزىمدەرىن ازايتاتىن زاڭ تانىلادى. جاۋاپتىلىقتى نەمەسە جازالاۋدى جۇمسارتاتىن زاڭدارعا: قىلمىستىق زاڭ نورماسىنىڭ سانكتسياسى جەڭىل جاعىنا وزگەرگەن; باپتىڭ سانكتسياسىنا نەعۇرلىم جەڭىل جازالاۋدىڭ بالاما ءتۇرى ەنگىزىلگەن; باپتىڭ سانكتسياسىنان قوسىمشا جازا الىنىپ تاستالعان قۇقىق نورمالارى جاتادى. 4. ەگەر جاڭا قىلمىستىق زاڭ بۇرىنعى زاڭ سياقتى سانكتسيا بەلگىلەيتىن بولسا جانە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان ادامنىڭ جاعدايىن قانداي دا بولماسىن جاقسارتپاسا, وندا ونىڭ كەرى كۇشى بولمايدى جانە ول قولدانىلۋعا جاتپايدى. بۇل جاعدايدا ءىس-ارەكەتتىڭ قىلمىستىلىعى مەن جازالانۋى وسى ءىس-ارەكەت جاسالعان ۋاقىتتا قولدانىستا بولعان زاڭمەن ايقىندالاتىندىعى تۋرالى قك-ءنىڭ 5-بابىنىڭ ەرەجەلەرى قولدانىلادى. 5. ءىس-ارەكەتتى قىلمىستىقتان ارىلتۋ – قىلمىستىق زاڭ نورماسىنىڭ ديسپوزيتسياسىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ ارقىلى, ال ءىس-ارەكەتتى قىلمىستىقتان ءىشىنارا ارىلتۋ قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق قۇرامىنىڭ قوسىمشا بەلگىلەرىنىڭ ديسپوزيتسياسىنا ەنگىزۋ نە قازىرگى بارىن الىپ تاستاۋ ارقىلى, سونداي-اق قك-ءنىڭ جالپى ءبولىمىنىڭ نورماسىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلۋى مۇمكىن. جاڭا قىلمىستىق زاڭمەن ءىس-ارەكەتتىڭ قىلمىستىلىعىن جويعان (قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتى قىلمىستىقتان ارىلتقان) كەزدە وسىنداي ءىس-ارەكەتى ءۇشىن سوتتالعان ادام سوتتالعاندىعى جوق بولىپ تانىلادى جانە ونى سوتتاۋ فاكتىسى قىلمىستىق-قۇقىقتىق سالدارىنا اكەپ سوقپايدى جانە قىلمىستاردىڭ بىرنەشە رەت جاسالعاندىعىن, قايتالانعاندىعىن, جازا تاعايىنداۋدى انىقتاعان كەزدە ەسكەرىلمەيدى. 6. سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ ورگانى, ءبىرىنشى, اپەللياتسيالىق جانە كاسساتسيالىق ساتىداعى سوتتار وزدەرىنىڭ ءىس جۇرگىزۋىندە جاتقان قىلمىستىق ىستەر بويىنشا كەرى كۇشى بار زاڭدى تىكەلەي قولدانادى. بۇل رەتتە, ەگەر جاڭا قىلمىستىق زاڭ قىلمىستىقتى جانە ءىس-ارەكەتتىڭ جازالانۋىن جوياتىن بولسا, وندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكسىنىڭ (بۇدان ءارى – قپك) 35-بابى ءبىرىنشى بولىگى 6-تارماعىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس ءىس قارالۋ ساتىسىنا قاراماستان, وسى نەگىزدەر بويىنشا ءىس جۇرگىزۋ توقتاتىلۋعا ءتيىس. قىلمىستىق-پروتسەستىك زاڭنىڭ ۋاقىت بويىنشا قولدانىلۋى قپك-ءنىڭ 5-بابىمەن رەتتەلەدى. ءبىرىنشى, اپەللياتسيالىق جانە كاسساتسيالىق ساتىداعى سوتتار بۇل ۇكىمدەر ورىنداۋ تارتىبىمەن قايتا قارالماعان جاعدايدا قك-ءنىڭ 6-بابىنىڭ تالاپتارىنا جاتاتىن ادامدارعا قاتىستى الدىڭعى ۇكىمدەردى سايكەس كەلتىرە الادى (قپك-ءنىڭ 476-بابى). 7. قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتىلعان ادامنىڭ جاعدايىن جاقسارتاتىن زاڭ نەعۇرلىم جەڭىل بولىپ تابىلاتىندىعى جونىندەگى نۇسقاۋ قىلمىستاردىڭ قايتالانۋىن تانۋ, قىلمىستىق جاۋاپتىلىق پەن جازانى جەڭىلدەتەتىن جانە اۋىرلاتاتىن ءمان-جايلار, قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتۋدىڭ ەسكىرۋ مەرزىمىنىڭ ءوتۋى, مەرزىمىنەن شارتتى تۇردە بۇرىن بوساتۋ, سوتتالعاندىقتىڭ وتەلۋى جانە الىنۋى تۋرالى نورمالارعا جانە تاعى باسقالارعا دا قولدانىلادى. 8. قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتىلعان ادامعا جازا قك ەرەكشە بولىگىنىڭ نورمالارى سانكتسيالارىنىڭ جوعارعى شەكتەرىندە تاعايىندالعان جانە وسى جوعارى شەك جاڭا زاڭمەن تومەندەتىلگەن جاعدايدا, قك-ءنىڭ 6-بابىندا كوزدەلگەن قاعيدا قولدانىلادى. ەگەر ادام جاساعان ارەكەت نەعۇرلىم اۋىر قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق ساناتىنا وتسە نەمەسە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان ادامنىڭ جاعدايىن وزگە دە تاسىلمەن ناشارلاتسا, وندا جاڭا قىلمىستىق زاڭنىڭ كەرى كۇشى بولمايدى. 9. سوتتاردىڭ قىلمىستىق زاڭنىڭ كەرى كۇشى تۋرالى قاعيدالاردى قولدانعان كەزدە سول ءبىر ماسەلە بويىنشا, ءبىر مەزگىلدە جاڭا جانە ەسكى قىلمىستىق زاڭنىڭ قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتىلعان ادام ءۇشىن جاعدايدى جاقسارتاتىن نورمالاردى تاڭداپ قولدانۋعا جول بەرىلمەيتىندىگىن, وعان قولايلى قۇقىقتىق سالدارلارعا اكەلەتىن نورما عانا قولدانىلاتىندىعىن ەسكەرگەنى ءجون. 10. قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاسالعان كۇن مەن ۇكىم نە اپەللياتسيالىق سوت ينستانتسياسىنىڭ سوت اكتىسى شىعارىلعان كۇن اراسىندا قىلمىستىق زاڭ بىرنەشە رەت وزگەرگەن جاعدايلاردا, قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتىلعان ادام ءۇشىن نەعۇرلىم قولايلى قىلمىستىق, ونىڭ ىشىندە ارالىق زاڭ قولدانىلادى. 11. ەگەر جاڭا قىلمىستىق زاڭ قولدانىسقا ەنگىزىلگەن كەزدە زاڭدى كۇشىنە ەنگەن سوت ۇكىمى بولسا, وندا قىلمىستىق زاڭنىڭ كەرى كۇشىن قولدانۋ قپك-ءنىڭ 476-بابى 15-تارماعىنىڭ ەرەجەلەرىنە سايكەس ۇكىمدى ورىنداۋ تارتىبىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل رەتتە ءىستى توقتاتۋ, جازادان بوساتۋ نەمەسە جازانى جەڭىلدەتۋ, سوتتالعان ادام جاساعان ءىس-ارەكەتتى سارالاۋدى وزگەرتۋ, جازالاۋ مەرزىمىن قىسقارتۋ تۋرالى جانە قىلمىستاردىڭ قايتالانۋى تۋرالى ماسەلەلەر قارالادى. بۇل ماسەلەلەردى قپك-ءنىڭ 477-بابىنىڭ ءبىرىنشى بولىگىنە جانە 478-بابىنىڭ ءۇشىنشى بولىگىنە سايكەس ۇكىمدى ورىنداۋ جەرى بويىنشا اۋداندىق نەمەسە وعان تەڭەستىرىلگەن سوت, ال ول بولماعان كەزدە سوتتالعان ادامنىڭ ءوتىنىشحاتى بويىنشا نە جازانى ورىندايتىن مەكەمەنىڭ نەمەسە ورگاننىڭ ۇسىنۋى بويىنشا جوعارى تۇرعان سوت شەشەدى. 12. سوت ۇكىمدى ورىنداۋعا بايلانىستى ماسەلەلەردى قاراعان كەزدە ادامنىڭ ءىس-ارەكەتىنىنىڭ سارالانۋىن جاڭا قىلمىستىق زاڭنىڭ بابىنا سايكەس اۋىرلىعى از قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا وزگەرتۋ جانە جازانى وسى باپتىڭ سانكتسياسىنىڭ شەگىندە ازايتۋ, قوسىمشا جازا قولدانباۋ ارقىلى قىلمىستىق زاڭنىڭ كەرى كۇشىن قولدانۋعا قۇقىلى. بۇل رەتتە سوت ۇكىمىن دالەلدەمەلەردى, قىلمىستىق پروتسەستەگى ازاماتتىق تالاپ قويۋ جانە قپك-ءنىڭ 476-بابىندا كوزدەلمەگەن باسقا دا ماسەلەلەردى شەشۋدى باعالاۋ بولىگىندە قايتا قاراۋعا قۇقىلى ەمەس. ءىس-ارەكەتتىڭ قىلمىستىلىعىن نەمەسە جازالانۋىن جوياتىن نەمەسە ءىس-ارەكەتتى قىلمىستىقتان ارىلتاتىن زاڭ قابىلدانعان جاعدايدا, سوت قك-ءنىڭ 6-بابىن قولدانىپ, ازاماتتىق تالاپ قويۋ تۋرالى ماسەلەنى قپك-ءنىڭ 170-بابىنىڭ ءتورتىنشى بولىگىندە كوزدەلگەن تارتىپپەن شەشۋگە ءتيىس. 13. ەگەر ۇكىمدى ورىنداۋ ساتىسىندا قك-ءنىڭ 55-بابىنىڭ ەكىنشى بولىگىن قولدانعان كەزدە سوت ۇكىمدە سوتتالعان ادامدارعا جازانى مۇنداي دەپ تانىماعان جەڭىلدەتەتىن نەمەسە اۋىرلاتاتىن ءمان-جايلارعا سىلتەمەمەن تاعايىنداعان نەمەسە ءىس بويىنشا جەڭىلدەتەتىن ءمان-جايلاردىڭ بار ەكەندىگى انىق بولسا دا, ۇكىمدە ولاردى ەسەپكە الۋ تۋرالى كورسەتىلمەگەن جاعدايلاردا سوتتاردىڭ مىنالاردى ەسكەرگەنى ءجون: ەگەر ۇكىمدە ءىس بويىنشا قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتى جانە جازانى جەڭىلدەتەتىن نەمەسە اۋىرلاتاتىن ءمان-جايلاردىڭ بار ەكەندىگى نە بولماسا قك-ءنىڭ 53, 54-باپتارىندا كورسەتىلگەن سول نەمەسە وزگە ءمان-جايدى سوت جازا تاعايىنداعان كەزدە ەسكەرەتىندىگى تۋرالى كورسەتىلمەسە, وندا سوتتىڭ مۇنداي ءمان-جايلاردىڭ بار ەكەندىگىن تانۋعا جانە كورسەتۋگە قۇقىعى جوق; ەگەر سوت ۇكىمدە سوتتالعان ادامعا جازا تاعايىنداعان كەزدە قىلمىستىق جاۋاپتىلىق پەن جازانى جەڭىلدەتەتىن ءمان-جايلاردىڭ بار ەكەندىگىن تانىماسا, ال ءىس جۇزىندە بۇل ءمان-جايلاردى تىزبەلەۋ ارقىلى ەسكەرسە, وندا سوت ۇكىمدى ورىنداۋ تارتىبىمەن ءىس بويىنشا مۇنداي ءمان-جايلاردىڭ بار ەكەندىگى تۋرالى تۇجىرىم جاساۋعا قۇقىلى. 14. قك-ءنىڭ 58-بابىنىڭ ەكىنشى جانە ءتورتىنشى بولىكتەرىندە ونشا اۋىر ەمەس جانە اۋىرلىعى ورتاشا قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ جيىنتىعى بويىنشا, سونداي-اق, ەگەر قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ جيىنتىعى وزىنە ەڭ بولماعاندا ءبىر اسا اۋىر قىلمىستى جانە جاساعانى ءۇشىن ايىپپۇل تاعايىندالعان قىلمىستىق تەرىس قىلىقتى قامتىسا, ونشا قاتاڭ ەمەس جازانى نەعۇرلىم قاتاڭ جازاعا ءسىڭىرۋ ارقىلى عانا تۇپكىلىكتى جازانى تاعايىنداۋ كوزدەلەدى. وسىعان بايلانىستى, ەگەر وسى نورما قولدانىسقا ەنگىزىلگەنگە دەيىن ادام ونشا اۋىر ەمەس نەمەسە اۋىرلىعى ورتاشا قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ جيىنتىعى بويىنشا, سونداي-اق اسا اۋىر قىلمىسى جانە جاساعانى ءۇشىن ايىپپۇل تاعايىندالعان قىلمىستىق تەرىس قىلىعى ءۇشىن سوتتالسا جانە وعان جازا ولاردى ءىشىنارا نەمەسە تولىق قوسۋ ارقىلى تاعايىندالسا, وندا سوتتىڭ ۇكىمدى ورىنداۋ تارتىبىمەن جازانى ونشا قاتاڭ ەمەس جازانى نەعۇرلىم قاتاڭ جازاعا ءسىڭىرۋ ارقىلى ايقىنداعانى ءجون. 15. قك-ءنىڭ 58-بابىنىڭ ءۇشىنشى بولىگىندە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ جيىنتىعى بويىنشا ونشا قاتاڭ ەمەس جازانى نەعۇرلىم قاتاڭ جازاعا ءسىڭىرۋ ارقىلى جازانى تاعايىنداۋدىڭ قوسىمشا قاعيداسى كوزدەلگەن. وسىعان بايلانىستى, ەگەر جاڭا قىلمىستىق زاڭ قولدانىسقا ەنگىزىلگەنگە دەيىن ادام ەڭ بولماعاندا ءبىر اۋىر نەمەسە اسا اۋىر قىلمىستى قامتيتىن قىلمىستاردىڭ جيىنتىعى بويىنشا سوتتالعان بولسا جانە وعان جازا ولاردى ءىشىنارا نەمەسە تولىق قوسۋ ارقىلى تاعايىندالسا, وندا سوتتىڭ ۇكىمدى ورىنداۋ تارتىبىمەن ونشا قاتاڭ ەمەس جازانى نەعۇرلىم قاتاڭ جازاعا سiڭiرۋ قاعيداسىن قولدانۋعا جانە سوتتالعان ادامعا جازانى ازايتۋعا قۇقىعى جوق. 16. ادام زاڭ قولدانىسقا ەنگىزىلگەنگە دەيىن اۋىر جانە اسا اۋىر ساناتقا جاتقىزىلعان جانە وعان جازا قىلمىستاردىڭ جيىنتىعى بويىنشا جازالاردى ءىشىنارا نەمەسە تولىق قوسۋ ارقىلى تاعايىندالعان قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق ءۇشىن سوتتالعان كەزدە سوت ۇكىمدى ورىنداۋ تارتىبىمەن, ەگەر بۇل ءىس-ارەكەت زاڭدا قىلمىستىق تەرىس قىلىقتارعا, سونداي-اق ونشا اۋىر ەمەس نەمەسە اۋىرلىعى ورتاشا قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار ساناتىنا جاتقىزىلسا, قاتاڭ ەمەس جازانى نەعۇرلىم قاتاڭ جازاعا ءسىڭىرۋ قاعيداسىن قولدانادى. 17. ەگەر ۇكىمدە جازانىڭ بەلگىلى ءبىر مەرزىمىن تاعايىنداۋ تۋرالى شەشىم قك-ءنىڭ 59-بابى ەكىنشى بولىگىندە (1997 جىلعى رەداكتسياسىندا) كورسەتىلگەن ءمان-جايلاردىڭ بولۋىمەن ۋاجدەلىپ, ودان وسى نورمانى قولدانۋدى الىپ تاستاعان كەزدە, سوت ءىستىڭ انىقتالعان ءمان-جايلارىن ەسكەرە وتىرىپ جازانىڭ مەرزىمىن قىسقارتۋ نە جازانى جەڭىلدەتۋ تۋرالى ماسەلەنى تالقىلاۋعا ءتيىس. بۇل رەتتە ۇكىمدى ورىنداۋ ساتىسىندا سوتتىڭ وسى ۇكىمىمەن انىقتالعان ءىستىڭ ءمان-جايلارىن جاڭادان باعالاۋىنا, سونداي-اق جازا باپتىڭ سانكتسيا­سى شەگىندە تاعايىندالعاندىعىنا عانا سىلتەمە جاساۋىنا جول بەرىلمەيدى. 18. اۋىر نەمەسە اسا اۋىر قىلمىس جاساعانى ءۇشىن قاتاڭ نە ايرىقشا رەجيمدەگى تۇزەۋ كولونيالارىندا جازاسىن وتەپ جاتقان ادامدارعا, تيىسىنشە قىلمىستار قايتالانعان جانە قاۋىپتى قايتالانعان كەزدە جانە ونشا اۋىر ەمەس نەمەسە اۋىرلىعى ورتاشا قىلمىسى ءۇشىن قايتادان سوتتالعاندارعا قاتىستى ۇكىمدى ورىنداۋ تارتىبىمەن ءوتىنىشحاتتى قاراعان كەزدە سوڭعى ۇكىمنەن قك-ءنىڭ 14-بابىنا سايكەس قىلمىستاردىڭ ءتيىستى قايتالانۋىن الىپ تاستاعان ءجون. مۇنداي ادامدارعا جازانىڭ وتەۋلۋى قاتاڭ نە ايرىقشا رەجيمدەگى كولونيالاردا ساقتالۋعا ءتيىس, ويتكەنى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۇرىندەگى جازانىڭ مەرزىمى جانە تۇزەۋ كولونياسىنىڭ ءتۇرى قك-ءنىڭ 46 جانە 60-باپتارىنىڭ نەگىزىندە ايقىندالۋى ءتيىس. 19. جاڭا, نەعۇرلىم جەڭىل قىلمىستىق زاڭنىڭ كەرى كۇشى تۋرالى قاعيدا سوتتالعان ادامنىڭ جانە جازاسىن وتەپ جاتقان نەمەسە جازاسىن وتەپ كەلگەن, بىراق كۇشى جويىلعان نەعۇرلىم قاتاڭ زاڭ بويىنشا سوتتالعاندىعى بار ادامدارعا قولدانىلادى. سوتتاردىڭ جازاسىن وتەپ كەلگەن ادامدارعا قاتىستى قىلمىستىق زاڭنىڭ كەرى كۇشى تۋرالى قاعيدالاردى قولدانعان كەزدە مىنالاردى ەسكەرگەنى ءجون: ەگەر جاڭا قىلمىستىق زاڭ جاۋاپتىلىقتى جەڭىلدەتەتىن, قىلمىستىلىقتى نەمەسە جازالاناتىن ءىس-ارەكەتتى (قىلمىستىقتان ارىلتۋدى) جوياتىن بولسا, بىراق وسى قىلمىس ءۇشىن جازا وتەلگەن نەمەسە ورىندالعان بولسا جانە جاڭا زاڭدى قولدانۋدىڭ سوتتالعان ادام ءۇشىن قۇقىقتىق سالدارعا اكەپ سوقپاسا, وندا جاڭا زاڭ قولدانىلماۋعا ءتيىس. مۇنداي جاعدايدا ءوتىنىشحاتتاردى قاناعاتتاندىرۋدان باس تارتقان ءجون; ەگەر ادام جازاسىن وتەسە جانە سوتتالعاندىعى جويىلماسا, ال جاڭا زاڭدى قولدانۋ سوتتالعان ادام ءۇشىن سوتتالعاندىقتىڭ جويىلۋ مەرزىمدەرىن ازايتۋ, قىلمىستاردىڭ قايتالانۋىن الىپ تاستاۋ سياقتى قۇقىقتىق سالدارلارعا اكەپ سوقسا, جاڭا قىلمىستىق زاڭ قولدانىلۋعا ءتيىس. قىلمىستىق جازاسىن وتەگەن ادامداردىڭ ءوتىنىشحاتىن ۇكىم شىعارعان سوت قارايدى. جازانى ورىندايتىن مەكەمەنىڭ نەمەسە ورگاننىڭ ۇسىنىسىن نەمەسە سوتتالعان ادامنىڭ كەرى كۇشى بار قىلمىستىق زاڭنىڭ شىعۋى سالدارىنان جازادان بوساتۋ نەمەسە جازانى جەڭىلدەتۋ تۋرالى ءوتىنىشحاتىن قاناعاتتاندىرۋدان باس تارتۋ تۋرالى, يا بولماسا مۇنداي ءوتىنىشحاتتى نەمەسە ۇسىنىستى قاراۋسىز قالدىرۋ تۋرالى قاۋلىعا قپك-ءنىڭ 49-تاراۋىندا بەلگىلەنگەن تارتىپتە شاعىمدالۋى جانە نارازىلىق ءبىلدىرىلۋى مۇمكىن. 20. سوت بۇرىن كەرى كۇشى بار قىلمىستىق زاڭنىڭ شىعۋى سالدارىنان جازادان بوساتۋ نەمەسە جازانى جەڭىلدەتۋ تۋرالى جازانى ورىندايتىن مەكەمەنىڭ نەمەسە ورگاننىڭ ۇسىنۋى, نە بولماسا سوتتالعان ادامنىڭ ءوتىنىشحاتىن قاناعاتتاندىرۋدان باس تارتۋ تۋرالى قاۋلى شىعارعان بولسا, وسى نەگىزدەر بويىنشا جازانى ورىندايتىن مەكەمە نەمەسە ورگاننىڭ ۇسىنىسى, نە بولماسا سوتتالعان ادامنىڭ قايتادان مالىمدەلگەن ءوتىنىشحاتى قارالماستان قايتارىلۋعا جاتادى. ەگەر كورسەتىلگەن ءمان-جاي سوتتىڭ جازانى ورىندايتىن مەكەمەنىڭ نەمەسە ورگاننىڭ ۇسىنۋىن نەمەسە سوتتالعان ادامنىڭ ءوتىنىشحاتىن قاراۋ بارىسىندا بەلگىلەنسە, وندا مۇنداي ءوتىنىشحات نەمەسە ۇسىنۋ بويىنشا ءىس جۇرگىزۋ توقتاتىلۋعا ءتيىس. الايدا, بۇل باسقا نەگىزدەر بويىنشا قايتادان ۇسىنۋ نەمەسە ءوتىنىشحات بەرۋگە كەدەرگى كەلتىرمەيدى. 21. ءىس قپك-دە كوزدەلگەن وزگە دە نەگىزدەر بويىنشا كاسساتسيالىق تارتىپپەن قارالاتىن جاعدايلاردا قك-ءنىڭ 6-بابىن قولدانۋدى وسى سوت جۇرگىزەدى. ەگەر كاسساتسيالىق ءوتىنىشحاتتا (نارازىلىقتا) قك-ءنىڭ 6-بابىن قولدانۋ تۋرالى ۋاجدەر عانا كەلتىرىلسە, ياعني ءوتىنىشحات (نارازىلىق) قپك-ءنىڭ 488-بابىنىڭ ءبىرىنشى بولىگىندە بەلگىلەنگەن تالاپتارعا سايكەس كەلمەسە, وندا سۋديا مۇنداي ءوتىنىشحاتتى (نارازىلىقتى) قپك-ءنىڭ 489-بابى ءبىرىنشى بولىگى 1-تارماعىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس قاراۋسىز قايتارادى. بۇل رەتتە ءوتىنىشتىڭ اۆتورىنا قك-ءنىڭ 6-بابىن قولدانۋ تۋرالى ماسەلە بويىنشا قپك-ءنىڭ 476, 477-باپتارىندا كوزدەلگەن تارتىپپەن ۇكىم ورىندالاتىن جەردەگى سوتقا جۇگىنۋى تۇسىندىرىلۋگە ءتيىس. 22. «سوتتاردىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق, قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ جانە قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكستەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» 2002 جىلعى 21 جەلتوقسانداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىن سوتتاردىڭ قولدانۋىنىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ 2005 جىلعى 28 قازانداعى №7 نورماتيۆتىك قاۋلىسىنىڭ كۇشى جويىلدى دەپ تانىلسىن. 23. كونستيتۋتسيانىڭ 4-بابىنا سايكەس وسى نورماتيۆتىك قاۋلى قولدانىستاعى قۇقىق قۇرامىنا قوسىلادى, جالپىعا بىردەي مىندەتتى بولىپ تابىلادى جانە العاش رەسمي جاريالانعان كۇنىنەن باستاپ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ توراعاسى ق.ءمامي قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ سۋدياسى, جالپى وتىرىس حاتشىسى ق.شاۋحاروۆ