الەم نازارى – «استانا وپەرادا»

ءمان بەرسەك, ۇلى دالا ەلىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋدە قازاق وپەرا ونەرى جۇلدىزدارىنىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز ەكەن. بۇل رەتتە ءبىز وتكەننىڭ ونەگەسىنە قاراپ كوپ ۇلگى الۋعا ءتيىستى سياقتىمىز. ماسەلەن, كەشەگى كەڭەس داۋىرىندە ورىس وپەرا ونەرىنىڭ كەمەسىن ورگە سۇيرەگەن گالينا ۆيشنەۆسكايا, ەلەنا وبرازتسوۆا, ەليزاۆەتا شۋمسكايا, يرينا ارحيپوۆا, يرينا بوگاچەۆا سياقتى ساڭلاقتاردى ونداعى تەلەارنالاردىڭ ءالى كۇنگە جەكەلەگەن باعدارلامالار ارقىلى قۇرمەتتەپ, ۇدايى ناسيحاتتاپ جاتۋىنىڭ وزىندىك سەبەبى بار. حالقىمىزدا «ءوز-ءوزىڭدى جاتتاي سىيلا, جات جانىنان ءتۇڭىلسىن» دەگەن ءسوز بار ەمەس پە؟ ءوزىمىزدى ءوزىمىز كورىپ-بىلمەۋ, تانىماۋ – ۇلكەن ءمىن. سوندىقتان اۋەلى ءوزىمىز «قولدا بار التىندارىمىزدى» قادىرلەي بىلگەنىمىز ابزال-اۋ دەگەن ويدىڭ وسىندايدا ورالۋى وتە زاڭدى. ارينە, بۇل رەتتە الدىمەن قازاق ۇلتتىق وپەرا ونەرىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ماناربەك ەرجانوۆ, جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ, قانابەك بايسەيىتوۆ, قۇرمانبەك جانداربەكوۆ, انۋاربەك ۇمبەتباەۆ, كۇلاش بايسەيىتوۆا, ريشات پەن ءمۇسىلىم ابدۋلليندەر, بايعالي دوسىمجانوۆ, شابال بەيسەكوۆا, روزا جامانوۆا, ەرمەك سەركەباەۆ, بيبىگۇل تولەگەنوۆا... سىندى اعا ۇرپاق وكىلدەرىنىڭ ورنى قاشاندا بيىك بولىپ قالا بەرەرى ءسوزسىز. ال ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان بەرگى ارالىقتا قازاق ۇلتتىق وپەرا ونەرىنىڭ قاتارى كاسىبي بىلىكتى, جاس دۇلدۇلدەرمەن تولىقتى. «تاس بۇلاقتىڭ سۋىنداي, سىلدىرلاپ وڭكەي كەلىسىم» دەمەكشى, الەم ساحنالارىندا اۋەلەگەن اسەم اۋەزدەر, بيىك شوقىداي كوز تارتاتىن كوركەم ۇندەر قانشاما دەسەڭشى! وسى ورايدا قازاق ۇلتتىق وپەرا ونەرىنىڭ ساڭلاعى, ەۋروپالىق ونەر وداعىنىڭ «Golden Europe» سىيلىعىنىڭ يەگەرى, «كارنەگي-حولل» (نيۋ-يورك) زالىندا جەكە كونتسەرتى وتكەن نۇرجامال ۇسەنباەۆانىڭ, «گراند-وپەرا» (فرانتسيا) تەاترىمەن ارنايى كەلىسىمشارتقا وتىرىپ, بىرنەشە جىل بويى سوندا ونەر كورسەتكەن مايرا مۇحامەدقىزىنىڭ ونەردەگى شىققان بيىكتەرىن بۇگىندە رەسەيدەگى «ۇلكەن وپەرا» جاس ورىنداۋ­شىلار تەلەۆيزيالىق بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى سالتانات احمەتوۆا, ميلان كونسەرۆاتورياسىن, «لا سكالا» تەاترى جانىنداعى مۋزىكا اكادەمياسىن بىتىرگەن ماريا مۋدرياك, «ۇلكەن وپەرا» تەلەۆيزيالىق بايقاۋىنىڭ بيىلعى قاتىسۋشىسى, «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ ءسوليسى سۇندەت بايعوجين مەن كەزىندە جەنەۆا ۇلكەن تەاترىندا باستى پارتيانى ءساتتى سومداعان مەدەت شوتاباەۆ سياقتى جاستاردىڭ لايىقتى جالعاستىرىپ جۇرگەنىن اتاپ وتكەن ءجون. باياعىدا قازاق انشىلەرى ءۇشىن ونەر كورسەتۋ قول جەتپەستەي ارمان بولعان وپەرانىڭ وشاعى – يتاليا مەن ەۋروپاڭىز قازىر وتاندىق وپەرا جۇلدىزدارى ءۇشىن اسپانداعى ايعا قول سوزۋ ەمەس. ەلىمىزدەن مۇندا نەبىر بۇلبۇل كومەيلەر تامىلجىتا ءان شىرقاپ, جوعارى دەڭگەيدە ونەر كورسەتىپ ءجۇر. دۇنيە ءجۇزىنىڭ بارلىق ەلىندە دەرلىك قازاقستاننىڭ مادەنيەت كۇندەرى ءوتتى. جەكەلەگەن ونەر شەبەرلەرى ءىرى حالىقارالىق بايقاۋلاردا جۇلدەمەن ماراپاتتالۋدا, تانىمال ساراپشىلار تاراپىنان جوعارى باعا بەرىلۋدە دەگەندى كۇندە بولماسا دا ايىنا ءبىر-ەكى رەت ەستۋ – ۇيرەنشىكتى جايت. تەاترلار اراسىنداعى گاسترولدىك ساپارلار قايتا قالپىنا كەلتىرىلۋدە. ساحنالىق ءداستۇرلى بايلانىستار شىعارماشىلىق وسۋگە مۇمكىندىكتەر اشۋدا. رۋحانياتىمىزدىڭ كول-كوسىر بايلىعىن شارتاراپقا ناسيحاتتاۋ اياسى كەڭىدى. جانە ەڭ باستىسى, بۇل ءداستۇر ەشقاشان سايابىرسىعان ەمەس, قايتا, كەرىسىنشە, قازاق ەلىنىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىن تانىتۋ مەن ناسيحاتتاۋدا مادەني كوشتىڭ بىرتە-بىرتە باسقاشا سيپات الا باستاعانى قۋانتادى. ويتكەنى, بۇگىندە ءبىزدىڭ «استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترىندا ونەر كورسەتۋ شەتەلدىك ونەر شەبەرلەرى ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە بولىپ سانالادى. سوڭعى ون جىلدا بوي كوتەرگەن ءزاۋلىم دە ءارى ساۋلەتى جاعىنان الەمدىك ءىنجۋ-مارجاندارمەن تەڭەسەتىن جالعىز عيمارات وسى ەكەن. سالىستىرساق, يتالياداعى «لا سكالا» تەاترى 3600 كىسىلىك, ال ريم وپەرا تەاترى – 2200 ورىندىق, پاريجدەگى «گارنە» تەاترىنىڭ كونتسەرت زالى 1900 كورەرمەنگە قىزمەت كورسەتسە, «استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترى 1500 ادامعا شاقتالعان. مۇنداي زاماناۋي ۇلگىدەگى عاجايىپ ساۋلەت ونەرىنىڭ تۋىندىسى بۇكىل دۇنيە ءجۇزىن قامتىعاندا, ءوزىنىڭ سىيىمدىلىعى جاعىنان الەم بويىنشا بۇگىندە ءتورتىنشى ورىندى يەلەنەتىنى شىندىق. بۇرىن «لا سكالا», «كوۆەنت-گاردەن», ۇلكەن تەاتر ساحنالارىندا ونەر كورسەتۋ انشىلەر ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك سانالسا, قازىر ونداعى تانىمال سوليستەردىڭ مۇندا ات باسىن بۇرمايتىنى كەمدە-كەم. وسىعان قاراپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كەزەڭدەرىندە قازاقستاندى الەمگە تانىتۋدا سىرتتاعى ساپارلار ۇلكەن ءرول اتقاردى دەسەك, ال قازىر, كەرىسىنشە, قازاقستانعا قىزىعۋشىلىعى ارتقانداردىڭ كوشى باسىم ءتۇسىپ جاتقانى شىندىق. ياعني, شەتەلدىك ونەر شەبەرلەرىنىڭ ۇلى دالا ەلىن تانىپ-بىلۋگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى ەسەلەنە وسۋدە. باستاپقىداعى ءبىر جاقتى ساپاردىڭ بىرتە-بىرتە جاڭاشا سيپاتقا يە بولىپ, ايقىش-ۇيقىش ەكىجاقتى ساپارلارعا ۇلاسۋى, ءوزارا شىعارماشىلىق بايلانىستىڭ تەڭەسۋى – قۋانارلىق قۇبىلىس. الەمدىك دەڭگەيدەگى تانىمال ونەر شەبەرلەرىنىڭ سوڭعى جىلدارى وتاندىق وپەرالارعا كوپتەپ قاتىسا باستاۋى وسى ويىمىزدىڭ راستىعىن دالەلدەيدى. وپەرا جۇلدىزدارىنا ميلانداعى «لا سكالا», مادريدتەگى كورولدىك وپەرا, ماسكەۋدەگى ۇلكەن تەاتر نەمەسە نيۋ-يوركتەگى «مەتروپوليتەن وپەرا» ساحنالارى قانداي ىستىق بولسا, ءححى عاسىرداعى ساۋلەت ونەرىنىڭ تۋىندىسى – «استانا وپەرا» تەاترىندا ونەر كورسەتۋ دە سونداي ارمانعا اينالىپ كەلەدى. قاراشاش توقسانباي, «ەگەمەن قازاقستان»