كوپەن Əمىربەك. مارتەبە

باعزى زامانداعى بابالارىمىز اتامەكەن اتاۋلارىنا ايرىقشا ءمان بەرگەن. قانداي عاجاپ! تابيعاتتىڭ تىلسىم سىرىن اشقانداي جاعرافيالىق جاعىنان دا ءبىر-بىرىمەن تۇتاسىپ, ساباقتاسىپ جاتىر. ارا-جىگىن اجىراتىپ, ايىرا المايسىڭ. سۇلۋلىق سيمۆولىنداي! ءار اتاۋدىڭ ءارى بار, ءنارى بار. قاراكوزدەن مولتىلدەپ اققان ىستىق جاستاي تۋعان جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك پەن ساعىنىش تابىن اڭعاراسىز. وي-قىرىمىزدى ويىمىزدان شىعارىپ, ۇمىتتىرۋ ساياساتى بەلەڭ العان زاماندا قانشاما جەر-سۋ اتتارى وزگەرتىلسە دە كوك تىرەگەن تاۋلارىمىزدىڭ تاريحي اتاۋلارى قالپىن بۇزباي قالعانىنا قالايشا تاڭ قالمايسىڭ؟ الاتاۋ, قاراتاۋ, كوكشەتاۋ, قوڭىرتاۋ, اقتاۋ, اقشاتاۋ... ءبىز «تاۋ مەن تاۋدىڭ باسى بولەك بولسا دا, ەتەگى ءبىر» دەپ ەلجىرەگەن حالىقپىز. استارىندا «بىرلىك» دەگەن ءسوز بۇعىپ جاتقان جوق پا؟ «ىعىسىڭدار ەي, تاۋلار, ىعىسىڭدار, ورىن الام ورتاڭنان, جۇمىسىم بار. اتا بولىپ نە ماعان ۇرىسىڭدار, ادام بولىپ نەمەسە ۇعىسىڭدار!» دەپ جىرلاعان مۇقاعالي ۇلتىمىزدىڭ ۇيىسقانىن, ۇعىسقانىن مەڭزەگەن جوق پا؟ «تۋعان جەردىڭ تىلسىم سىرىن ۇعىپ كور, بۇلتىن ونىڭ بۇلت دەمەي ءبىر ءتۇبىت دەر. قاراپ تۇرىپ مىنا زاڭعار تاۋلارعا قالاي كىشى بولامىز ەي, جىگىتتەر؟!» – دەپ شابىتتانعان قادىر مىرزا-ءالى دە تاۋداي مارتەبەمىزدىڭ الاسارماۋىنا الاڭداعان. بابالارىمىز دا بالالارعا «تاۋداي بول!» دەپ باتا قايىرعان. تاۋ – بيىكتىك, تاۋ – ابىروي, تاۋ – مارتەبە ءسينونيمى. اتامەكەن اتاۋى اۋىستىرىلىپ جاتسا دا ابىرويدان ايىرىلماۋدى ويلاعان بابالارىمىز قانداي دانىشپان! كەشەگى كەڭەس وكىمەتى ورناعان تۇستا دا ەلىن سۇيگەن ەرلەرىمىز جاڭادان قۇرىلعان رەسپۋبليكامىزدىڭ شەكاراسىن ايعاقتايتىنداي وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى, شىعىس قازاقستان وبلىسى, باتىس قازاقستان وبلىسى, ورتالىق قازاقستان وبلىسى دەپ اتادى. تايعا تاڭبا باسقانداي بەلگىلەدى. «كوممۋنيزم ورناتامىز» دەپ دۇرلىكتىرگەن داۋىردە جىمىسقى ساياسات بۇل اتاۋلاردىڭ ءبىرسىپىراسىن سىپىرىپ, شەگەلەگەن شەكارامىزدى الىپ تاستاعانى كوزى قاراقتى كوپشىلىككە ءمالىم. مىسالى, وڭتۇستىك قازاقستاندى وزگەرتىپ شىمكەنت وبلىسى دەپ شەكارامىزعا شەكتەۋ قويدى. ءتاۋبا! تاۋەلسىزدىك الدىق. جاماۋ سەكىلدى جاپسىرىپ قويعان جات جۇرتتىق جاداعاي سوزدەردەن ارىلا باستادىق. اتامەكەنىمىزدىڭ باياعى اتاۋلارى ورنىن تاۋىپ, ورنىعا باستاۋى – تاۋەلسىزدىك بەلگىسى. ەگەمەن ەل بوپ, ەتەك-جەڭىمىزدى جيا باستاعان شاقتا دۇنيەگە كەلگەن مەنىڭ جەتكىنشەك جەرلەستەرىمنەن قازىر «قايدا تۋدىڭ؟» دەپ سۇراسا, ءبارى دە «وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا» دەپ اۋىز تولتىرىپ ايتادى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەنىڭ وسكەن ولكەم تۋرالى اعىنان جارىلا ايتقان ءسوزى ەل ەسىندە. «وڭتۇستىك – قازاقتىڭ قايماعى شايقالماعان جەر. بۇل ءوڭىر شۋاقتى كۇنىمەن, حالقىنىڭ جومارتتىعىمەن, مەيماندوستىعىمەن, سالت-داستۇرگە بەرىكتىگىمەن, ەڭ باستىسى – ەڭبەكسۇيگىشتىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. سىزدەرگە ءار كەلگەن سايىن وڭتۇستىكقازاقستاندىقتاردىڭ ءوز ولكەسىن گۇلدەندىرۋىمەن, تۇرمىس-تىرشىلىكتەرىن جاقسارتا تۇسۋىمەن قاتار وزدەرىنىڭ ءتۇپ-تامىرىن ۇمىتپاي, ادەمى جالعاستىرىپ جاتقانىن كورەمىن». ەلباسىنىڭ بەرگەن ەرەكشە باعاسى بۇل. ونىڭ ۇدەسىنەن شىعۋ – ەلگە سىن. وڭتۇستىكتىڭ دە وڭتۇستىگى بار. ول – ماقتارال اۋدانى. ورتالىعى – جەتىساي. ەلباسى ايتقانداي, «ەڭ باستىسى – ەڭبەكسۇيگىشتىگىمەن ەرەكشەلەنەتىن» 350 مىڭداي حالىق تۇرادى. جەتىسايدىڭ ىرگەسىندە مىرزاكەنت دەگەن اۋىل بار, بۇرىن اۋدان ورتالىعى بولعان. سول ەلدى-مەكەندى باياعى داعدىمەن «سلاۆيانكا» دەپ اتاپ قالاتىندار جوق ەمەس. بۇل 1864 جىلى قونىس اۋدارىپ كەلگەن قاراشەكپەندىلەردىڭ قويعان اتاۋى. تاۋەلسىزدىك تۋى جەلبىرەگەننەن كەيىن وزگەرگەن ەجەلگى ەلدى-مەكەننىڭ قازىرگى اتى – مىرزاكەنت. بۇگىنگى اڭگىمەمىز دە سول مىرزاكەنتتەگى ازاماتتار جايىندا. ەلباسىمىز ءبىر سوزىندە «ەڭسەلى ەل بولۋدىڭ جولىنا شىنداپ ءتۇسۋىمىز كەرەك. اۋلەتىمىزدىڭ اسۋى دا, داۋلەتىمىزدىڭ تاسۋى دا ءوز قولىمىزدا» دەدى. ول ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ ەرىنبەي ەڭبەك ەتىپ, قاماۋدا قالعان قارا تەرىڭدى شىعار. ءبىتتى! سوندا عانا تاسىڭ ورگە دومالايدى. اششى تەردىڭ ءتاتتى ءدامىن تاتۋعا بولاتىنىن دالەلدەگەن مىرزاكەنتتىك كاسىپكەر سالدار جامالوۆ اعامىز. ول – ەلباسىنىڭ قۇرداسى, ەل-جۇرتىنىڭ سىرلاسى. قايىرىمدى قازاق. مارتەبەسى بيىك قازىنالى قاريا. اۋلەتتىڭ اسۋىنا, داۋلەتتىڭ تاسۋىنا جول كورسەتكەن جوتالى كاسىپ يەسى. سالدار جامالوۆ 1978 جىلدىڭ اقپان ايىندا «سلاۆيان» ماقتا تازالاۋ زاۋىتىنا ديرەكتور بوپ كەلگەندە وردا بۇزار 38 جاستاعى جىگىت اعاسى ەدى. ونىڭ بۇل ورىنعا تاعايىندالۋى دا تاريح. وبلىس باسشىلارى وسى ورىنعا ۇسىنعانىن ەستىگەن قۇشتارلىعىنان گورى ىشتارلىعى باسىم پەندەلەر كۇنى بۇرىن جوعارى جاققا ارىز-قۇرىزدى قارداي بوراتادى. مۇنى سەزگەن وبلىستىق ماقتا تازالاۋ ترەسىنىڭ باسشىلارى: – مينيستر ۇستىڭىزدەن تۇسكەن شاعىمدارمەن تانىسقان سىڭايلى. وتە اشۋلى. ءسىرا, ءسىزدى قابىلدامايدى-اۋ؟ قابىلداسا دا وتكىزبەيدى. كەلەسى جولعا قالساڭىز قايتەدى؟ بارماي-اق قويىڭىز! – دەپ جاناشىرلىق جاسايدى. بىراق تۋرا سويلەيتىن تۋا ءبىتتى مىنەزىمەن: – جوق, قايتسەم دە بارامىن, مينيسترگە دالەلدەيمىن! – دەپ العان بەتىنەن قايتپاي الماتىعا تارتادى. جولى بولادى. وداققا ءمالىم جەڭىل ونەركاسىپ ءمينيسترى يبراگيموۆ قابىلداۋ كەزىندە: – ءسىز, جامالوۆ جولداس, وسىعان دەيىن قاي جەردە قانداي جۇمىس اتقاردىڭىز؟ – دەپ العاشقى سۇراعىن قويادى. ومىردە كورگەن ءتاش-ءپۇشىن تاسپىدەي ءتىزىپ جاتا ما, قىسقا دا نۇسقا جاۋاپ قايىرادى. – تاشكەنت توقىما ينستيتۋتىنىڭ مەحانيكا فاكۋلتەتىن 1964 جىلى بىتىرگەن سوڭ ارنايى جولدامامەن تاجىكستانداعى لەنيناباد جىبەك كومبيناتىندا بەس جىلداي ەڭبەك ەتتىم. ودان كەيىن وزبەكستانداعى سىرداريا وبلىسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالماعان باياۋىت زاۋىتىندا ديرەكتور بولىپ, ەكى جىل ىشىندە ىسكە قوستىم. ىلگەرىلەدىم. وبلىستىق ماقتا تازالاۋ ترەسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى, «پاحتاكور ماقتا زاۋىتىنىڭ باس ينجەنەرى, «يليچ» ماقتا زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى بولدىم. مينيستر ريزاشىلىقپەن: – ءبارىن اتقارىپسىز. بۇل سالادا ارالاسپاعان جۇمىسىڭىز قالماپتى عوي. جاقسى ءىستى جالعاستىرا بەرىڭىز! – دەپ بۇيرىققا قول قويىپ, ساتتىلىك تىلەيدى. مىنە, مارتەبە! بۇل وڭىردە «يليچ», «جەتىساي», «قوڭىرات», «كيروۆ», «لەنين» سياقتى بەس ماقتا تازالاۋ زاۋىتىنىڭ شارۋاسى شالقىپ, كۇنى-ءتۇنى دۇرىلدەپ تۇرعان-تىن. قازىر وسى كاسىپورىنداردىڭ ءبىرلى-جارىمى عانا بار, قالعاندارىنىڭ اتى عانا قالعان. قىرىق جىلدان بەرى قاجىرلى ەڭبەك, قايتپاس مىنەزدىڭ ارقاسىندا ابىروي جينادى. كەشەگى كەڭەس كەزىندەگى «سلاۆيان» ماقتا تازالاۋ زاۋىتى دەربەس ەل بولعاننان كەيىن «مىرزاكەنت» حولدينگى دەگەن اتاۋعا يە بولدى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2005 جىلى كوكتەمدە جامالوۆتىڭ جاڭادان اشقان «ورىس-قازاق اليانس» بىرلەسكەن كاسىپورنىنىڭ ۇجىمىمەن تانىستى. جۇمىسشىلارمەن كەزدەستى. اڭگىمەلەستى. بۇل كاسىپورىن قازاقستاندا العاش رەت ىسكە قوسىلعان ماقتا-ءجىپ ءيىرۋ جانە توقىما فابريكاسى بولاتىن. ەلباسى سول جىلى پاكىستانعا بارعان ساپارىندا كوزبەن كورگەن ءىس-تاجىريبەنى بايانداپ, ماقتا كلاستەرىن اشۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى. ءسويتىپ «ورىس-قازاق اليانس» فابريكاسىنىڭ لەنتاسىن قيىپ, ىسكە قوسىپ كەتتى. سودان بەرى ءبىر كۇن توقتاعان ەمەس, ءۇش اۋىسىمدا تىنىمسىز جۇمىس ىستەۋدە. ماتانى وڭدەپ, بوياپ, دايىن ماتانى تىگەتىن قانشاما تسەح اشىلدى. بيىل كوكتەمدە ەلباسى وسى كاسىپورىنعا تاعى دا ارنايى ات باسىن بۇردى. ماقتا كلاستەرىنىڭ تولىعىمەن ىسكە قوسىلىپ, تاپسىرمانىڭ تاپ-تۇيناقتاي ورىندالعانىن, فابريكانىڭ كەرەگەسى كەڭەيىپ, ىرگەلى ءوندىرىس ورنىنا اينالعانىن كوردى. قانشاما جۇمىسشىلارمەن تولىققان. اتى دا وزگەرگەن. باياعى «ورىس-قازاق اليانس» ەندى «AZALA Textile» سەرىكتەستىك كاسىپورىنعا اينالعان. سول ساتتە ەلباسى: – «ازالا» دەگەن نە ماعىنا بەرەدى؟ – دەپ سۇراعان. وسى كاسىپورىننىڭ بۇگىنگى كۇندەگى اتقارۋشى ديرەكتورى سالدار اعانىڭ ۇلى باۋىرجان جامالوۆ جاۋاپ قايىردى: – قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى! مەنىڭ ماپەلەپ وسىرگەن بەس قىزىمنىڭ ازان شاقىرىپ قويعان اتتارى – ارۋجان, زەردە, ايشا, ءلاززات, ايسۇلۋ. تاعى دا نۇرجىگىت, بەكجىگىت دەگەن ەكى ۇلىم بار. بەس قىزىمنىڭ ەسىمدەرىن بەلگىلەپ, العاشقى ارىپتەرىن الدىم دا كاسىپورىننىڭ اتىن «ازالا» دەپ قويدىم. ەلباسى باياعى ماقتا كلاستەرىنىڭ جۇزەگە اسقانىنا ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ, ءسوز سوڭىندا: – ەگەمەن قازاقستان حالقىنىڭ سانىن كوبەيتۋگە زور ۇلەس قوسقان باۋىرجانداي وعلاندار كوبەيە بەرسىن! – دەپ اق تىلەگىن ءبىلدىردى. كوپ ۇزاماي باۋىرجاننىڭ شاڭىراعىندا تاعى ءبىر شاتتىق ورناپ, بەسىك تويىن تويلادى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا دۇنيەگە كەلگەن ءۇشىنشى ۇلدىڭ كىندىگى كەسىلدى. قازاق ىرىمشىل حالىق قوي, سالدار اتاسى مەن ساۋلە اجەسى نەمەرەسىنىڭ اتىن ەلباسىنىڭ ەسىمىنە ۇيقاستىرىپ ەرسۇلتان دەپ اتادى. قازاق ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ەربولات دوساەۆ «ازالا»-نىڭ ءىس-تاجىريبەسىمەن تانىسقاندا ماڭىزى بار ماسەلە كوتەرىلگەن-ءتىن. تۇرالاعان ەكونوميكانى قالاي دامىتامىز؟ جوعارى-تومەندى باسشى ماماندار قارجىنىڭ كوزىن تاپپاي قايىرلاپ قالعان ءجىپ ءيىرۋ فابريكاسىن شەتەلگە بەرۋ كەرەكتىگى جونىندە ۇسىنىس جاسادى. شەتەلدىكتەر شەكەمىزدى قىزدىرىپ, اۋزىمىزدان اق ماي اعىزادى دەگەندەي سان-قيلى بولجامداردىڭ دا بولعانى راس. بۇل ارەكەت ەكونوميكالىق جاعىنان ەلىمىزگە ونشا ءتيىمدى ەمەس ەكەنىن باۋىرجان سالدار ۇلى بايىپتادى. – توقتاپ, توقىراعان بۇل فابريكانى جۇرگىزۋ ءۇشىن بىزدە تولىق مۇمكىندىك بار! – دەدى سەنىمدى تۇردە. – ماقتامىز ماياداي ءۇيىلىپ تۇر, جۇمىسشىلارىمىز دا جەتكىلىكتى. قاراجات كوزى دە قاراستىرىلعان. بۇل فابريكانى ءبىز جۇرگىزە الامىز! – دەدى سەنىمدى سويلەپ. مينيستر بۇل ۇسىنىستى سارالادى. ساراپتادى. قورىتىندىسىندا: – بۇل ءجىپ ءيىرۋ فابريكاسىن قاي شەتەلدىكتەرگە بەرسەك تە, ءارى قاراي دوڭگەلەتىپ الىپ كەتەرى ءسوزسىز. بىراق ءوز ءوندىرىسىمىزدى ءوزىمىز يگەرۋگە مۇمكىندىگىمىز بولعاننان كەيىن «مىرزاكەنت» حولدينگىنە بەرۋگە شەشىم قابىلدادىق! – دەدى. قازاقستاننىڭ ماقتا كلاستەرىنە بايلانىستى كوتەرگەن ماسەلەسى دە كوپ تۇيتكىلدى شەشكەندەي. – جىلىنا 8 مىڭ توننا ماقتا تالشىعىن وڭدەيتىن وبلىستاعى بىردەن-ءبىر جالعىز ءبىزدىڭ كاسىپورىن. جالپى وڭتۇستىك قازاقستان وڭىرىندە كەمى 100 مىڭ توننا ماقتا تالشىعى شىعادى. ونى يگەرۋ ءۇشىن جەتى-سەگىز كاسىپورىن اشۋ كەرەك. نەگە؟ سەبەبى ءوز ءونىمىمىزدى ءوزىمىز يگەرسەك قانشاما جۇمىس ورنى اشىلار ەدى. بيۋدجەتىمىزدىڭ دە ءبۇيىرى شىعىپ, وعان تۇسەتىن سالىق كولەمى دە اناعۇرلىم ارتار ەدى. پرەزيدەنتتىڭ تالابى سولاي. ءتورت-بەس جىل بۇرىن كەلگەن كەزىندەگى ءسوزى ەسىمىزدە. «كەزىندە ءدال وسى جەردە الىپ زاۋىتتار ىستەدى. شىمكەنت – ءوندىرىس ورتالىعى دەيتىنبىز. مىڭداعان ادامدارعا جۇمىس بەردى زاۋىت-فابريكالار. ەندى سولاردىڭ ورنىنا سىزدەر سياقتى شاعىن زاۋىتتار مەن تسەحتاردىڭ اشىلۋى – قازىرگى تالاپ. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ارقىلى عانا ءبىز ەكونوميكامىزدى ىلگەرىلەتە الامىز. ءوندىرىستى دامىتۋ وسىدان باستاۋ الادى. جەرگىلىكتى جەردىڭ قاجەتتىلىگىنە جارايتىن ماتەريالداردى شىعارساق, نەمىز بار كورشىلەردەن ونى ساتىپ الىپ؟ قايتا ولارعا ساتاتىن جاعداي جاساۋ كەرەك!» دەپ كاسىپكەرلەردى شيراتا تۇسكەن جوق پا؟ سالدار اتانىڭ قاراپايىمدىلىعى مەن قايىرىمدىلىعى ەل اۋزىندا. اڭىز. ەل-جۇرتىمەن ەلجىرەپ امانداسادى. مۇڭداسادى. سىرلاسادى. ماقتارالدىقتار نە دەيدى؟ قۇلاق تۇرەيىكشى. ەڭبەك ارداگەرى زۇلپىحار ءشارىپحان ۇلى: – ساكەڭ ىلعي دا «جەردى الداما!» دەيدى. «الداساڭ جەر سەنى الدايدى؟» دەيدى. مىسالى, جەرگە ۋاقتىلى قاراماساڭ, تىڭايتقىشتاردى ۋاقتىلى بەرمەسەڭ, باپتاماساڭ جەر توزىپ كەتەدى قاراماساڭ قارا جەر دە ساعان قارامايدى!» دەيدى. ماقتانىڭ جانى – سۋ. تاسقىنداتىپ سۋارساڭ ماقتا السىرەيدى, ال تامشىلاتىپ سۋارساڭ ماقتانىڭ جانى كىرەدى. تامشىلاتىپ سۋارۋدىڭ تەحنولوگياسىن ءتيىمدى قولدانۋدىڭ ارقاسىندا ساكەڭ بيىل ءار گەكتاردان 45 تسەنتنەردەن ماقتا الدى. بۇل ۇلكەن كورسەتكىش. ال ەندى كەمتار, كەدەي, جارلى-جاقىبايلارعا, سونداي-اق, سوعىس ارداگەرلەرىنە قاراسقان قاراجاتىندا ەسەپ جوق. جانتاقسايداعى وزەنگە ەكى كوپىر سالدىرىپ بەرىپ, قانشاما جۇرتتىڭ ساۋابىن الدى. تاجىك ۇلتىنىڭ وكىلى حايراقۇل داداەۆ: – ماقتا ەگەمىن دەيتىن قولى قىسقا ادامدارعا ينۆەستيتسيا بەرەدى. ولار جەر جىرتىپ, ماقتاسىن وسىرگەسىن ءوز ونىمدەرىن «مىرزاكەنت» ماقتا زاۋىتىنا وتكىزەدى. مىنە, ءىستىڭ كوزىن تابۋ دەگەن وسى! كارىس ۇلتىنىڭ وكىلى اناتولي لي: – سالدار اعا ۋادەسىندە تۇراتىن ازامات باسشى. جانى تازا, ءىسى دە تازا. مەنىڭ وتكىزگەن ماقتامدى كەرەگىنشە ساتىپ الادى دا, قالعانىن تازالاپ وزىمە قايتارادى. تازالاپ بەرگەنى ءۇشىن ەڭبەكاقىسىن ۇستايدى. مۇنداي ءتاسىل زاۋىتقا دا پايدا, ماعان دا ولجا. ويتكەنى, مەن تازا ماقتانى رەسەيگە وتكىزىپ تاعى دا تابىس تابام. مىرزاكەنت قالاشىعىنداعى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارعا ارنالعان مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ ديرەكتورى كۇمىساي سەيداليەۆا: – بالالارعا مەرەكە كەزىندە سىيلىق تاراتىپ, كوڭىلدەرىن كوتەرىپ كەتەتىن. ءبىر كۇنى سالدار اعانىڭ ۇلى باۋىرجان ءوزى كەلىپ, جارىمجان بالالارىمىزدى كورگەسىن كوزىنە جاس الىپ قالدى. «سىزدەرگە مەنىڭ تاراپىمنان تاعى قانداي كومەك كەرەك؟» دەدى مۇڭايعان قالپى. جاداۋ-جۇدەۋ جاعدايىمىزدى ايتتىق. بار-جوعى ءتورت ايدىڭ ىشىندە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى 110 بالا مەن سولاردى تاربيەلەيتىن 100 قىزمەتكەرگە ارناپ كوز جاۋىن الاتىنداي كوركەم عيمارات سالىپ بەردى. وڭتۇستىكتەگى شارۋاشىلىقتىڭ بۇگە-شىگەسىنە دەيىن ارالاسىپ وسكەن پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ءالي بەكتاەۆپەن كەزدەسىپ, سالدار اعا جونىندە سىر تارتتىم. – وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى ەڭ ءىرى مەتسەناتتاردىڭ ءبىرى. ول كىسى باسقارعان «مىرزاكەنت» اق-ى ماقتارال وڭىرىندەگى تۇرمىسى تومەن وتباسىلارىنا, كوپ بالالى انالارعا جىل سايىن كومەكتەسىپ, جاستارىنا قولداۋ كورسەتىپ, ولارعا كاسىپورىن تاراپىنان جىلىنا 10-15 ملن تەڭگە قارجى تەك الەۋمەتتىك كومەك رەتىندە بولىنەدى. بۇگىنگى تاڭدا «مىرزاكەنت» اق ماقتارال اۋدانىنىڭ مىرزاكەنت وڭىرىندەگى تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان بىردەن-ءبىر كاسىپورىن. ماقتا وڭدەۋ زاۋىتىندا مىڭنان اسا ازامات جۇمىس جاسايدى, سول ءوڭىردىڭ 1200-دەن استام شارۋا قوجالىقتارى وسى كاسىپورىن ارقىلى قارجى الىپ, ماقتا شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ, وتباسىلارىن اسىراپ وتىر. سالدار جامالوۆ وبلىستا العاش رەت ماقتا كلاستەرىن قالىپتاستىرعان كاسىپكەر. ماقتا داقىلىن ەگىپ, وندىرۋدەن باستاپ, ونى قايتا وڭدەۋ, سوڭىنان ءجىپ ءيىرىپ شىعارۋمەن بىرگە دايىن ماقتا ءونىمىن وندىرەتىن «اليانس – كازاحسكو-رۋسكي تەكستيل» زاۋىتىن ىسكە قوسىپ, قوسىمشا 500 ادامدى جۇمىسپەن قامتىدى. ول كاسىپورىن جىلدان جىلعا دامىپ, ءوندىرىسى كەڭەيىپ, ەكسپورتتىق ءونىم شىعاراتىن ءىرى كاسىپورىنعا اينالدى. قازىرگى تاڭدا «مىرزاكەنت» ماقتا تازالاۋ زاۋىتىندا 700 ادام ەڭبەك ەتەدى. ماقتاارال اۋدانىندا 24 ماقتا قابىلداۋ ورنى جانە شاردارا اۋدانىندا 6 ماقتا قابىلداۋ ورنى جۇمىس ىستەيدى. زاۋىت 2013 جىلى امەريكالىق جاڭا قۇرال-جابدىقتارمەن تولىق اۋىستىرىلىپ, قازىرگى زامانعا ساي تەحنولوگيامەن جۇمىس ىستەۋدە. ماقتا تازالاۋ زاۋىتى مەملەكەتكە سالىق تولەۋدەن دە اۋداندا ەڭ جوعارعى سالىق تولەيتىن كاسىپورىندار قاتارىنا جاتادى. ماقتا تالشىعىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن قىتاي رەسپۋبليكاسىنان جاڭا سورتتى تۇقىمدىق شيتتەر الىندى. بۇل ماقتانىڭ تالشىعى 4 تيپ قاتارىنا جاتادى, شىعىمدىلىعى دا جوعارى كورسەتكىشتەرگە يە. ەل سولاي دەيدى. ءوزى شە؟ تىرشىلىگى تۋرالى ءتىس جارمايدى. «كوپ كىسىگە كولەڭكەم ءتۇستى» دەپ جەلپىنبەيدى دە. ۇكىلەپ وسىرگەن 24 نەمەرە, 5 شوبەرەنىڭ اتاسى سالدار جامالوۆ ءۇشىن – جاساعان جاقسىلىعىڭدى جار سالىپ جايۋ – تەسىك قاپپەن ساۋاپ جيناعانداي. «ەلىمىزدە بولىپ جاتقان وڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە دەموكراتيالىق قايتا قۇرۋلاردى قولداۋىڭىز سونداي-اق, وعان ءوزىڭىزدىڭ تىكەلەي اتسالىسۋىڭىز رەتىندە باعالايمىن» دەگەن ەلباسىنىڭ العىس حاتى مەن باسقا دا ماراپاتتاردى ايتپاعاندا سالدار اعانىڭ ەل ءۇشىن ەلجىرەگەن جۇرەك تۇسىنداعى «وتان» وردەنىنە كوزىڭىز ءتۇستى مە؟ ونى دا كوپشىلىك الدىندا كورسەتىپ تاعا بەرۋگە قىمسىناتىن سياقتى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا «تۋعان جەردى تۇلەتۋ – پەرزەنتتىك پارىز» اتتى ارنايى جيىن وتكىزىپ, ءوڭىردى وركەندەتۋ, كوركەيتۋ تۋرالى ماقتان تۇتاتىن تۇلعالارمەن ويلاسىپ, اقىلداسقاندا سالدار جامالوۆ, سەرىكجان سەيىتجانوۆ, باحاريددين نۇعمان ۇلى, دىنمۇحاممەد ىدىرىسوۆ سەكىلدى ەل مارتەبەسىن ويلاعان مەتسەناتتار ۇلگى بولىپ تۇردى. «مەن ءۇشىن ەلىمدى دامىعان ەلدەردىڭ ساپىنا تۇرعىزىپ, ساناتىنا قوسۋدان ۇلكەن ماقسات جوق». بۇل ەلباسىنىڭ الەمگە ايگىلى باعدارلاماسى. ايقىن ماقساتى. تەڭىز تامشىدان جينالماي ما؟ تامشىلاپ اققان ماڭداي تەرىن سىپىرىپ, ەل ىرىسىن تەلەگەي تەڭىزگە اينالدىرۋعا ۇلەس قوسىپ جاتسا, بۇدان اسقان مارتەبە بار ما؟! كوپەن امىربەك, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى