(نيكولاي اشتەمانىڭ ناقىشتارى)
سۋرەتشىنىڭ الاكولەڭكە شەبەرحاناسىندا كەۋىڭكى كەنەزەمە تۇنىق سۋ تامعانداي, الپىس ەكى تامىرىمدى قۋاتتى اعىن ارالاعانداي جان-دۇنيەم جادىراپ, تۇلا بويىم تۇلەپ سالا بەرەدى. سانا مەن ساۋساق سيامى سىيلاعان سيقىرلى سەزىم سان تاراپقا جەتەلەيدى. پاراساتتى ونەردىڭ پىراعىنا ءمىنىپ, سايىن دالانى دا كەزەم, سالقار سۋدى دا كەشەم, كوك كۇمبەزىنە دە كوتەرىلەم! وسى قۇدىرەتتىڭ تىزگىنىن قاققان وسكەمەندىك سۋرەتشى نيكولاي اشتەمانىڭ ناقىشتارى تۋرالى «تابانىمىز ءتيىپ تۇرعان تار قۋىسقا تامىرلى تاريحىمىز ءتۇپ قوپارىلا كوشىپ كەلگەندەي اسەر» دەپ جازعان ەكەنبىز ەكى جىل بۇرىن. راس, نيكولاي ءپاۆلوۆيچتىڭ شەبەرحاناسىنان قازاقتىڭ كەلبەتىن كورەسىز. ءباھادۇر بابالار دا, ارداقتى انالار دا, دەگدار دانالار دا, ءمارت ەرلەر دە, اي قاباق ارۋلار دا, قازاقتىڭ قۋانىشى دا, قامىرىعى دا وسى وت باسىنداي عانا ورىندا وتاۋ قۇرىپ وتىر. تىلدەسسەڭىز تارقاتىلا جونەلەدى...
ول – قازاقتى تانىعان قىلقالامشى. ءبىر ۇلتتى بىلۋگە ءبىر ادامنىڭ عۇمىرى جەتكەن بە, ءالى زەردەلەپ كەلەدى. ىلكىدە قىلقالامىنان "اتتيلا", "اتتيلانىڭ ءولىمى", "تۇمار پاتشايىم", "شىڭعىس حان", "قابانباي باتىر" سياقتى كەسەك تاريحي تۇلعالار گالارەياسى تۋدى, التايدىڭ ساي-سالاسىن قۋالاي اققان ەرتىس, ءۇلبى, ءۇبى وزەندەرى, قازانشۇڭقىرىنا تۇنعان مارقاكول, بۇقتىرما ايدىندارى, اسقاقتاعان مۇزتاۋ, ايىرتاۋ, قاي جاعىنا قاراساڭ دا كوز تويمايتىن عاجايىپتارى جونىندەگى شىعارمالارى شىنايى جازىلدى.
ەكى جىل بۇرىن شاكىرتتەن شالقار دارياعا دەيىنگى ابايعا بويلادى. ۇلى ۇستازدى كەيىپتەۋ كۇردەلى. بىرنەشە پورترەت ارنالدى. اشتەمانىڭ ابايلارىنان اقىندى دا, حاكىمدى دە كورۋگە بولادى. ءيا, ادىمى ارشىندى شىققان ەدى. ودان بۇرىن ورالحاندى ورالتقان. مۇزتاۋدان كەربۇعىداي ماڭعاز كوتەرىلگەنىن كورىپ كەرەمەت كۇي كەشكەن ورمانداي وقىرماندارى. كورەم دەسەڭىز, التاي جىرشىسىنىڭ اۋىلىنداعى مۋزەيىندە تۇر.
تاعى ءبىر اۋقىمدى جۇمىس بىلتىر اياقتالدى. بۇل تسيكلدا عاسىرلار بايگەسى بار. جورىقتاعى جيھانگەردىڭ جانىنان تابىلماعان جامۇقا ءباھادۇردى جازالاماق ايگىلى شىڭعىس حان, قاعان ۇرپاعىن القالاپ اق كيىزگە حان كوتەرگەن بىرلىكتى قازاقتىڭ ەلى, كوكجيەكتى قىزىلعا بوياپ اتقان قايىرسىز تاڭ, قاساپ مايداندا جەڭىسكە جەتكەن جاۋىنگەرلەرگە تاعزىم, تىڭنىڭ تۇڭعىش ءتاتتى نانى, جەردىڭ اپشىسىن قۋىرعان جىلقى ءدۇبىرى مەن زىمىران كۇركىرىنىڭ تايتالاسى, كوكتەمنىڭ العاشقى لەبى – ناۋرىزكوكتەي ارايلى ازاتتىق!... ونەر ۇلكەن تۇسىنىكتەن تۇرسا, ول توپىراعىمىزدا تامىر جايعان, كوكتەگەن كوركەم ونەر يەسى. سونىسىمەن دە حلۋدوۆ سياقتى حايىرسىز, حالىقتى تومەن قوياتىن زيانكەس ارىپتەستەرىمەن بوياۋىن نايزا ەتىپ, كارتيناسىن قالقان ەتە كۇرەس جۇرگىزگەن جان. وعان كەرمە مەن كورمە تەڭ. ياعني "سۋرەتشىلىك – كۇنكورىستەن جوعارى تۇراتىن كاسىپ" دەپ اتاقتى قىلقالامشى ەربولات تولەپباي ايتقانداي, نارىق باسىنەن ونەردى اراشالاي بىلگەن, كورمەگە جازاتىن تۋىندىگەر. جۋىردا جەتى بىردەي جۇمىسى "قازاقستان كەسكىندەمەسى" اتتى انتولوگياعا ەندى. الايدا, قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ ءبىردى-ەكىلى ماراپاتى بولماسا, وزدەرى جىرلاپ كەلە جاتقان ءتور التايدا جۇرتتا قالىپ كەتە بەرەتىندەردىڭ ءبىرى – وسى سۋرەتشىلەر. تەگى, العىسقا ساراڭ, جاقسىلىققا جالاڭبىز عوي. ايتپەسە, بۇل قاۋىم قۋانسا بالاداي. بىلتىر الماتىداعى كورمەگە قاتىسىپ, الىپ شاھاردىڭ تالعامىنا ءتانتى بولىپ كەلدى. الداعى جىلى 75 جاسقا تولاتىن نيكولاي پاۆلوۆيچ ۇلكەن قالادا تۋىندىنى كورە بىلەتىن ورتا بار ەكەنىن ايتادى. مەرەيتوي بيىگىندەگى كورمەسىن كوركەم قالادا, كوركەم ونەردىڭ باعاسى بار جەردە وتكىزگىسى كەلەدى... بار ارمانى سول عانا. مادەنيەتى بيىك ادامنىڭ ارمانى دا قاراپايىم بولادى ەكەن عوي!
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتشىنىڭ الاكولەڭكە شەبەرحاناسىندا كەۋىڭكى كەنەزەمە تۇنىق سۋ تامعانداي, الپىس ەكى تامىرىمدى قۋاتتى اعىن ارالاعانداي جان-دۇنيەم جادىراپ, تۇلا بويىم تۇلەپ سالا بەرەدى. سانا مەن ساۋساق سيامى سىيلاعان سيقىرلى سەزىم سان تاراپقا جەتەلەيدى. پاراساتتى ونەردىڭ پىراعىنا ءمىنىپ, سايىن دالانى دا كەزەم, سالقار سۋدى دا كەشەم, كوك كۇمبەزىنە دە كوتەرىلەم! وسى قۇدىرەتتىڭ تىزگىنىن قاققان وسكەمەندىك سۋرەتشى نيكولاي اشتەمانىڭ ناقىشتارى تۋرالى «تابانىمىز ءتيىپ تۇرعان تار قۋىسقا تامىرلى تاريحىمىز ءتۇپ قوپارىلا كوشىپ كەلگەندەي اسەر» دەپ جازعان ەكەنبىز ەكى جىل بۇرىن. راس, نيكولاي ءپاۆلوۆيچتىڭ شەبەرحاناسىنان قازاقتىڭ كەلبەتىن كورەسىز. ءباھادۇر بابالار دا, ارداقتى انالار دا, دەگدار دانالار دا, ءمارت ەرلەر دە, اي قاباق ارۋلار دا, قازاقتىڭ قۋانىشى دا, قامىرىعى دا وسى وت باسىنداي عانا ورىندا وتاۋ قۇرىپ وتىر. تىلدەسسەڭىز تارقاتىلا جونەلەدى...
ول – قازاقتى تانىعان قىلقالامشى. ءبىر ۇلتتى بىلۋگە ءبىر ادامنىڭ عۇمىرى جەتكەن بە, ءالى زەردەلەپ كەلەدى. ىلكىدە قىلقالامىنان "اتتيلا", "اتتيلانىڭ ءولىمى", "تۇمار پاتشايىم", "شىڭعىس حان", "قابانباي باتىر" سياقتى كەسەك تاريحي تۇلعالار گالارەياسى تۋدى, التايدىڭ ساي-سالاسىن قۋالاي اققان ەرتىس, ءۇلبى, ءۇبى وزەندەرى, قازانشۇڭقىرىنا تۇنعان مارقاكول, بۇقتىرما ايدىندارى, اسقاقتاعان مۇزتاۋ, ايىرتاۋ, قاي جاعىنا قاراساڭ دا كوز تويمايتىن عاجايىپتارى جونىندەگى شىعارمالارى شىنايى جازىلدى.
ەكى جىل بۇرىن شاكىرتتەن شالقار دارياعا دەيىنگى ابايعا بويلادى. ۇلى ۇستازدى كەيىپتەۋ كۇردەلى. بىرنەشە پورترەت ارنالدى. اشتەمانىڭ ابايلارىنان اقىندى دا, حاكىمدى دە كورۋگە بولادى. ءيا, ادىمى ارشىندى شىققان ەدى. ودان بۇرىن ورالحاندى ورالتقان. مۇزتاۋدان كەربۇعىداي ماڭعاز كوتەرىلگەنىن كورىپ كەرەمەت كۇي كەشكەن ورمانداي وقىرماندارى. كورەم دەسەڭىز, التاي جىرشىسىنىڭ اۋىلىنداعى مۋزەيىندە تۇر.
تاعى ءبىر اۋقىمدى جۇمىس بىلتىر اياقتالدى. بۇل تسيكلدا عاسىرلار بايگەسى بار. جورىقتاعى جيھانگەردىڭ جانىنان تابىلماعان جامۇقا ءباھادۇردى جازالاماق ايگىلى شىڭعىس حان, قاعان ۇرپاعىن القالاپ اق كيىزگە حان كوتەرگەن بىرلىكتى قازاقتىڭ ەلى, كوكجيەكتى قىزىلعا بوياپ اتقان قايىرسىز تاڭ, قاساپ مايداندا جەڭىسكە جەتكەن جاۋىنگەرلەرگە تاعزىم, تىڭنىڭ تۇڭعىش ءتاتتى نانى, جەردىڭ اپشىسىن قۋىرعان جىلقى ءدۇبىرى مەن زىمىران كۇركىرىنىڭ تايتالاسى, كوكتەمنىڭ العاشقى لەبى – ناۋرىزكوكتەي ارايلى ازاتتىق!... ونەر ۇلكەن تۇسىنىكتەن تۇرسا, ول توپىراعىمىزدا تامىر جايعان, كوكتەگەن كوركەم ونەر يەسى. سونىسىمەن دە حلۋدوۆ سياقتى حايىرسىز, حالىقتى تومەن قوياتىن زيانكەس ارىپتەستەرىمەن بوياۋىن نايزا ەتىپ, كارتيناسىن قالقان ەتە كۇرەس جۇرگىزگەن جان. وعان كەرمە مەن كورمە تەڭ. ياعني "سۋرەتشىلىك – كۇنكورىستەن جوعارى تۇراتىن كاسىپ" دەپ اتاقتى قىلقالامشى ەربولات تولەپباي ايتقانداي, نارىق باسىنەن ونەردى اراشالاي بىلگەن, كورمەگە جازاتىن تۋىندىگەر. جۋىردا جەتى بىردەي جۇمىسى "قازاقستان كەسكىندەمەسى" اتتى انتولوگياعا ەندى. الايدا, قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ ءبىردى-ەكىلى ماراپاتى بولماسا, وزدەرى جىرلاپ كەلە جاتقان ءتور التايدا جۇرتتا قالىپ كەتە بەرەتىندەردىڭ ءبىرى – وسى سۋرەتشىلەر. تەگى, العىسقا ساراڭ, جاقسىلىققا جالاڭبىز عوي. ايتپەسە, بۇل قاۋىم قۋانسا بالاداي. بىلتىر الماتىداعى كورمەگە قاتىسىپ, الىپ شاھاردىڭ تالعامىنا ءتانتى بولىپ كەلدى. الداعى جىلى 75 جاسقا تولاتىن نيكولاي پاۆلوۆيچ ۇلكەن قالادا تۋىندىنى كورە بىلەتىن ورتا بار ەكەنىن ايتادى. مەرەيتوي بيىگىندەگى كورمەسىن كوركەم قالادا, كوركەم ونەردىڭ باعاسى بار جەردە وتكىزگىسى كەلەدى... بار ارمانى سول عانا. مادەنيەتى بيىك ادامنىڭ ارمانى دا قاراپايىم بولادى ەكەن عوي!
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»
