بۇل اۋداندا ءبىر عاسىردان استام ۋاقىتتان بەرى «قارا التىن» تاسقىنى ءالى تولاستاعان جوق. دالىرەك ايتقاندا, قازاقستاندا وندىرىلەتىن مۇنايدىڭ باسىم بولىگى جىلىوي اۋدانىنداعى مۇناي كومپانيالارىنىڭ ۇلەسىنە تيەدى. الەمدە تەڭدەسى جوق دەلىنەتىن ايگىلى «تەڭىز» كەنىشى دە وسىندا. ەلىمىزگە, وڭىرگە ينۆەستيتسيا سالۋعا نيەت ەتكەن شەتەل ينۆەستورلارى دا وسى اۋدانعا الدىمەن بەت بۇرادى. وتاندىق مۇنايشىلار مول ءونىم الىپ جاتقان كەنىشتەر دە كوپ مۇندا. سوعان وراي مۇناي ءوندىرۋشى كومپانيالارعا سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتەتىن, ولاردىڭ وزگە دە تاپسىرىستارىن ورىندايتىن كاسىپورىندار اۋداننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا بارىنشا ۇلەس قوسۋعا تىرىسادى.
سونىڭ ءبىرى – «قاراشۇڭگىل» سەرىكتەستىگى. وسى اۋدانداعى كوپ سالالى «باقاي» كورپوراتسياسىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن سەرىكتەستىك 2007 جىلى مۇناي جيناقتايتىن قازاندار شىعارۋ زاۋىتىن اشقان بولاتىن. سودان بەرى ەلىمىزدىڭ باتىس ايماعىنداعى مۇناي كومپانيالارىنىڭ تاپسىرىستارىمەن تىك قازانداردى ۇزدىكسىز شىعارىپ كەلەدى. ساپاسى جوعارى, باسەكەگە قابىلەتتى ەكەنى تاپسىرىس بەرۋشىلەردىڭ كوبەيە تۇسۋىنەن بايقالادى. كورپوراتسيا پرەزيدەنتى ميرجان بالجىگىتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدىڭ باتىس ايماعىندا ءدال وسىنداي ءونىم شىعاراتىن ءوندىرىس ورنى بولماعان. ال قازاقستاندا مۇنداي ءونىم جامبىل وبلىسىندا شىعارىلادى. ارينە, رەسەيدە بۇرىننان بار. بىراق, باتىس ايماقتاعى مۇناي كەنىشتەرىن يگەرىپ جاتقان كاسىپورىندارعا الىستان تاسىمالداۋ قوسىمشا شىعىنعا باتىراتىنى داۋسىز.
وسى ورايدا «قاراشۇڭگىل» سەرىكتەستىگى دايىندايتىن ءار كولەمدەگى مۇناي قازاندارىنا سۇرانىس مولايىپ تۇر. ويتكەنى, سەرىكتەستىك زاۋىتىندا 100, 500, 1000, 2000 جانە 5000 تەكشە مەترلىك قازاندار شىعارىلادى. – مۇناي ءوندىرۋشى كاسىپورىندارعا تىك قازاندار مولىنان قاجەت. ءار كەنىشتەن وندىرىلگەن مۇناي الدىمەن قازاندارعا جينالىپ, قۇرامىنداعى ءتۇرلى قوسپالاردان تازارتىلادى. سودان سوڭ قۇبىرمەن تاسىمالدانادى. راس, مۇناي تاسىمالىمەن اينالىساتىن كومپانيالار دا قازانداردى قاجەت ەتەدى. سول سەبەپتەن زاۋىتتا دايىندالاتىن ءار قازاننىڭ ساپاسىنا باسا ءمان بەرەمىز. مۇناي – ءبىزدىڭ بايلىعىمىز. ونىڭ ءار تامشىسىن شاشاۋ ەتپەي جينايتىن قازاننىڭ ساپاسى جوعارى بولۋى كەرەك.
سوندىقتان ەلىمىزدەگى مۇناي كومپانيالارىنا ءارى ساپالى, ءارى رەسەيدەگىمەن باسەكەلەس بولاتىنداي ساپالى قازاندار شىعارۋدى قولعا الدىق, – دەيدى «باقاي» كورپوراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ميرجان بالجىگىتوۆ. قازىر سەرىكتەستىك زاۋىتىندا 150-گە جۋىق ادام جۇمىس جاسايدى. ءبارى دە اۋداننىڭ تۇرعىندارى. زاۋىت جۇمىسىنا ابدەن ماشىقتانعان. ءوز ىستەرىن جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقارۋعا دەن قويعان. الدىمەن, ارينە, ساپاعا باسا نازار اۋدارادى. ەڭبەك ءتارتىبى دە, وسى باعىتتاعى زاڭدىلىق تا قاتاڭ قاداعالانادى. تەحنيكا قاۋىپسىزدىگى دە سولاي. مۇنىڭ بارىنە زاۋىتتىڭ قوس ينجەنەرى مۇقيات باقىلاۋ جاسايدى. زاۋىت جۇمىس جاساعالى بەرى بىردە-ءبىر وقىس وقيعا تىركەلمەگەن. زاۋىتتاعى قاۋىپتىلىگى جوعارى ءار ماماندىقتاعى 148 جۇمىسشى, 38 دانەكەرلەۋشى بىلىكتىلىگىن ۇدايى جەتىلدىرەدى. جۇمىسشىلار ارنايى جۇمىس كيىمدەرىمەن دە قامتىلعان. سوڭعى ءۇش جىلدا وسىنداي شارالارعا كاسىپورىن ەسەبىنەن 3 ميلليون تەڭگە جاراتىلىپتى. جۇمىسشىلاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا دا زاۋىت باسشىلارى قامقورلىق تانىتادى. ادام بولعان سوڭ سىرقاتتانباي تۇرا ما. دەنساۋلىق تۇزەيمىن, ساۋىقتىرۋ ورنىنا بارامىن دەگەندەرگە ۇدايى قولداۋ كورسەتىلەدى ەكەن. – تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەلدى يندۋستريالاندىرۋ باعىتىنداعى تاپسىرماسىنىڭ شاراپاتى ءبىزدىڭ كاسىپورىنعا ءتيىپ وتىر, – دەيدى زاۋىت قۇرىلتايشىسى ميرجان بالجىگىتوۆ. – ولاي دەيتىنىم, ۇكىمەت, وبلىس باسشىلىعى تاراپىنان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالارىمىزعا قولداۋ ءبىلدىرىلىپ كەلەدى. زاۋىت جانىنان جاڭا تسەح اشۋ جونىندەگى جوبامىز ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە استانادا وتكەن كورمەدە تانىستىرىلدى. وسىنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ كاسىپكەرلىك ءىسىمىزدى ىلگەرى باستىرۋداعى قاناتىمىزدى قاتايتتى, جىگەرىمىزدى جانىدى, جاڭا قادامىمىزعا سەرپىن بەردى.
ەندى زاۋىتتا جاڭا جوبا بويىنشا ىسكە قوسىلعان تسەحتا 10 000 تەكشە مەترلىك تىك قازاندار شىعارۋ قولعا الىندى. ويتكەنى, ەلىمىزدىڭ مۇناي-گاز ونەركاسىبىندە تاياۋداعى جىلداردا «قارا التىن» ءوندىرۋ كولەمى ۇلعايا بەرمەك. دەمەك, وندىرىلگەن مۇنايدى جيناقتايتىن وسىنداي ۇلكەن قازاندارعا سۇرانىس تا كوبەيە تۇسەتىنى داۋسىز. تاپسىرىستىڭ تۇراقتى تۇسەرىنە ميرجان بالجىگىتوۆ تە بەك سەنىمدى. سەبەبى, «زاۋىتتىڭ ءونىم شىعارۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرۋىنا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ جاسالىپ وتىر» دەيدى ول. تاعى ءبىر اتاپ ايتار ءجايت, بۇل زاۋىت «قازاقستاندا جاسالعان» قۇجاتىن يەلەنگەن. ءونىم ساپاسىنا بايلانىستى ماراپاتتارى جەتەرلىك. سونىڭ ىشىندە ۇجىم ءۇشىن «التىن ساپا» جانە «اتىراۋدىڭ ۇزدىك تاۋارى» كونكۋرس-كورمەلەرىنىڭ ءى دارەجەلى ديپلومدارىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە. – ەلىمىزدى يندۋستريالاندىرۋ جوباسىنا ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋدى ازاماتتىق پارىز دەپ تۇسىنەمىن. مەنىڭ بۇل ويىمدى وزگە كاسىپكەرلەر دە قولدايتىنىنا سەنەمىز. ويتكەنى, تەك پايدا تابۋدى عانا كوزدەيتىن بولساق, ىلگەرى باسا المايمىز.
يندۋستريالاندىرۋدىڭ يگىلىگىن الدىمەن قاراپايىم حالىق كورۋى ءتيىس. ول ءۇشىن جاڭا جۇمىس ورىندارى كوپتەپ اشىلىپ, ساپالى ءونىم ءوندىرىلۋى قاجەت. ءبىزدىڭ زاۋىتتىڭ ءونىمى باسەكەگە قابىلەتتى, ساپاسى دا تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ كوڭىلىنەن شىعادى. ال جۇمىس ورىندارىن اشۋعا كەلسەك, ءبىز اۋداندىق اكىمدىككە 70 ادامدى جاڭادان جۇمىسقا قابىلداۋعا ءوتىنىم بەرىپ قويدىق, – دەيدى «باقاي» كورپوراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ميرجان بالجىگىتوۆ. «قاراشۇڭگىلدىڭ» قازاندارىنا تەك قازاقستاندىق مۇناي كومپانيالارى عانا تاپسىرىس بەرۋمەن شەكتەلمەيدى. تاياۋ شەتەلدەن دە تاپسىرىس ءتۇسىپ جاتادى. تاياۋدا ازەربايجاندىق كومپانيا دا مۇناي جينايتىن تىك قازاندار جاساتۋعا تاپسىرىس بەرىپتى. مۇنىڭ سەبەبىن ميرجان بالجىگىتوۆ ء«بىزدىڭ ءونىمىمىزدىڭ باعاسى رەسەيدەگىدەن 40 پايىزعا ارزان. الايدا, ساپاسى جوعارى, رەسەيلىك ونىمنەن كەم تۇسپەيدى» دەپ تۇسىندىرەدى. ايتقانداي, بۇل زاۋىت ەندى قالدىقسىز ءونىم شىعارۋ جوباسىن قولعا الماق. ءار قازاندى جاساۋدان الاقانداي تەمىر قالادى ەكەن. سول قالدىق مەتالدى قايتادان بالقىتىپ, كادىمگى كۇرەك شىعارۋدىڭ قامىن جاساپ جاتىر. – قازاقستاندا كۇرەك شىعارىلمايدى. ءبىر قاراعاندا بۇل ۇساق-تۇيەك بولىپ كورىنۋى مۇمكىن. الايدا, كۇندەلىكتى تۇرمىستا دا, اۋىل شارۋاشىلىعى, مۇناي-گاز ونەركاسىبى جانە باسقا دا سالالاردا كۇرەكپەن اتقارىلاتىن جۇمىستار جەتەرلىك.
ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن كۇرەككە دە سۇرانىس تابىلارىن جوققا شىعارا المايمىز. سول سەبەپتەن قالدىق مەتالدان كۇرەك شىعارۋدى ويلاستىردىق. وسىعان وراي ءونىم شىعاراتىن تەحنولوگيا جابدىعىن ساتىپ الۋعا تاپسىرىس بەردىك. بالكىم, جىل اياعىنا دەيىن جاڭا ءونىم شىعاراتىن ءوندىرىستى ىسكە قوسىپ قالاتىن بولارمىز, –دەيدى م.بالجىگىتوۆ.
جولداسبەك شوپەعۇل,
اتىراۋ وبلىسى, جىلىوي اۋدانى.
