ۇكىمەت
«ەگەمەن قازاقستاننىڭ»اپتالىق قوسىمشاسى
ەڭبەك رىنوگىن جاقسارتىپ, جۇمىسسىزدىقتى ازايتۋ بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ باستى باعىتتارىنىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. بۇرىنعى كەڭەس وداعى تاراعان سوڭ ەكونوميكالىق ماتاۋ قۇرساۋىندا بولعان مەملەكەتتەر تولىققاندى جۇمىس ىستەي المادى. زاۋىت-فابريكالار توقتاپ, بۇرىنعى ەكونوميكانىڭ ورنىنا نارىق ەكونوميكاسى كەلدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا جۇمىسسىزدىقتىڭ ۇلەس سالماعى 80 پايىزعا جەتتى. حالىقتىڭ كۇنكورىسى قارا بازار ماڭىندا عانا بولدى. قازىر ۋاقىت وزگەردى, ەلباسى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ كوك بايراعىن جوعارى كوتەرىپ, وزگە مەملەكەتتەرگە ەلىمىزدى تۇراقتى ەكونوميكاسى مەن جەدەل دامۋ جولىنا تۇسكەن بىردەن-ءبىر مەملەكەت رەتىندە تانىتتى. مەملەكەت باسشىسى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەڭبەك رىنوگىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, تابىسى از ادامداردى, جۇمىسسىزدار مەن ءوز بەتىنشە جۇمىسپەن اينالىسۋشىلاردى جۇمىسپەن ناتيجەلى قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ تەتىگىن – «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسىن ۇسىنعان بولاتىن. جۇمىسپەن قامتۋدىڭ بەلسەندى ساياساتىن جۇرگىزۋ قازاقستان ۇكىمەتى قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى بولىپ تابىلادى. رەسپۋبليكا پرەمەر-ءمينيسترى ك.ءماسىموۆتىڭ ايتۋىنشا, «جول كارتاسى» باعدارلاماسى اياسىندا 150 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلىپ, كادرلار قايتا وقىتىلىپ, دايارلاندى. سونداي-اق ينفلياتسيا قاتاڭ قاداعالانعان. «بۇل سوڭعى 10 جىلداعى ەڭ تومەنگى ينفلياتسيا», – دەدى كارىم ءماسىموۆ. اتالمىش باعدارلاما اعىمداعى جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ كەڭ كولەمدە ءجۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. رەسمي ستاتيستيكاعا جۇگىنسەك, قازاقستاندا حالىق سانى 2011 جىلعى 1 قاڭتاردا 16,4 ملن. ادامعا جەتتى. ونىڭ ىشىندە جۇرتشىلىقتىڭ 48 پايىزىنان استامى جۇمىسپەن قامتىلعان بولسا, بۇل ورايدا جالدامالى قىزمەتكەرلەر – 31,7 پايىزدى, ال ءوز بەتىنشە جۇمىسپەن اينالىسۋشىلاردىڭ ۇلەسى 16,5 پايىزدى قۇرايدى ەكەن. بۇدان بولەك, سوڭعى ونجىلدىقتا ەلدەگى ەڭبەك رىنوگىندا ءبىرتالاي وڭ وزگەرىستەرگە قول جەتكىزىلگەنىمەن, ءوز بەتىنشە جۇمىسپەن اينالىسۋشىلاردىڭ پروبلەماسى كۇردەلەنىپ وتىرعانى ايقىن بولاتىن. وسى ماسەلەنى جانە ۇدەمەلى يندۋستريالىق‑يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا سايكەس ەڭبەك رىنوگىنىڭ جاڭا تالاپتارىن ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسىن ازىرلەپ, قابىلداۋدى مىندەتتەگەن ەدى. باعدارلامانىڭ نەگىزگى ماقساتى تۇراقتى جانە ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋ ارقىلى حالىقتىڭ تابىس دەڭگەيىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسىنىڭ جاي‑جاپسارىن ءتۇسىندىرە كەلە, ونىڭ نەگىزگى ءۇش باعىتىن ايقىنداعان بولاتىن. ءبىرىنشى باعىت اياسىندا كاسىپتىك وقىتۋ ارقىلى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ كوزدەلەدى. ەكىنشى باعىت بويىنشا اۋىلدا كاسىپ اشىپ, جەكە ءىسىن جۇرگىزگىسى كەلەتىندەرگە جاردەم جاسالادى. ءۇشىنشى باعىت تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا كەلەشەكتە جۇمىسقا ورنالاستىرۋ نەمەسە بيزنەستى دامىتۋعا مۇمكىندىك جوق بولعاندىقتان, باعدارلاما ارقىلى ونداي ادامداردىڭ ەكونوميكاسى دامىعان ءوڭىرلەرگە كوشۋىنە مۇمكىندىك قاراستىرىلعان. بۇل ءوز كەزەگىندە ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ ۇتقىرلىعىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. «مۇنشالىقتى اۋقىمدى باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جۇمىسپەن قامتۋ ورگاندارىن ينستيتۋتتىق جەتىلدىرۋ كوزدەلەتىنى ءسوزسىز. سوعان وراي ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە اۋداندار مەن قالالار دەڭگەيىندە قوسىمشا جۇمىسپەن قامتۋ ورگاندارى قۇرىلادى. بۇدان بولەك, باعدارلامانى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قۇقىقتىق بازا قالىپتاساتىن بولادى. بۇل رەتتە «جۇمىسپەن قامتۋ تۋرالى» زاڭعا ۇكىمەت پەن ورتالىق اتقارۋشى ورگاننىڭ قۇزىرەتىنە سايكەس تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ قاراستىرىلادى. ونىڭ ىشىندە جاڭادان «الەۋمەتتىك كەلىسىم-شارت», «جالاقىنى سۋبسيديالاۋ», «جۇمىسپەن قامتۋعا ءجاردەمدەسۋدىڭ بەلسەندى شارالارى», «ءوز بەتىنشە جۇمىسپەن اينالىسۋشىلار» سەكىلدى ۇعىمدار ناقتىلاناتىن بولادى. «جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسىن تالقىلاۋ ءجانە ءتۇسىندىرۋگە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار دا بەلسەندى تۇردە تارتىلاتىن بولادى. جالپى العاندا, ۇكىمەت 2016 جىلعا قاراي باعدارلامامەن ءبىر جارىم ميلليونعا جۋىق ادامدى قامتۋدى جوسپارلاۋدا. سونىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدەگى كەدەيلىك دەڭگەيىن 6 پايىزعا دەيىن تومەندەتىپ, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن 5,5 پايىزدان اسىرماي ۇستاپ وتىرۋ ءمىندەتى كوزدەلۋدە. مۇنداي كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋ ازاماتتارىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا وڭ ىقپال ەتىپ, الدىمىزداعى ستراتەگيالىق مىندەتتەردى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋعا ءمۇمكىندىك بەرەدى دەپ ويلايمىز», – دەيدى گ. ابدىقالىقوۆا. مۇحتار يبرايموۆ.
