قازاقستاندىق «سيليكون جازىعىندا»

«سامۇرىق-قازىنا» مەن وتاندىق كاسىپورىندار 5 ميلليارد تەڭگەنىڭ كەلىسىمىنە قول قويدى الماتىداعى «يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا «مەمتاپسىرىس-2017» فورۋمى اياسىندا كەڭەس ءوتتى. وسىناۋ جيىنعا قاتىسۋعا وتاندىق تاۋارلار شىعاراتىن كومپانيالاردىڭ بارشاسى دەرلىك مۇددەلى بولاتىن. الدىمەن مىنا ءبىر ماڭىزدى ماسەلەدەن اتتاپ وتۋگە بولمايدى. بۇل اكتسيانىڭ ەلباسىنىڭ يدەياسىمەن, ەلدىڭ وراسان قاراجاتىنا سالىنعان «يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى» ارنايى ەكو­نوميكالىق ايماعىندا وتكى­­زۋ­دىڭ دە وزىندىك ءمانى بار. قازاقستاندىق «سيليكون جازى­عىنا» جان ءبىتىرۋ ءۇشىن, ۇلتتىق كومپانيالاردى مۇندا تارتۋدىڭ ورنى ايرىقشا. اكتسيا بارىسىندا ءوز كاسىپ­ورىن­دارىمىزدىڭ كەلەشە­گىنە جول اشاتىن اسا ماڭىزدى كەلى­سىم­شارتتار جاسالىپ قويماي, كەلە­لى ماسەلەلەر ورتاعا سالىندى. وتاندىق كومپانيالاردىڭ جەتەك­شىلەرى «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» اق باس­قار­ما توراعاسى ومىرزاق شوكەەۆ پەن الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باۋىرجان بايبەككە مەم­لە­كەتتىك تاپسىرىس الۋ­دىڭ تۇيتكىلدى ماسە­لەلەرى جايلى تىكە­لەي ساۋال تاستاپ, تالاپ-ءوتى­نىش­تەرىن ءبىلدىردى. اكتسيادا يمپورت الماس­تىرۋدا اتقارىلىپ جاتقان ناقتى شارالار لەگى كورىندى. سونداي-اق, جەرگىلىكتى كومپا­نيا­­لاردى قولداۋعا تىكەلەي باعىت­تال­عان جيىنعا ەلىمىزدىڭ ءىرى 12 ۇلت­تىق كومپانياسى مەن «Air Astana», «قازمۇنايگاز» باسشىلارى مەن مەگاپوليس نارىعىندا قارقىندى جۇمىس ىستەيتىن 44 IT-كومپانيالاردىڭ وكىل­دەرى قاتىس­تى. الماتى قالاسىنىڭ اكىمى «مەم­تاپ­سىرىس» اكتسياسى بيىل ونىنشى رەت ءوتىپ وتىرعانىن اتاي كەلە: – وتاندىق IT-كومپانيالارعا قول­داۋ كورسەتۋ ماقساتىندا جۇمىس­تار جۇرۋدە. سوندىقتان, بۇل جيىن «يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى» ارنايى ەكونوميكالىق ايما­عىندا وتۋدە. پاركتە 145 كومپانيا جۇمىس ىستەيدى, ولار 95 ملرد تەڭگەنىڭ ونىمدەرىن ءوندىردى. اكتسيا الماتىلىق كاسىپورىندارعا كەلەر جىلعا تاپسىرىس الۋعا تولىق مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى. ەل ەكونوميكاسىنىڭ باستى دونورى بولىپ سانالاتىن الماتىدا كاسىپكەرلەرگە قولداۋ كورسەتۋدە از جۇمىس جاسالىنىپ جاتقان جوق. ءارى بۇل قالا اكىمدىگىنىڭ باستى مىندەت­تەرىنىڭ ءبىرى بولعاندىقتان, ونى جۇزە­گە اسى­رۋدا قارجىلىق جانە قار­جى­­ل­ىق ەمەس تەتىكتەرىن ۇتىم­دى پاي­دالانۋدا ۇمتىلىستار جو­عا­رى. مى­سالى, قالا اكىمىنىڭ ءما­لىم­­دەۋىنشە, بيىلدىڭ وزىندە «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باع­دارلاماسى بويىنشا 276 جو­باعا 70 ملرد تەڭگە بولىنگەن. سونى­مەن قاتار, «دامۋ» قورىمەن بىرگە بيىل ەكىنشى جىل «جىبەك جولى» باعدارلاماسى جۇزەگە اسۋ­دا. ناتيجەسىندە 100-گە جۋىق جوبا قول­داۋ تاۋىپ, مىڭداعان جۇ­مىس ورنى اشىل­دى. تۋريزم, يننو­ۆاتسيا جانە تاماق ونەركاسىبى سا­لا­لارىندا جاڭا باعدارلامالار ءومىر­گە كەلدى. «الماتى «اقىلدى قالا» تۇ­جى­­رىمداماسىنا قاراي باعىت الۋدا جانە ول ءۇشىن بىزدە بارلىق ءمۇم­كىندىكتەر بار. قالادا 38 جوو شو­عىر­لانعان, بۇلاردىڭ بازاسىندا 10 عىلىمي-زەرتتەۋ زەرتحانا, 8 دامۋ ينستيتۋتى, 10 عىلىمي ورتالىق پەن 3 تەحنوپارك قۇرىلعان. تۇجىرىمداما حالىقارالىق IDC كومپانياسى مەن قبتۋ ارقىلى جاسالۋدا. مۇنان كەيىن ترانسپورت, تكش, قاۋىپسىزدىك جانە باسقالارى بويىنشا جوبالاردى جۇزەگە اسىراتىندار ىسكە كىرىسەدى. بۇدان وزگە, ءوندىرىس سالاسىندا تۇراق­تىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قازاق­ستان­دىق ۇلەستى قامتاماسىز ەتەتىن كە­شەن­دى جوسپار دا قولعا الىن­عان. ناتيجەسىندە 2016 جىلى الماتى­دا قازاقستاندىق ۇلەس 2,3 ەسە ارتىپ, 64%-دى قۇرادى. قور مەن قالا كاسىپورىندارى اراسىندا 631 ملرد تەڭگەنىڭ كەلىسىمى جاسالدى», – دەدى باۋىرجان بايبەك. سونىمەن, اكتسيا بارىسىندا الدىمەن «سامۇرىق-قازىنا» اق باس­قار­ما توراعاسى ومىرزاق شوكەەۆ الماتىنىڭ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق ستراتەگياسىندا ءمانى بار قالا ەكەنىن اتاپ ءوتىپ ءارى قور تاپسىرىستارىن جەرگىلىكتى كاسىپورىنداردى قولداۋ ارقىلى جۇزە­گە اسىرۋ ماڭىزدى ەكەنىن جەت­كىزدى. «جالپى, بيىلعى جىلدىڭ 11 ايىنىڭ ىشىندە قوردىڭ ساتىپ الۋ كولەمى 3,8 ترلن تەڭگەگە جەتتى, ونىڭ 73 پايىزى – وتاندىق ۇلەس بولدى. قازىر قوردا جاڭا تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيانى قاجەت ەتەتىن وزگەرىستەر ءجۇرىپ جاتىر. سوندىقتان, ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتا جۇ­مىس ىستەيتىن كوم­پا­نيا­لارعا ەرەكشە نازار اۋدا­رى­لۋدا. مىسالى, بيز­نەس-ۇدەرى­س­تەرىن وزگەرتۋ ارقىلى جەر ءۇستى ينفراقۇرىلىمدارىن وڭتاي­لان­دىرىپ, مۇناي ءوندىرۋدى 30 پايىزعا ارتتىرۋعا بولادى», – دەدى ومىرزاق شوكەەۆ. اكتسيا بارىسىندا ءبىزدى قۋانت­قانى – اقپاراتتىق-كوممۋ­ني­كاتسيالىق تەحنولوگيالار سالا­سىندا قازاقستاندىق 22 كومپا­نيانىڭ جۇزەگە اسىرعان ناقتى جوبالارىنا قاتىستى كورمە ۇيىم­داستىرىلدى. يمپورتتىق تاۋارلاردان ساپاسى ءبىر مىسقال دا كەم ەمەس تەحنولوگيالار وزگەلە­ردىڭ ونىمدەرىن ىعىستىرۋعا الەۋەتى جەتىپ تۇر. تەك باسەكەگە توتەپ بەرۋى ءۇشىن جەرگىلىكتى بيلىك پەن «سامۇرىق-قازىنا» سياقتى قور­لار­دىڭ دەمەۋى اسا قاجەت ەكەن­دىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ماسەلەن, «سامۇرىق-قازىنا كونتراكت» جشس باس ديرەك­تورىنىڭ ورىنباسارى مۇحيت ماعاجانوۆ بۇگىنگى كومپانيا مەم­لەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇمىس­تارىندا اشىقتىق دەڭگەيىن ارتتى­رۋعا كۇش جۇمساپ جاتقانىن اتادى. – ءبىز كاسىپكەرلەر ءۇشىن نەعۇر­لىم قولايلى جاعداي جا­ساۋ­عا تى­رى­سۋدامىز. مەنىڭ ويىمشا تەك ءادىل باسەكەلەستىك بولعان كەزدە عانا ساتىپ الىناتىن تاۋار­لار­دىڭ, جۇمىس­تاردىڭ جانە قىز­مەت­تەردىڭ جوعارى ساپالى بولۋىنا قول جەتكىزۋگە بولادى. قازىرگى تاڭ­دا بىلىكتىلىك الدىنداعى ىرىكتەۋ مەحانيزمىن, ساتىپ الۋدى ساناتتاۋ جۇيەسىن ەنگىزىپ جاتىرمىز, ۇزاق مەرزىمدى كەلىسىمشارتتاۋ ينستيتۋتىن جۇرگىزۋدەمىز. قوردىڭ ديرەكتورلار كەڭەسى بەكىتەتىن ساتىپ الۋ قاعيدالارىنا بارلىق وزگەرىس­تەردى كاسىپكەرلەرمەن تال­قى­لاعاننان كەيىن ەنگىزەمىز. ءبىز ءۇشىن بيزنەستىڭ پىكىرى ماڭىزدى, – دەيدى مۇحيت ماعاجانوۆ. ال ەندى «يننوۆاتسيالىق تەح­­ن­ولوگيالار پاركى» ارنايى ەكو­نوميكالىق ايماعىنىڭ ەكىنشى كەزە­ڭىندە جاڭا نىساندار بوي كوتەرگەن. بۇلار – «KBTU Drilling Centre» مەن «قازاق تەڭىز اكادەمياسى» سىندى وقۋ ورىن­دا­رى­نىڭ وقۋ-جاتتىعۋ جانە زاماناۋي ورتالىقتارى. بۇلاردىڭ بار­لىعى جوعارى تەحنولوگيالىق قون­دىرعىلارمەن جابدىقتالعان. مۇنداي قوندىرعىلار بۇرىن اقش, يتاليا, نورۆەگيادا قولدا­نى­لىپ كەلگەن. «قازاق تەڭىز اكادەمياسى» ورتا­لىعىنىڭ تمد ەلدەرىندە بالا­ماسى مۇلدە جوق. بۇرىن قازاق تە­ڭىز اكادەمياسىنىڭ كادەت­تەرى ءتا­جى­­ري­بە­لىك ماشىق جيناۋ ءۇشىن روتتەر­دام قالا­سىنا بارۋ­عا ءماجبۇر بول­عان. ولار ەندى الماتى­نىڭ وزىندە شەبەر­لىكتەرىن شىڭ­داۋدا. وسىلايشا تەڭىز اكا­دەمياسىنىڭ اياسىن كەڭەيتۋ ماماندار قاتارىن 2 ەسە ۇلعاي­تادى. ال 2025 جىلى كەمەلەر قازاقستاندىق كادر­لارمەن تولىق قامتاماسىز ەتى­لەدى دەپ كۇتىلۋدە. سول سياقتى مەمبرانالى تەح­نولوگيالارعا بەيىمدەلگەن «IFTC» جشس-ءنىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيا­لارى اسا كوكەيكەستى. ازامات­­تىق جانە اسكەري اۋە كۇش­تەرى كادرلارىن دا­يىنداۋدا بۇل كوم­­پانيانىڭ اق­تاردى باس­قارۋ­دىڭ ۆيرتۋالدى وقۋ ءادىس­تەمەلەرى زامانا ۇدەرىستەرىنە تو­لىق سايكەس كەلەدى. قورىتا ايتقاندا, اكتسيا بارىسىندا «سامۇرىق-قازىنا» اق ەنشىلەس كوم­پانيالارى مەن الماتىلىق كاسىپ­ورىن­دار اراسىندا بىرىگىپ جۇمىس ىستەۋگە قاتىستى كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى. بۇل ماڭىزدى قۇجاتتار قۇنى 5 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. ايناش ەسالي, «ەگەمەن قازاقستان»