الەمدىك جوعارى ءبىلىم سالاسىندا سوڭعى جىلداردا مىناداي تەندەنتسيا بايقالىپ وتىر: ۋنيۆەرسيتەتتەر يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ ورتالىقتارىنا اينالۋدا. وعان مىسال رەتىندە اقش-تا – ستەنفورد, ۇلىبريتانيادا – كەمبريدج, قىتايدا شانحاي ۋنيۆەرسيتەتتەرىن كەلتىرۋگە ابدەن بولادى. كەيبىر شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قارجى اينالىمى جىلىنا ونداعان ميلليارد دوللارعا دەيىن جەتەدى. ءبىر عانا گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جىلدىق بيۋدجەتى (36 ميلليارد دوللار) كورشىلەس رەسەيدىڭ بۇكىل ءبىلىم سالاسىنا جۇمسايتىن شىعىنىنان اسىپ تۇسەتىنى تاڭعالدىرماي قويمايتىنى راس. وسىنىڭ ءوزى عىلىمي جەتىستىكتەردى دۇرىس پايدالانۋدىڭ ارتىقشىلىقتارىن ايقىنداپ تۇر.
بۇل تۇرعىدا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆتىڭ «ۋنيۆەرسيتەتتەر وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسۋى كەرەك» دەگەن ءسوزى بۇگىنگى نارىق تالابىنان تۋىنداعان پىكىر ەكەنى داۋ تۋدىرمايدى. جۋىردا ەلىمىزدەگى ەڭ ىرگەلى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى – م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسقان ءوڭىر باسشىسىنىڭ اسىرەسە, جاس عالىمداردىڭ جۇمىسىنا ايرىقشا نازار اۋدارۋى بەكەر ەمەس. ەلباسىنىڭ پارمەنىمەن قابىلدانعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندەگى جوبالاردىڭ ورتا ەسەپپەن بەستەن ءبىر بولىگى وڭتۇستىكتە ىسكە اسىرىلعانىن ەسكەرسەك, عىلىمي جەتىستىكتەردى جەرگىلىكتى ءوندىرىس سالاسىنا كەڭىنەن ەنگىزۋگە تولىق مۇمكىندىكتەردىڭ بارىن تۇسىنەمىز. 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا قابىلدانعان وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ جاڭا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا سايكەس جالپى قۇنى 869 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن اۋقىمدى جوبالار ورىندالماق. سول جوبالارعا عىلىمي جاڭالىقتاردى نەعۇرلىم كوبىرەك ەنگىزۋگە دەن قويىلماق.
اكىم ج.تۇيمەباەۆ م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ عالىمدارى وبلىستاعى ءوندىرىس ورىندارىندا جاڭا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەندىرۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەپ, جەرگىلىكتى تاۋارلاردى شىعارۋ ارقىلى ءوڭىر ەكونوميكاسىن دامىتۋ كەرەكتىگىن ايتتى. بۇعان وقۋ ورنىنىڭ عىلىمي الەۋەتى جەتكىلىكتى ەكەنىنە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبىراز جىلدان بەرى جەڭىپ العان گرانتتارى, عالىمدار مەن ستۋدەنتتەردىڭ ىسكە اسىرعان جوبالارى دالەل بولا الادى. بۇگىنگى تاڭدا م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ-دىڭ 2 ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, 117 عىلىم دوكتورلارى مەن پروفەسسورلار, 500-گە جۋىق عىلىم كانديداتتارى مەن دوتسەنتتەر جاستاردىڭ ىزگى نيەتتەرىنە قولداۋ كورسەتۋدە. 81 ماماندىق بويىنشا كۇندىزگى جانە سىرتقى وقۋ تۇرلەرىندە 20 مىڭعا جۋىق ستۋدەنت وقيتىن ۋنيۆەرسيتەتتە قازىرگى كەزدە 1461 وقىتۋشى عىلىمي-پەداگوگيكالىق جۇمىسپەن اينالىسۋدا. ستۋدەنتتەردىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىسۋىن بارلىق وقۋ كەزەڭىندە ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋگە ايرىقشا ءمان بەرىلەدى.
زامان تالابىنا قاراي ۋنيۆەرسيتەت ءبىلىم باعدارلامالارىن وبلىستىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىنا بارىنشا نەگىزدەۋ مىندەتىن قويىپ وتىر. «قازفوسفات» جشس, «ستاندارت تسەمەنت» جشس, «ەۆروكريستالل» جشس, «رەاكتيۆتى فوسفور قوسىلىستارى» جشس, «فۋدماستەر» جشس, «شىمكەنت ءسۇت» جشس جانە باسقا دا ىرگەلى كاسىپورىندار بۇگىنگى تاڭدا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ سەنىمدى بيزنەس-ارىپتەستەرىنە اينالدى. وسى وندىرىستەردىڭ وكىلدەرى ماگيسترلىك جۇمىستارعا جەتەكشىلىك ەتەدى, جاس ىزدەنۋشىلەرگە باعىت-باعدار مەن كەڭەس بەرىپ, وقۋ مودۋلدەرىن جۇرگىزەدى. بۇل وتە ماڭىزدى جۇمىس, سەبەبى ماگيستراتۋرا – عىلىمي ىزدەنىستىڭ قۇرامداس بولىگى. ال عىلىم مەن ءوندىرىستىڭ وسىنداي ىقپالداستىعى كەپىلدى تابىسقا قول جەتكىزەتىنى ءسوزسىز.
ۋنيۆەرسيتەت كوپتەگەن باعىتتاردىڭ مودەراتورى بولا وتىرىپ, جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارىمەن بىرلەسىپ, كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋگە اتسالىسىپ كەلەدى. بۇل تۇرعىدا «عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوم-مەرتسيالاندىرۋ تۋرالى» زاڭنىڭ دەر كەزىندە قابىلدانۋى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدا ەرەكشە دەمەۋ بولعانىن ەرەكشە اتاپ ءوتۋ قاجەت. ءوندىرىستىڭ تەحنولوگيالىق تۇيتكىلدى ماسەلەلەرىن تالقىلاۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ وكىلدەرى مەن عىلىمي سالا وكىلدەرىن قاتىستىرا وتىرىپ, ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر ءجيى ۇيىمداستىرىلۋدا. مۇنداي باسقوسۋلارعا كوپتەگەن عىلىمي زەرتتەۋشىلەرمەن قاتار, ستۋدەنت جاستار دا قىزىعا قاتىسادى. بۇل تاجىريبەنىڭ ماڭىزدىلىعىن سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋدىڭ ءوزى قيىن, سەبەبى, وسىنداي يگى ىستەر ناقتى ءبىر زەرتتەۋلەرمەن اينالىساتىن, ءوز ەڭبەكتەرىنىڭ قورىتىندىلارىن وندىرىسكە ەنگىزۋگە ءازىر بىرقاتار بەلسەندى عالىمدار توبى قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەرى انىق. اسىرەسە, ۋنيۆەرسيتەتتە بەيورگانيكالىق جانە ورگانيكالىق زاتتار تەحنولوگياسى, سيليكاتتار, قۇرىلىس, حيميا ءوندىرىسىنىڭ ۇدەرىستەرى مەن اپپاراتتارى ماماندىقتارى بويىنشا كۇشتى عىلىمي مەكتەپتەر قالىپتاسقان. م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ قازىرگى كەزدە گەوەكولوگيا, بيوتەحنولوگيا, نانوقۇرىلىمدى كومپوزيتسيالىق قۇرىلىس ماتەريالدارى, مەتاللۋرگيا, ماشينا جاساۋ, ءوندىرىس ۇدەرىستەرى مەن اپپاراتتارى, فوسفات شيكىزاتى نەگىزىندە مەديتسينالىق جانە تاعامدىق قوسپالار الۋ تەحنولوگياسى سياقتى بولاشاعى زور عىلىمي باعىتتاردى دامىتۋدى قولعا الىپ وتىر.
ۋنيۆەرسيتەت قىزمەتىندەگى باستى باعىتتاردىڭ ءبىرى – حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالۋ. وسىدان ءبىراز بۇرىن وقۋ ورنى ۇجىمىنىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا بىرقاتار ماماندىقتار بەلگىلى ASIIN ەۋروپالىق اككرەديتتەۋ اگەنتتىگىندە اككرەديتتەۋدەن ءوتتى. وقۋ ورنى ءۇشىن بۇل ۇلكەن مانگە يە, سەبەبى, ديپلومنىڭ تەك قازاقستاندا ەمەس, شەتەلدە دە مويىندالۋى ءبىتىرۋشى تۇلەكتەردىڭ ەڭبەك نارىعىندا ءوز ورنىن تابۋىن جەڭىلدەتىپ, جاڭا مۇمكىندىكتەردى تۋعىزادى.
وڭتۇستىكتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىندا جوعارى الەۋەتكە يە بولۋ م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ جارقىن بولاشاعىنىڭ كەپىلىنە اينالماق. ءوڭىر ءتۇرلى سالالاردىڭ, ەڭبەك جانە تابيعي رەسۋرستاردىڭ تاريحي قالىپتاسقان وندىرىستىك جيىنتىعىنا نەگىزدەلگەن بىرەگەي ونەركاسىپتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتكە يە. سونىمەن قاتار, ساۋدا جانە كولىك توراپتارىنىڭ ءتيىمدى گەوگرافيالىق ورنالاسۋى, قولايلى كليماتتىق جاعدايلار, شاعىن بيزنەستىڭ جوعارى ۇلەسى دامۋدىڭ جوعارى كورسەتكىشتەرىنە جەتەلەيتىن العىشارتتارعا جاتادى. وڭتۇستىك ءوڭىرى باريت, كومىر, تەمىر جانە پوليمەتالل رۋدالارى سياقتى پايدالى قازبالارعا باي. ۋران قورى بويىنشا وبلىس قازاقستاندا ءبىرىنشى ورىنعا, فوسفوريتتەر مەن تەمىر رۋداسى بويىنشا ءۇشىنشى ورىنعا يە. عالىمداردىڭ ەسەپتەۋىنشە, قاتتى پايدالى قازبالاردىڭ تەڭگەرىمدى قورلارى مەن بولجالدى رەسۋرستارى بويىنشا وبلىستىڭ جەر قويناۋىنىڭ پايدالى قازبالار بايلىعى 240 ملرد اقش دوللارىنا باعالانادى. وسى مۇمكىندىكتەردى ۇتىمدى پايدالانىپ, وڭتۇستىكتىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنا سەرپىن بەرۋ تەك عىلىمي جاڭالىقتاردى ونىدىرىسكە كەڭىنەن ەندىرۋ ارقىلى عانا جۇزەگە اسپاق.
وقۋ ورنى ۇجىمىنىڭ العا قويىپ وتىرعان باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى – م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ-ءدى كاسىپكەرلىك ۋنيۆەرسيتەتكە اينالدىرۋ. عىلىمي جەتىستىكتەر مەن كاسىپكەرلىك دامۋدى ۇشتاستىرۋعا سوندا عانا جول اشىلادى. ۋنيۆەرسيتەتتە تولىق كاسىپكەرلىك تسيكلدى, ياعني يدەيا – زەرتتەۋ – ازىرلەۋ – ءوندىرىس – جۇزەگە اسىرۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن «وقمۋ» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى قۇرىلعان. ونىڭ باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى – ءوندىرىس جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنا جوعارى وقۋ ورنىنداعى جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ترانسفەرتىن جۇزەگە اسىرۋ, يننوۆاتسيالىق تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى شىعارۋ, ءوڭىردىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق الەۋەتىن جانداندىرۋ. قىسقا مەرزىمنىڭ ىشىندە جاڭا تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن بىرقاتار ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ قولعا الىندى. «وقمۋ» جشس قابىرعالىق گاز بلوكتارىن وندىرۋگە, مالدارىگەرلىك ەمدەۋ-پروفيلاكتيكالىق قىزمەت كورسەتۋگە, باسقا دا ماشينالارمەن, جابدىقتاردى ماتەريالدىق قۇرالداردى پايدالانۋعا, ونەركاسىپتىك تەحنيكا مەن جابدىقتى مونتاجداۋعا, كىرپىش, جاپقىش پەن كۇيگەن سازدان باسقا دا قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرۋگە رۇقسات قۇجاتتارىن الىپ, قىزمەت ءورىسىن كەڭەيتىپ كەلەدى. وسى باعىتتاعى جوسپارلانعان جوبالار ويداعىداي ىسكە اسىپ جاتسا, م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ عىلىم مەن بيزنەستى ءساتتى ۇشتاستىرا بىلگەن بىردەن-ءبىر وقۋ ورنىنا اينالماق.
قانات بايبولوۆ,
م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ وقۋ ءىسى جانە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جونىندەگى پرورەكتورى
• 27 جەلتوقسان, 2016
عىلىم مەن ءوندىرىستى ۇشتاستىرۋ – زامان تالابى
الەمدىك جوعارى ءبىلىم سالاسىندا سوڭعى جىلداردا مىناداي تەندەنتسيا بايقالىپ وتىر: ۋنيۆەرسيتەتتەر يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ ورتالىقتارىنا اينالۋدا. وعان مىسال رەتىندە اقش-تا – ستەنفورد, ۇلىبريتانيادا – كەمبريدج, قىتايدا شانحاي ۋنيۆەرسيتەتتەرىن كەلتىرۋگە ابدەن بولادى. كەيبىر شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قارجى اينالىمى جىلىنا ونداعان ميلليارد دوللارعا دەيىن جەتەدى. ءبىر عانا گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جىلدىق بيۋدجەتى (36 ميلليارد دوللار) كورشىلەس رەسەيدىڭ بۇكىل ءبىلىم سالاسىنا جۇمسايتىن شىعىنىنان اسىپ تۇسەتىنى تاڭعالدىرماي قويمايتىنى راس. وسىنىڭ ءوزى عىلىمي جەتىستىكتەردى دۇرىس پايدالانۋدىڭ ارتىقشىلىقتارىن ايقىنداپ تۇر.
بۇل تۇرعىدا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆتىڭ «ۋنيۆەرسيتەتتەر وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسۋى كەرەك» دەگەن ءسوزى بۇگىنگى نارىق تالابىنان تۋىنداعان پىكىر ەكەنى داۋ تۋدىرمايدى. جۋىردا ەلىمىزدەگى ەڭ ىرگەلى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى – م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسقان ءوڭىر باسشىسىنىڭ اسىرەسە, جاس عالىمداردىڭ جۇمىسىنا ايرىقشا نازار اۋدارۋى بەكەر ەمەس. ەلباسىنىڭ پارمەنىمەن قابىلدانعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندەگى جوبالاردىڭ ورتا ەسەپپەن بەستەن ءبىر بولىگى وڭتۇستىكتە ىسكە اسىرىلعانىن ەسكەرسەك, عىلىمي جەتىستىكتەردى جەرگىلىكتى ءوندىرىس سالاسىنا كەڭىنەن ەنگىزۋگە تولىق مۇمكىندىكتەردىڭ بارىن تۇسىنەمىز. 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا قابىلدانعان وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ جاڭا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا سايكەس جالپى قۇنى 869 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن اۋقىمدى جوبالار ورىندالماق. سول جوبالارعا عىلىمي جاڭالىقتاردى نەعۇرلىم كوبىرەك ەنگىزۋگە دەن قويىلماق.
اكىم ج.تۇيمەباەۆ م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ عالىمدارى وبلىستاعى ءوندىرىس ورىندارىندا جاڭا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەندىرۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەپ, جەرگىلىكتى تاۋارلاردى شىعارۋ ارقىلى ءوڭىر ەكونوميكاسىن دامىتۋ كەرەكتىگىن ايتتى. بۇعان وقۋ ورنىنىڭ عىلىمي الەۋەتى جەتكىلىكتى ەكەنىنە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبىراز جىلدان بەرى جەڭىپ العان گرانتتارى, عالىمدار مەن ستۋدەنتتەردىڭ ىسكە اسىرعان جوبالارى دالەل بولا الادى. بۇگىنگى تاڭدا م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ-دىڭ 2 ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, 117 عىلىم دوكتورلارى مەن پروفەسسورلار, 500-گە جۋىق عىلىم كانديداتتارى مەن دوتسەنتتەر جاستاردىڭ ىزگى نيەتتەرىنە قولداۋ كورسەتۋدە. 81 ماماندىق بويىنشا كۇندىزگى جانە سىرتقى وقۋ تۇرلەرىندە 20 مىڭعا جۋىق ستۋدەنت وقيتىن ۋنيۆەرسيتەتتە قازىرگى كەزدە 1461 وقىتۋشى عىلىمي-پەداگوگيكالىق جۇمىسپەن اينالىسۋدا. ستۋدەنتتەردىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىسۋىن بارلىق وقۋ كەزەڭىندە ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋگە ايرىقشا ءمان بەرىلەدى.
زامان تالابىنا قاراي ۋنيۆەرسيتەت ءبىلىم باعدارلامالارىن وبلىستىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىنا بارىنشا نەگىزدەۋ مىندەتىن قويىپ وتىر. «قازفوسفات» جشس, «ستاندارت تسەمەنت» جشس, «ەۆروكريستالل» جشس, «رەاكتيۆتى فوسفور قوسىلىستارى» جشس, «فۋدماستەر» جشس, «شىمكەنت ءسۇت» جشس جانە باسقا دا ىرگەلى كاسىپورىندار بۇگىنگى تاڭدا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ سەنىمدى بيزنەس-ارىپتەستەرىنە اينالدى. وسى وندىرىستەردىڭ وكىلدەرى ماگيسترلىك جۇمىستارعا جەتەكشىلىك ەتەدى, جاس ىزدەنۋشىلەرگە باعىت-باعدار مەن كەڭەس بەرىپ, وقۋ مودۋلدەرىن جۇرگىزەدى. بۇل وتە ماڭىزدى جۇمىس, سەبەبى ماگيستراتۋرا – عىلىمي ىزدەنىستىڭ قۇرامداس بولىگى. ال عىلىم مەن ءوندىرىستىڭ وسىنداي ىقپالداستىعى كەپىلدى تابىسقا قول جەتكىزەتىنى ءسوزسىز.
ۋنيۆەرسيتەت كوپتەگەن باعىتتاردىڭ مودەراتورى بولا وتىرىپ, جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارىمەن بىرلەسىپ, كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋگە اتسالىسىپ كەلەدى. بۇل تۇرعىدا «عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوم-مەرتسيالاندىرۋ تۋرالى» زاڭنىڭ دەر كەزىندە قابىلدانۋى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدا ەرەكشە دەمەۋ بولعانىن ەرەكشە اتاپ ءوتۋ قاجەت. ءوندىرىستىڭ تەحنولوگيالىق تۇيتكىلدى ماسەلەلەرىن تالقىلاۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ وكىلدەرى مەن عىلىمي سالا وكىلدەرىن قاتىستىرا وتىرىپ, ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر ءجيى ۇيىمداستىرىلۋدا. مۇنداي باسقوسۋلارعا كوپتەگەن عىلىمي زەرتتەۋشىلەرمەن قاتار, ستۋدەنت جاستار دا قىزىعا قاتىسادى. بۇل تاجىريبەنىڭ ماڭىزدىلىعىن سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋدىڭ ءوزى قيىن, سەبەبى, وسىنداي يگى ىستەر ناقتى ءبىر زەرتتەۋلەرمەن اينالىساتىن, ءوز ەڭبەكتەرىنىڭ قورىتىندىلارىن وندىرىسكە ەنگىزۋگە ءازىر بىرقاتار بەلسەندى عالىمدار توبى قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەرى انىق. اسىرەسە, ۋنيۆەرسيتەتتە بەيورگانيكالىق جانە ورگانيكالىق زاتتار تەحنولوگياسى, سيليكاتتار, قۇرىلىس, حيميا ءوندىرىسىنىڭ ۇدەرىستەرى مەن اپپاراتتارى ماماندىقتارى بويىنشا كۇشتى عىلىمي مەكتەپتەر قالىپتاسقان. م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ قازىرگى كەزدە گەوەكولوگيا, بيوتەحنولوگيا, نانوقۇرىلىمدى كومپوزيتسيالىق قۇرىلىس ماتەريالدارى, مەتاللۋرگيا, ماشينا جاساۋ, ءوندىرىس ۇدەرىستەرى مەن اپپاراتتارى, فوسفات شيكىزاتى نەگىزىندە مەديتسينالىق جانە تاعامدىق قوسپالار الۋ تەحنولوگياسى سياقتى بولاشاعى زور عىلىمي باعىتتاردى دامىتۋدى قولعا الىپ وتىر.
ۋنيۆەرسيتەت قىزمەتىندەگى باستى باعىتتاردىڭ ءبىرى – حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالۋ. وسىدان ءبىراز بۇرىن وقۋ ورنى ۇجىمىنىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا بىرقاتار ماماندىقتار بەلگىلى ASIIN ەۋروپالىق اككرەديتتەۋ اگەنتتىگىندە اككرەديتتەۋدەن ءوتتى. وقۋ ورنى ءۇشىن بۇل ۇلكەن مانگە يە, سەبەبى, ديپلومنىڭ تەك قازاقستاندا ەمەس, شەتەلدە دە مويىندالۋى ءبىتىرۋشى تۇلەكتەردىڭ ەڭبەك نارىعىندا ءوز ورنىن تابۋىن جەڭىلدەتىپ, جاڭا مۇمكىندىكتەردى تۋعىزادى.
وڭتۇستىكتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىندا جوعارى الەۋەتكە يە بولۋ م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ جارقىن بولاشاعىنىڭ كەپىلىنە اينالماق. ءوڭىر ءتۇرلى سالالاردىڭ, ەڭبەك جانە تابيعي رەسۋرستاردىڭ تاريحي قالىپتاسقان وندىرىستىك جيىنتىعىنا نەگىزدەلگەن بىرەگەي ونەركاسىپتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتكە يە. سونىمەن قاتار, ساۋدا جانە كولىك توراپتارىنىڭ ءتيىمدى گەوگرافيالىق ورنالاسۋى, قولايلى كليماتتىق جاعدايلار, شاعىن بيزنەستىڭ جوعارى ۇلەسى دامۋدىڭ جوعارى كورسەتكىشتەرىنە جەتەلەيتىن العىشارتتارعا جاتادى. وڭتۇستىك ءوڭىرى باريت, كومىر, تەمىر جانە پوليمەتالل رۋدالارى سياقتى پايدالى قازبالارعا باي. ۋران قورى بويىنشا وبلىس قازاقستاندا ءبىرىنشى ورىنعا, فوسفوريتتەر مەن تەمىر رۋداسى بويىنشا ءۇشىنشى ورىنعا يە. عالىمداردىڭ ەسەپتەۋىنشە, قاتتى پايدالى قازبالاردىڭ تەڭگەرىمدى قورلارى مەن بولجالدى رەسۋرستارى بويىنشا وبلىستىڭ جەر قويناۋىنىڭ پايدالى قازبالار بايلىعى 240 ملرد اقش دوللارىنا باعالانادى. وسى مۇمكىندىكتەردى ۇتىمدى پايدالانىپ, وڭتۇستىكتىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنا سەرپىن بەرۋ تەك عىلىمي جاڭالىقتاردى ونىدىرىسكە كەڭىنەن ەندىرۋ ارقىلى عانا جۇزەگە اسپاق.
وقۋ ورنى ۇجىمىنىڭ العا قويىپ وتىرعان باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى – م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ-ءدى كاسىپكەرلىك ۋنيۆەرسيتەتكە اينالدىرۋ. عىلىمي جەتىستىكتەر مەن كاسىپكەرلىك دامۋدى ۇشتاستىرۋعا سوندا عانا جول اشىلادى. ۋنيۆەرسيتەتتە تولىق كاسىپكەرلىك تسيكلدى, ياعني يدەيا – زەرتتەۋ – ازىرلەۋ – ءوندىرىس – جۇزەگە اسىرۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن «وقمۋ» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى قۇرىلعان. ونىڭ باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى – ءوندىرىس جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنا جوعارى وقۋ ورنىنداعى جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ترانسفەرتىن جۇزەگە اسىرۋ, يننوۆاتسيالىق تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى شىعارۋ, ءوڭىردىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق الەۋەتىن جانداندىرۋ. قىسقا مەرزىمنىڭ ىشىندە جاڭا تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن بىرقاتار ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ قولعا الىندى. «وقمۋ» جشس قابىرعالىق گاز بلوكتارىن وندىرۋگە, مالدارىگەرلىك ەمدەۋ-پروفيلاكتيكالىق قىزمەت كورسەتۋگە, باسقا دا ماشينالارمەن, جابدىقتاردى ماتەريالدىق قۇرالداردى پايدالانۋعا, ونەركاسىپتىك تەحنيكا مەن جابدىقتى مونتاجداۋعا, كىرپىش, جاپقىش پەن كۇيگەن سازدان باسقا دا قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرۋگە رۇقسات قۇجاتتارىن الىپ, قىزمەت ءورىسىن كەڭەيتىپ كەلەدى. وسى باعىتتاعى جوسپارلانعان جوبالار ويداعىداي ىسكە اسىپ جاتسا, م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ عىلىم مەن بيزنەستى ءساتتى ۇشتاستىرا بىلگەن بىردەن-ءبىر وقۋ ورنىنا اينالماق.
قانات بايبولوۆ,
م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ وقۋ ءىسى جانە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جونىندەگى پرورەكتورى
سوڭعى جاڭالىقتار
قوعام • كەشە
مويىنقۇم اۋدانىندا ءورت ءسوندىرۋ ءبولىمى اشىلدى
ايماقتار • كەشە
ەينشتەين ءوزىن «الاياق» سەزىنگەن بە؟
قوعام • كەشە
