ال كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا جۇرەكسىنگەندەر كۇندەلىكتى تاپقان ازىن-اۋلاق ناپاقاسىن قاناعات تۇتىپ, ءالى كۇنگە ءارى-ءسارى كۇي كەشىپ ءجۇر. ولاردىڭ بىرقاتارى مۇمكىندىگى بولا تۇرا, وزدەرىنە وزدەرى سەنبەي, جەكە جۇمىسقا كىرىسىپ كەتە الماي جۇرسە, مال-مۇلكى مەن جيعان-تەرگەنى جوقتار جەكە كاسىپپەن اينالىسۋ جونىندە مۇلدەم ويلامايدى دا. ويتكەنى, ولار جەكە كاسىپپەن تەك جاعدايى بارلار عانا, ياعني قالتالى ازاماتتار عانا اينالىسا الادى دەپ ويلايدى. سويتسەك, كاسىپكەرلىكتى قاراجاتسىز دا باستاۋعا بولادى ەكەن. بۇعان ءبىزدىڭ جاقىندا وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىندا وتكەن سەمينار بارىسىندا كوزىمىز جەتتى. «بيزنەس-كەڭەسشى» جوباسى بويىنشا وتكىزىلگەن سەمينارعا جەكە كاسىپپەن اينالىسقىسى كەلەتىن كوپتەگەن جاستار قاتىستى. بيزنەس-ترەنينگتى تاجىريبەلى وقىتۋشىلار نۇرلان ءابدىراحمانوۆ پەن زۇلفيا حالەلوۆا جۇرگىزدى.
«قاراپايىم حالىقتى كاسىپكەرلىككە ۇيرەتۋ ماقساتىندا ءبىز مۇنداي سەمينارلاردى 2011 جىلدان بەرى وتكىزىپ كەلەمىز. بۇل جولى سەميناردى وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ تاپسىرىسىمەن ۇيىمداستىرىپ وتىرمىز. سەمينارلاردا ءبىز جەكە كاسىبىن اشقىسى كەلگەن ادامدارعا بيزنەستى قالاي جانە نەدەن باستاۋ جونىندە كەڭەس بەرەمىز. سونداي-اق, ولارعا بيزنەس-جوسپار جاساۋعا كومەكتەسىپ, جەكە كاسىپتى دامىتۋدىڭ قۇپيالارى مەن تابىسقا جەتۋدىڭ قىر-سىرىن, سالىق تولەۋ ءتارتىبىن جانە ەسەپ-قيساپ جۇرگىزۋ امالدارىن ۇيرەتەمىز. ءساۋىر ايىنان باستاپ «باستاۋ-بيزنەس» جوباسى بويىنشا بىرقاتار وسى اۋدانداردا بولىپ, اۋىل تۇرعىندارىن كاسىپكەرلىككە تارتۋ ماقساتىندا سەمينار وتكىزبەكپىز. وقىپ بولعان سوڭ سەمينارعا قاتىسۋشىلارعا ارنايى سەرتيفيكات بەرىلەدى. وسىنداي سەرتيفيكاتى بار ادامدار مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا قاتىسىپ, تىڭ جوبالارعا بەرىلەتىن قايتارىمسىز قاراجاتقا يە بولادى. وسى جولى مەملەكەتتىك گرانتتى ۇتىپ الۋعا ۇمىتكەر 300 ادام ءبىزدىڭ سەمينارلارىمىزعا قاتىسۋعا تىلەك بىلدىرۋدە. بۇل جۇمىس وبلىستىق كاسىپكەرلىك پالاتاسىمەن جانە جۇمىسپەن قامتۋ بولىمدەرىمەن, ولاردىڭ اۋداندارداعى بولىمشەلەرىمەن بىرىگىپ اتقارىلادى. اۋدان ورتالىقتارىنا الىس اۋىلداردان كەلگەندەرگە ستيپەنديا تولەنەدى. بۇدان باسقا جوبالىق وقىتۋ دەگەن دە بار. ياعني ءسىزدىڭ جاڭا جوباڭىز بولسا, ونىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا كومەكتەسەمىز», دەگەن نۇرلان ءابدىراحمانوۆ قازىرگى ۋاقىتتا بانكتەردەن نەسيە الىپ, كاسىبىن باستاعىسى كەلگەن ادامداردىڭ وسىنداي سەمينارلارعا قاتىسقانى ءجون ەكەنىن جەتكىزدى. ونىڭ سوزىنشە, مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا قاتىسىپ, بيزنەستە باقتارىن سىناعىسى كەلگەندەردەن بانك قىزمەتكەرلەرى مىندەتتى تۇردە «بيزنەس-مەكتەبىنەن» وتكەندىگى جونىندە سەرتيفيكات تالاپ ەتەدى.
كوپ ادام جەكە قاراجاتى بولماعان سوڭ كاسىبىن باستاۋ ءۇشىن بانكتەردى جاعالايدى. ولاردىڭ كەيبىرەۋى بانكتىڭ تالابىنان وتە الماي, نەسيە الا المايدى. ءسويتىپ, جەكە كاسىبىن باستاۋ تۋرالى ويىنان اينىپ, ءار جەردەن تاپقان ناپاقاسىن قاناعات قىلىپ جۇرە بەرەدى. شىندىعىندا, اقشاعا قاراپ قالعان ەشتەڭە جوق. كاسىپكەرلىكتى كوك تيىنسىز دا باستاۋعا بولادى. ول ءۇشىن ءار ادام ءوزىنىڭ اقىل-ويىن, ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگىن, قول كۇشىن, بويىنداعى كۇش-قايراتىن تۇگەل پايدالانۋى كەرەك. مىسالى, قازىرگى كەزدە مۇعالىمدەر رەپەتيتورلىقپەن اينالىسىپ, ءبىلىمىن پايدالانىپ اقشا تابادى, دارىگەرلەر اقىلى كابينەتتەر اشۋدا, ەسەپشىلەر دە اقىلى قىزمەت كورسەتۋگە كوشتى, انشىلەر مەن اكتەرلەر تويدان تابىس تابۋدا. ءبىلىمىڭىز جوق بولسا, بىرەۋدىڭ ءۇيىن سالۋعا نەمەسە باقشاسىن وسىرۋگە كومەكتەس. ءتىپتى, بىرەۋدىڭ بالالارىن باعىپ تا قاراجات تاۋىپ جۇرگەندەر بار ەكەن.
«مىسالى, جانىبەك اۋدانىنداعى ءىىى توپتىڭ مۇگەدەگى مولداشەۆا دەيتىن ازاماتشا جەكە كاسىپكەرلىگىن قارا باقىرسىز باستادى. ول كاسىپكەرلىككە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءوزىنىڭ قابىلەتىن جانە مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى پايدالاندى. بۇل ايەل زاماننىڭ قيىن كەزىندە قولدان كورپە-كوپشىك جاساپ ساتقان. بۇعان شيكىزات رەتىندە اۋىل-اۋىلداردا تەككە شاشىلىپ جاتقان قوي ءجۇنىن پايدالانعان. ال كورپەنىڭ سىرتقى تىسىن تىگۋ ءۇشىن ماتانى بۇدان بۇرىن ساتىلعان كورپەلەردىڭ اقشاسىنا ساتىپ الدى. ونىڭ قولىنان شىققان بۇيىمدار كوپشىلىككە ۇناپ, ۋاقىت وتە كەلە وعان تاپسىرىستار كوپتەپ تۇسە باستادى. كەيىن ول جەكە كاسىبىنىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋدى ويلاپ, كورپە تىگەتىن ءجۇندى جۋاتىن جانە ونى تازارتاتىن قۇرىلعىلار ساتىپ الۋدى ويلاستىردى. ءسويتىپ, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماعا قاتىسىپ, دەمەۋشىلەر ارقىلى ءجۇن جۋاتىن قۇرىلعىعا يە بولدى. ودان كەيىن مەملەكەتتىك گرانت ارقىلى ءجۇن تۇتەتىن جانە تازارتاتىن قۇرىلعىلار الدى. جاڭا قۇرىلعىلاردىڭ ارقاسىندا ونىڭ قول جۇمىسى جەڭىلدەپ, ۋاقىتىن ۇنەمدەدى. ءسويتىپ, مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ ناتيجەسىندە كورپە-كوپشىكتى بۇرىنعىدان دا ساپالى, بۇرىنعىدان دا كوبىرەك دايارلاۋعا مۇمكىندىك الدى», دەيدى نۇرلان ءابدىراحمانوۆ.
سەمينار بارىسىندا قاتىسۋشىلارعا بيزنەس-جوسپار جاساۋ بويىنشا تاپسىرما بەرىلدى. كاسىپكەرلىككە نيەت ەتكەندەر اراسىندا جوسپارىن جۇرتشىلىققا جاريا ەتكىسى كەلمەگەندەر دە, بۇعان كەرىسىنشە, جوسپارىنىڭ تيىمدىلىگىن ايتىپ, ءوزىنىڭ تاجىريبەسىن ارىپتەستەرىمەن بولىسكىسى كەلگەندەر دە بولدى. ولار ءوز جوبالارىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەپ, ارىپتەستەرىن جوبانى بىرىگىپ جۇزەگە اسىرۋعا شاقىردى.
ايشا وتەبالى,
جۋرناليست
باتىس قازاقستان وبلىسى
