وتكەن جىلى ەلىمىزدەگى ۋران ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 24 070 توننانى قۇراپ, 2009 جىلعى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا ءوسىم 76 پايىزعا دەيىن جەتكەن ەكەن. ال بيىلعى قاڭتاردا رەسپۋبليكادا ۋران ءوندىرىسىنىڭ كولەمىن 10 پايىزعا, ياعني 22 مىڭ تونناعا دەيىن تومەندەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان. پارلامەنتتەگى ۇكىمەت ساعاتىندا وسىلاي دەگەن مينيستر ق.بوزىمباەۆ ۋران ءوندىرۋدى قىسقارتۋدىڭ سەبەبىن ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىردى.
ء«بىزدىڭ ۋران وندىرىسىندەگى قىسقارتقان كولەمىمىز الەمدىك ءوندىرىستىڭ 3 پايىزىن قۇرايدى. وسىنداي شەشىمنىڭ ناتيجەسىندە الەمدىك نارىقتاعى ۋران باعاسى 20 پايىزعا قىمباتتادى. ال 2016 جىلى تابيعي ۋران نارىعىندا 80 پايىز ۋران بەلسەندى وندىرىلگەن بولسا, ونى وندىرگەن نەگىزگى ەلدەردىڭ قاتارىندا قازاقستان, اۆستراليا, كانادا, نيگەر جانە رەسەي مەملەكەتتەرى بار. ەندى الەم بويىنشا وندىرىلگەن ۋراندى جوعارىدا اتالعان ەلدەرگە شاققاندا 39 پايىزدىق ۇلەس قازاقستاننىڭ ەنشىسىنە تيەسىلى بولىپ شىعادى», دەدى قانات الدابەرگەن ۇلى.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى ۋاقىتتا الەمدىك نارىقتا ۋرانعا دەگەن ۇسىنىستىڭ ارتۋى ايقىن سەزىلە باستاعان. 2011 جىلعى فۋكۋسيمادا ورىن العان كەلەڭسىزدىكتەن كەيىنگى كەزەڭدە اتالعان ونىمگە سۇرانىستىڭ تومەندەگەنى بايقالۋدا. مامانداردىڭ پىكىرىنشە, بۇل ءۇردىس وسى كۇندەرى دە جالعاسۋدا كورىنەدى. سول سەبەپتەن دە وتكەن جىلى تابيعي ۋراننىڭ باعاسى ەداۋىر تۇسكەن. ءتىپتى, ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر بازاسىندا ءبىر جىل ىشىندە ۋران قۇنىنىڭ 40 پايىزعا دەيىن قۇلدىراعان دەرەكتەرى تىركەلىپتى.
«وسىنداي جاعدايلاردى باعامداعان سالا ماماندارى تابيعي ۋران نارىعىنداعى ارتىق ۇلەس 2020 جىلعا دەيىن ساقتالادى دەگەن بولجام ايتۋدا. سونىڭ سالدارىنان ۋران باعاسى قۇبىلىپ, ۇسىنىس پەن سۇرانىستىڭ تەپە-تەڭدىگى بۇزىلادى دەپ كۇتىلۋدە. قالاي دەسەك تە, الەمدىك ۋران نارىعىنداعى قيىن جاعدايعا قاراماستان, قازاقستان الەمدىك نارىقتا ءوزىنىڭ كوشباسشىلىق ورنىن ساقتاۋعا قابىلەتتى دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىز», – دەدى ق.بوزىمباەۆ.
ەستەرىڭىزدە بولسا, 2009 جىلى قازاقستان ۋران ءوندiرiسi بويىنشا الەمدە بiرiنشi ورىنعا شىققان بولاتىن. سودان بەرى ءبىزدىڭ ەلدىڭ كوشباسشىلىق ورنى ءالى دە ساقتالىپ كەلەدi. بۇل بيىكتىك ەل اۋماعىندا ۋران ءوندiرۋ ءiسiنىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى – «قازاتومونەركاسiپ» ۇلتتىق كومپانياسى» اق-تىڭ ەنشiلەس جانە بiرلەسكەن كاسiپورىندارى ارقىلى باعىندىرىلىپ جاتقانىن دا اتاپ وتكەن ءجون. ويتكەنى, «قازاتومونەركاسىپ» اق-تىڭ ءوندiرۋشi كاسiپورىندارىنىڭ قۇرامىنا بiرنەشە ەلدiڭ كومپانيالارى مەن بiرلەسكەن كاسiپورىندارى كiرەدi. ال ولاردىڭ اراسىندا قازاقستاندىق ۇلتتىق كومپانيانىڭ قاتىسۋ ۇلەسi 30-65 پايىزعا تەڭ.
بۇگىنگى كۇنى ۋران وندىرۋمەن رەسەي, فرانتسيا, قىتاي, كانادا, جاپونيا جانە قىرعىزستاننىڭ كومپانيالارىمەن بىرلەسكەن 11 كاسىپورىن اينالىساتىندىعىن العا تارتقان مينيستر, قازاقستاندا وندىرىلگەن ۋران تۇگەلدەي الەمدىك نارىققا, ءبىرىنشى كەزەكتە قىتاي مەن ەۋروپا, كاناداعا جانە اقش-قا ەكسپورتتالاتىندىعىن ءمالىم ەتتى. سونداي-اق, الەم بويىنشا بارلانعان ۋران قورى بويىنشا ءبىزدىڭ ەل جەر-جاھانداعى جالپى قوردىڭ 12 پايىزىن ەنشىلەپ, ەكىنشى ورىنعا جايعاسقان.
قازىر وندىرىستىك تەحنولوگيانىڭ قارىشتى دامىعان شاعى. ءتىپتى, كۇن سايىن اشىلىپ جاتقان جاڭالىقتاردىڭ سوڭىنان ىلەسۋ دە وڭايعا ءتۇسىپ وتىرعان جوق. ەلىمىزدەگى ۋران ءوندىرۋ پروتسەسى دە سونى تەحنولوگيا مەن جوعارى ساناتتا ساپالى وڭدەلگەن, بارىنشا بايىتىلعان ءونىم قاجەتتىلىگىنە سۇرانىس ارتۋدا. وسى باعىتتا قازاقستان يادرولىق وتىن جاساۋدىڭ تولىق تسيكلىن قالىپتاستىرۋدى جوسپارلاۋدا.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسى دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق جوسپارىندا ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى باستى ماقساتتاردىڭ ءبىرى – 2020 جىلعا قاراي يادرولىق وتىن تسيكلىمەن ۆەرتيكالدى ىقپالداسقان كومپانيا قۇرۋ تۋرالى ايتىلعانى بارشامىزعا بەلگىلى. سوندىقتان دا, ءبىز تابيعي ۋراندى ءوندىرىپ, ساتىپ قانا قويماي, جوعارى قوسىلعان قۇرامى مەن قۇنى بار ۋران ءوندىرىپ, الەمدىك نارىققا شىعارۋعا دا مۇددەلىك تانىتۋدامىز», دەدى ق.بوزىمباەۆ.
ونىڭ اتاپ وتۋىنشە, اتوم ونەركاسىبى باعىتىنداعى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى يادرولىق وتىن جاساۋدىڭ تولىق تسيكلىن قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى. بۇل رەتتە, وتاندىق رەسۋرستىق بازانى مەيلىنشە كەڭىنەن قولدانۋ جوسپارلانۋدا.
نۇرلىبەك دوسىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
