ەل مەرەكەسىنە – بەرەكەلى تارتۋ

ول وڭىرلىك جالپى ءونىمنىڭ 8 پايىزدىق وسىمىمەن ورنەكتەلمەك

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ دۇيسەنبى كۇنى جۇمىس بابىنداعى ساپارمەن اقمولا وبلىسىندا بولدى. مەملەكەت باسشىسى مەن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى اسلان ءمۋسيندى جانە پرەمەر- ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ومىرزاق شوكەەۆتى وبلىس اكىمى سەرگەي دياچەنكو قارسى الدى. استانالىق وبلىس قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيەلى مەرەكەسىنە ءومىرىمىزدىڭ بار­لىق سالاسىنداعى سەرپىندى تا­بىس­تارىمەن جاقىنداپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەكونو­مي­كا­نىڭ 7 پايىزدىق وسىمىنە قول جەتكىزۋ, ەل تۇرعىندارىنىڭ ەمەن-جارقىن تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى تۇتقالى تاپسىر­ما­لا­رىن مۇلتىكسىز ورىنداۋدىڭ ال­عى­شارتتارى قالىپتاسىپ, سۇبەلى جەمىسىن بەرە باستادى. ءبىرىنشى جار­تىجىلدىقتاعى ۇدەمەلى يندۋس­تريا­لاندىرۋ جوبالارىنىڭ اياق الىسىن ساراپتاعان وبلىس باس­شى­لىعى جىل سوڭىنا دەيىن وڭىرلىك جالپى ءونىم ءوسىمىن 622,5 ميلليارد تەڭگەگە جەتكىزىپ, 8 پايىزدىق ءوسىمدى ەڭسەرۋدى دىتتەپ وتىر. وعان تولىق نەگىزدەر بار. يندۋستريا سەكتورىنداعى يندەكستىك باعام بويىنشا اقمولا وبلىسى (138,9 پايىز) استانا قالاسىنان (144,9 پايىز) كەيىنگى ەكىنشى ورىنعا كوتەرىلگەنى وسىنىڭ ايعاعى. وسىدان تۋرا ءبىر جىل بۇرىن, ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ قاتى­سۋى­مەن ىسكە قوسىلعان «التىن­تاۋ-كوكشەتاۋ» جشس التىن ايى­رۋ فابريكاسى كاسىپورىننىڭ ءون­دىرىستىك قۋاتىن 2,7 ەسەگە ارت­تى­رىپ, التىن ءوندىرۋ كولەمىن 5,9 تونناعا جەتكىزدى. سونداي-اق, ءوڭىر كاسىپورىندارىندا, وتكەن جىل­مەن سالىستىرعاندا, جوعارى سۇ­را­نىستاعى پودششيپنيك دايىنداۋ 1,6 ەسەگە ارتىپ, 382 «كاماز» جۇك كولىكتەرى قۇراستىرىلدى. ين­دۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەن­گىزىلگەن ءىرى جوبالار قاتا­رىن­داعى «ارىستان» جشس ءارتۇرلى كولەمدەگى پوليەتيلەن قۇبىر­لا­رىن شىعارۋدى 7,4 ەسەگە كوبەيت­سە, «ەنكي» سەرىكتەستىگى كەرامي­كا­لىق كىرپىشتەردى تۇتىنۋ­شى­لار­عا 1,7 ەسە ارتىق جونەلتتى. اقمولالىقتاردىڭ اگرارلىق سەك­توردى ءارتاراپتاندىرۋ قادام­دا­رىنا قۇلشىنا كىرىسكەنى باي­قالادى. ەلباسىنىڭ تىك­ۇشا­عى­نىڭ زەرەندى اۋدانىنداعى «ششۋچە ءسۇت زاۋىتى» جشس مال بور­داقىلاۋ كەشەنىنە قونۋىنىڭ دا وزىندىك ءمانى بار. تابيعاتى تا­مىل­جىعان مالىك عابدۋللين اۋى­لىندا قىسقا مەرزىمدە 2500 ءىرى قاراعا ارنالعان بۇگىنگى كۇننىڭ تالابىنداعى 8 بورداقىلاۋ الاڭى­نان تۇراتىن فەرما بوي كوتەردى. شارۋاشىلىق باسشىسى سەرىكباي سادىقوۆتىڭ بايانداۋىنشا, ماق­سات «استانا قالاسىنىڭ اينالا­سىن­داعى ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قام­تاماسىز ەتۋ» ينۆەستيتسيالىق جوباسىن ىسكە اسىرۋ. سەرىك­تەستىكتىڭ تالدامالارى مەن نەگىزدەمەلەرىن قولداعان «اگرونەسيە كورپوراتسياسى» اق 1 ميلليارد 45 ميلليون تەڭگە قارجى ءبولىپ وتىر. بىلتىر سولتۇستىك امەريكادان «ابەردين انگۋس», «گەرەفورد» تۇقىمدى 644 باس مال جەتكىزىلسە, ۇستىمىزدەگى جىلعى مامىر ايىندا 165 اسىل تۇقىمدى مال الىندى. ونىڭ 30-ى بۇقا, 132-ءسى قۇناجىندار ەكەن. «ت ۇلىك تولىمەن وسەدى» دەمەكشى, كوكشە تابيعا­تىن جەرسىنگەن سيىرلاردان قازىر­دىڭ وزىندە 542 بۇزۋ الىنىپتى. قايتا تۇلەگەن اۋىلدىڭ الەۋ­مەتتىك احۋالى جاقسارعانىن فەر­ما­داعى 42 مالشىنىڭ ايلىق ەڭ­بەكاقىسى 40 مىڭ تەڭگەدەن اس­قا­نىنان پايىمداۋعا بولادى. ەل­باسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيىل وسى تەكتەس سيىرلاردىڭ 1000 باسىن ساتىپ الۋدى جوسپارلاعان سەرىكتەستىكتىڭ سەرپىندى قادام­دا­رى وزگەلەرگە دە جۇعىستى بو­لۋىنا تىلەك قوستى. زەرلى زەرەندى بيىل دا ىرىز­دى­عىن توگىپ تۇر. مەملەكەت باس­شىسى بەل ومىراۋدان كەلەتىن ەگىن القاپتارىنداعى, مايلى دا­قىل­دار وسكىنىندەگى, شابىندىق­تار­دا­عى ەڭبەك ىرعاعىنا جاقسى باعا­سىن بەرىپ, ەرتەڭگى سىن ساعات­تار­داعى ۋاقىت ولشەمىنەن قالىپ قوي­ماۋدى ەسكە سالدى. بۇل ورايدا تاجىريبەلى باسشى تالعات ەسكەندىروۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن كوپ سا­لالى «زەرەندى استىق» جشس نامىس تۋىن بيىك كوتەرەتىنىنە سەنىمدى. جىل سايىن 33 مىڭ گەك­تارعا ءدان سەبەتىن شارۋاشىلىق بىلتىرعى قولايسىز جىلدىڭ ءوزىن­دە ءار گەكتاردان 12 تسەنتنەردەن ءونىم جيناعان. «زەرەندى استىق» ءوزى قۇرىلعان 1998 جىلدان باستاپ بارلىق ەگىستىك القاپتا گەربيتسيدتەردى پايدالانۋ ارقىلى «نولدىك» تەحنولوگيانى قولدانىپ كەلەدى. بيىلعىنىڭ ءتۇسىمى, ديقاندار اشىپ ايتپاعانىمەن, ەسەلەپ ار­تا­تىندىعىن 4 مەحانيكالىق قىر­مان­نىڭ, 6 استىق قويماسىنىڭ ساقاداي-ساي دايىندالعانىنان-اق باعامداۋعا بولادى. «كەيس», «دجون دير», «بيۋللەر», «كيروۆەتس» ماركالى قۋاتتى تەحنيكالار ناۋقان دابىلى قاعىلار كۇندى توسىپ تۇر. سونىمەن بىرگە, سەرىكتەستىك ەسەبىندەگى 285 ادامنىڭ ءبىر بولىگى اسىل تۇقىمدى مال ءوسىرۋ­مەن اينالىسسا, شۇجىق دايىن­داي­تىن شاعىن تسەحتاعى ءىس تە ونىكتى كورىندى. مەملەكەت باسشىسى اۋدان اكى­مى ەربول ساعديەۆتىڭ اۋىل ءومى­رىن­دەگى ءورىستى قادامداردان تاراتىپ ايتقان ويلارىنا قولداۋ ءبىلدىردى. ەلباسىنىڭ كوكشە ساپار­لا­رىن­دا تاريحي جادىگەرلەر مەن ەرەن تۇلعالار ارۋاعىنا زيارات ەتۋ عادەتى بار. قاسيەتتى رامازان ايىندا ءبىرجان ەلى – ەڭبەكشىلدەر اۋدانىنا اتباسىن بۇرۋدىڭ اس­تا­رىندا تالىمدىك ءمان بارىن اڭ­عار­دىق. اۋدان سونىمەن قاتار, بۇگىن­گى كۇننىڭ اۋقىمىنداعى ەلەۋلى سەر­پىلىستەردىڭ باستاماشىسى بو­لىپ وتىر دەسەك, ارتىق ايتقان­دىق ەمەس. مۇندا اۋداندى دونور­لىق قادامعا باستايتىن «اتانسور», «وركەن» تەمىر كەنىشتەرى, «ساگا كريك گولد كومپاني» التىن ءوندى­رى­سى, تسەمەنت, اك, كومىر ءون­دى­رىسى وتان­دىق جانە شەتەلدىك ءارىپ­تەس­تەر نازارىندا تۇرعان ءوندىرىس وشاقتارى. بۇل جولى اۋدان اكىمى تەمىرجان حاميتوۆ ەلباسى مەن ۇكىمەت مۇشەلەرىن وڭىردەگى ەڭ ءىرى ين­دۋس­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق جوبا اۋقىمىنداعى «قاز گەر قۇس» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنە باستاپ كەلدى. زامانالىق كاسىپ­ورىننىڭ قارجىلىق بلوگى «قاز اگرو فينانس» اق 2,1 ميلليارد تەڭگە نەسيە اقشاسىنان جانە 700 ميلليون تەڭگە جەكە قاراجاتىنان تۇرادى. جالپى, قۇرىلىس قولعا الىنعان 2008 جىلدان بەرى مۇندا 2,4 ميلليارد تەڭگە قارجى يگەرىلگەن. ءوندىرىس وشاعىندا 5,3 شاقى­رىم­دىق ەلەكتر جەلىسى, 2,9 شاقى­رىم­دىق ورتالىقتاندىرىلعان سۋ تاراتۋ قوندىرعىلارى, 12 تاۋىق قورا, ساعاتىنا 5 توننا قۇراما جەم ازىرلەيتىن تسەح, كۇنباعىس مايى تسەحى, ەكى قاباتتى اكىمشىلىك عيماراتى پايدالانۋعا بەرىلدى. ونىڭ قايتارىمى دا كوڭىلدە­گى­دەي. بەينەلەپ ايتقاندا, جاپان تۇزدە 650 مەكيەنگە ارنالعان قۋات­تى قۇس فابريكاسى تۇرعىزى­لىپ, ءونىم تاسقىنى كۇن ساناپ ارتۋدا. قازىر فابريكاداعى 181 ادام 580 مىڭ قۇسقا كۇتىم جاساۋدا. كاسىپورىندا 2008 جىلدان باستاپ بيىلعى التى ايدى قوس­قان­دا 281,047 مىڭ تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپتى. بىلتىرعى جىلدىڭ وزىندە استانانىڭ داستارقان ءما­زى­رىن 20,8 ميلليون دانا جۇمىرت­قامەن بايىتۋعا مۇمكىندىك تۋسا, بيىلعى جارتىجىلدىقتاعى كور­سەت­كىش 11,3 ميلليون داناعا جەتىپ وتىر. قۇس وسىرۋشىلەر «ست رك يسو 9001-2009» ساپا مەندەجمەنتى سەرتيفيكاتىمەن جۇمىس ىستەيدى. سونداي-اق, سەرىكتەستىكتىڭ بيىل جىلىنا 1,5 توننا قۇس ەتىن ءوندىرىپ, ونى قايتا وڭدەۋ تسەحىن اشۋدى قولعا العانى دا جاقسى ويلارعا باستايدى. مەملەكەت باسشىسى اۋىل ەڭ­بەككەرلەرىنىڭ الدىنا قازاق­ستان­دىق­تاردى ءوز ونىمدەرىمىزبەن قام­تا­ماسىز ەتۋمەن بىرگە 2014 جىلعا قاراي سىرتقا 60 مىڭ توننا ەت ەكسپورتتاۋ مىندەتىن قويعانى بەلگىلى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەڭ­بەك­شىل­دەر اۋدانىنداعى ماماي اۋى­لىن­دا ىسكە قوسىلعان اسا ءىرى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبا – «Kaz Beef Ltd» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىندە بول­عان­دا بۇل ماسەلەنى شەگەلەپ ايت­تى. ەن دالاعا قوناقتاعان ءۇش الاڭ­قايلى كەشەندە 5000 باس ءىرى قارا جانە 1000 قۇناجىن ۇستا­لا­تىن بولادى. قازىر مۇندا 2500 باس ءىرى قارا باعىلۋدا. ول ەكى باعىتتى: سۇتتىك جانە ەت ءوندىرۋدى قامتيدى. مامايلىقتار دا امە­ري­كالىق «گەرەفورد», «ابەردين انگۋسس» ءىرى قاراسىن وسىرۋگە ما­ماندانعان. ەلباسى 11 ورامعا ورنالاستى­رىل­عان ءىرى قارانى كۇتۋ تەحنو­لو­گياسىنا دەن قويدى. جشس دي­رەك­تورى نۇرعالي بەيسەكەنوۆ, جەم-ءشوپ پەن قۇراما ازىق دايىن­داۋ­مەن اينالىساتىن «ەڭبەك-بە­رەكە» شارۋاشىلىعىنىڭ باسشى­سى اسقار قيىقوۆ, امەريكالىق «Global Beef» كومپانياسىنىڭ مەنەدجەرى مايكل سلەتتەري قوي­ىل­عان سۇراقتارعا تولىققاندى جاۋاپ قايتاردى. سولتۇستىك داكوتا شتاتىنان جەتكىزىلگەن 1327 قۇناجىن مەن 20 بۇقا ويداعىداي قىستاپ شىقتى. بيىلعى دايىن­دىق تا ءمىنسىز دەپ باعالانۋدا. ۇجىم مۇشەلەرى بۇگىنگى كەزدەسۋدە ەلباسى ايتقان ۇنەمشىلدىك, رەسۋرستاردى ءتيىمدى ءارى تولىق پايدالانۋ, ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىن تومەندەتۋ, ازىق-ت ۇلىك مولشىلى­عى مەن ۇكىمەتتىك قولداۋدىڭ قاي­تارىمىن ەسەلەۋ جولىندا ەڭ­بەكتەنۋگە ءسوز بەردى. باقبەرگەن امالبەك, اقمولا وبلىسى. سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.