كووپەراتيۆتە قارەكەت كوپ

اتىراۋدىڭ باتىس قاقپاسىن­دا­عى قۇرمانعازى اۋدانىندا مۇ­ناي ءوندىرىسى جوققا ءتان. مۇنداعى تۇر­عىندار نەگىزىنەن اۋىل شارۋاشى­لى­عى سالاسىندا جۇمىس جاسايدى. شارۋاشىلىقتار بۇرىنعىداي كوپ ەمەس. سول كوپ ەمەس شارۋاشى­لىق­تىڭ ىشىندە «ماقاش» وندىرىستىك كووپەراتيۆىنىڭ شوقتىعى بيىك. وسى شارۋاشىلىقتى جۇرتشىلىق «قا­جىمعاليەۆ تۇلەتكەن كووپەراتيۆ» دەپ ورىندى اتايدى. ال قاجىمعا­ليەۆ دەپ وتىرعانىمىز وسى شارۋا­شىلىقتى 1992 جىلى باسقارۋدى قولعا العان ومىرزاق قاجىمعاليەۆ دەيتىن ىسكەر ازامات. ول بۇل شارۋاشىلىقتى باسقا­رۋعا اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قىزمەتىنەن ءوزى سۇرانىپ كەلىپتى. سول كەزدە بۇل شارۋاشىلىق «كوممۋنيزم جولى» اتالادى ەكەن. كابينەتتە تاڭىلىپ وتىراتىن جۇ­مىس­تان گورى شارۋاشىلىقپەن تىعىز بايلانىستى تىرلىكتى كوڭىلى قالاعان عوي. سودان بەرى 19 جىل بويىنا اتالعان شارۋاشىلىقتىڭ تىزگىنىن ۇستاپ كەلەدى. وسى جىلدار ىشىندە وندىرىستىك كووپەراتيۆتەگى ەدىلباي تۇقىمدى قوي سانىن ءوز ءتولى ەسەبىنەن ءوسىردى. كەڭشارلار جۇمىسى قوجىراپ, قيىندىقتىڭ كۇرمەۋى شيراتىلا باستاعان تۇستا ءوز الدىنا شارۋا قوجالىعىن قۇ­رامىن دەپ نيەتتەنگەندەردى قولى­نان قاق­پاي, ۇلەسىن بەردى. ال «ۇجىم­دا­سايىق, ءبىر ماقسات جو­لىندا ەڭبەكتە­نەيىك» دەگەن اۋىل­داس­تارىن كەۋدەدەن يتەرمەي, ورتاق مۇددەگە توعىس­قان ۇسىنىسىن قول­دادى. ءسويتىپ, وندىرىستىك كووپەراتيۆ بولىپ قۇرىل­عان  شارۋاشى­لىقتا قازىر 15 000 ەدىلباي قويى باعىلادى. شارۋا­شىلىققا ما­قاش اۋىلدىق وكرۋگىنەن 170 ادام تۇراق­تى جۇمىسپەن قامتىلىپ, ءبارى دە اسىل تۇقىمدى ەدىلباي قويىنىڭ سا­نىن كوبەيتۋگە ءبىر كىسىدەي ات­سا­لى­سۋدى ماقسات تۇتقان. اۋىل ادام­دا­رىنىڭ اۋىز­بىر­لىگىنىڭ مىقتىلى­عى­نان بولار, «ماقاش» وندىرىستىك كو­وپە­راتيۆىنىڭ تابىسى دا مولايا تۇسۋدە. – ءبىزدىڭ شارۋاشىلىققا,  – دەيدى توراعا ومىرزاق قاجىمعاليەۆ, – 2005 جىلى اسىل تۇقىمدى مال زاۋىتى مارتەبەسى بەرىلدى. بۇل بىزگە بۇرىنعىدان دا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەدى. عىلىمي سەلەك­تسيا­لىق جۇمىستار ۇزدىكسىز جۇرگى­زى­لىپ, اسىل تۇقىمدى ەدىلباي قو­يىن كوبەي­تۋ ارقىلى اۋىل شارۋا­شى­لىعى سالا­سىن جاڭا بيىكتەرگە كوتەرۋدى ماقسات ەتتىك. شۇكىر, وي­لا­عان ءىسىمىز وڭعارىلدى.   جىل سا­يىن وتەتىن «قاراوتكەل» رەسپۋ­ب­لي­كالىق ءجار­مەڭكەسىنە شارۋا­شى­لىق ونىمدەرىن, اسىل تۇقىمدى ەدىلباي قويىن ۇسىنامىز. بۇل شارۋاشىلىقتىڭ جەتىستىكتەرى «قاراوتكەل» جارمەڭكەسىندە لايىقتى باعاسىن الىپ كەلەدى. ءما­سەلەن, 2007 جىلى اتالعان ءجار­مەڭكەدە شارۋاشىلىقتىڭ ەدىلباي قويىنا ەكىنشى دارەجەلى ديپلوم بەرىلسە, شارۋاشىلىق جەتىستىگى 2008 جىلى 1-دارەجەلى ديپلوممەن اتالىپ ءوتىلدى. ال بيىل اتى­راۋ وبلىسىنىڭ 4 شارۋاشىلىعىنا «قاراوتكەل-2011» جارمەڭكەسىنىڭ التىن مەدالى بەرىلدى. «قاراوتكەل­دىڭ» التىن مەدالىن العان شارۋا­شىلىقتىڭ ءبىرى – «ماقاش» اسىل تۇقىمدى مال زاۋىتى.  مۇنى شا­رۋاشىلىق باسشىسى ومىرزاق قا­جىمعاليەۆ ورتاق ماقساتتىڭ جو­لىندا ەڭبەكتەنىپ جۇرگەن ۇجىم­داستارىنىڭ تابىسى دەپ ەسەپتەيدى. – مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ وڭاي ءىس ەمەس,  – دەيدى شارۋاشىلىق جەتەكشىسى ءو.قاجىمعاليەۆ. – تالماي ەڭبەكتەنۋ قاجەت.  ەڭ باستىسى, ۇجىمنىڭ اۋىزبىرلىگىنە بايلا­نىس­تى. ال ۇجىمدا اۋىزبىرلىك بو­لۋى ءۇشىن ەڭبەككەرلەردىڭ الەۋمەت­تىك تۇر­­مىسى جاقسى بولعانى ءجون. بالالارى ساباقتان قالماۋى, وزدە­رىنە جالاقىسى تۇراقتى بەرىلۋى قا­جەت. بىلايشا ايتقاندا, ەڭبەك­كەر­لەر شارۋاشىلىق تاراپىنان نەندەي كومەك كەرەك بولسا, سوعان قول جەتكىزەدى. قاي كەزدە دە شارۋاشىلىقتىڭ مالشىلارى ورتالىققا تاياۋ ەمەس, الىس-الىس جايلاۋلاردا وتىرادى. سەبەبى, اسىل تۇقىمدى قويمەن بىرگە شارۋاشىلىقتا جىلقى, تۇيە, سيىر ت ۇلىكتەرى دە وسىرىلەدى. ولار­دىڭ ارقايسىسىنىڭ سانى 150 باستان كەم ەمەس. قازىر مال وسىرەتىن ءۇش فەرما بار. ءار فەرماعا وسى وڭىردە ءار قىرىنان تانىلعان تانىمال تۇلعالاردىڭ اتى بەرىلگەن. ءسويتىپ, مال ءوسىرۋ فەرمالارى ءسات بابا, ساردار بابا اتتارىمەن اتالادى. ءبىر فەرماعا جۇماجان مامبەتاليەۆ اتى بەرىلگەن. ال فەرمانىڭ ءبىرى نيەتباي اتالاتىن جەردە قونىستانعان. بۇدان ونشاق­تى جىل بۇرىن شارۋاشىلىق باس­شىسى ومىرزاق قاجىمعاليەۆتىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن نيەتبايدا 9 جىلدىق مەكتەپ اشىلدى. قازىر بۇل مەكتەپتە 42 بالا الاڭسىز وقيدى. مۇعالىمدەرگە شارۋاشى­لىق كومەك كورسەتەدى. ەگەر ورتالاۋ بولسا دا, بۇل ءبىلىم ورداسى اشىلماسا, اۋدان ورتالىعىنان, شارۋاشىلىق ورىن تەپكەن ما­قاش اۋىلدىق وكرۋگىنەن كەم دەگەندە 150 شاقىرىمداي قاشىق­تاعى مال­شى بالالارىنىڭ مەكتەپكە قاتى­ناۋى قيىنعا سوعار ەدى. شارۋا­شىلىقتىڭ, ونىڭ باسشى­سىنىڭ شاراپاتى مالشى با­لالارىنا وسىلاي ءتيىپ وتىر. شارۋاشىلىق تەك مۇعالىم­دەرگە ەمەس, مالشىلارعا دەپ الەۋ­مەتتىك تۇرعىدان قولداۋ جا­سايدى. جالاقىنى تۇراقتى بەرەدى. ادام بولعان سوڭ سىرقات­تانباي تۇرا ما؟ سوندايدا مەزگىلىمەن دارىگەرلەرگە قارالۋىنا, ساۋىقتىرۋ ورىندارىندا ەمدەلۋىنە جاعداي جاسايدى. جۇمىس­شىلاردىڭ شارۋاشىلىق مالى­مەن بىرگە جەكە يەلىكتەگى ت ۇلىك­تەرىن كوبەيتۋىنە شەكتەۋ جوق. مالشىلاردىڭ, وزگە دە جۇمىس­شىلاردىڭ دەنىندە جەكە كولىك­تەرى بار. دەمەك, «ماقاش» اسىل تۇقىمدى مال زاۋىتىندا جۇمىس جاسايتىنداردىڭ تۇرمىسى تۇزەل­دى دەۋگە نەگىز بار. ايتقانداي, بۇل شارۋاشى­لىقتىڭ جانىنان اشىلعان شۇ­جىق تسەحى بار. وندا شۇجىقتىڭ بىرنەشە ءتۇرى دايىندالادى. تسەح­قا اكەلىنگەن مال حالال تەحنولو­گياسىمەن سويىلادى. سونىمەن بىرگە, ماقاش اۋىلىندا تىگىن تسەحى جۇمىس جاسايدى. ماقاش اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى دا, ارداگەرلەرى دە, كوپ بالالى وتباسى­لارى دا وسى شارۋاشىلىقتىڭ دەمەۋىن كورىپ كەلەدى. شارۋشى­لىق باسشىسى اۋىلعا دا, شارۋا­شىلىققا دا اتى بەرىلگەن, كەزىندە كاسپي تەڭىزى جاعالاۋىنداعى 1-ءشى جانە 2-ءشى وكرۋگتەردە ۇزاق جىل اكىم بولعان, ءسويتىپ, وسى وڭىردەگى حالىقتىڭ وتىرىقشى­لىق­قا بوي ۇيرەتۋىنە, ءبىلىم الۋى­نا جۇمىستانعان ماقاش اكىمنىڭ ەسىمىن ەستە قالدىرۋعا دا اتسالى­سىپ ءجۇر. 2000 جىلى ماقاش اكىمگە كەسەنە تۇرعىزسا, بىلتىر ماقاش اكىمنىڭ 170 جىلدىعىن اتاپ وتۋگە ۇيىتقى بولدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اۋىل شارۋا­شىلىعىن وركەندەتۋدە مول  تاجىريبەسى بار, سوعان وراي «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن مارا­پاتتالعان, قازاقستانعا ەڭبەگى سىڭگەن قايراتكەر ومىرزاق قا­جىم­عاليەۆ باسقاراتىن «ماقاش»  اسىل تۇقىمدى مال زاۋىتىنىڭ باعىتى ايقىندالدى, كوشى ءتۇزۋ جولعا ءتۇستى. جولداسبەك شوپەعۇل. اتىراۋ وبلىسى, قۇرمانعازى اۋدانى.