ايماقتى دامىتۋدىڭ جاڭا جوباسىنان ءۇمىت ۇلكەن
قايراتتى قالامگەر مەدەۋ سارسەكە اعامىز «قازاقتىڭ قانىشى» كىتابىندا جازعانىنداي, 1936 جىلدىڭ شىلدە ايىندا كەڭگىردىڭ ناۋشاباي اتالاتىن تومەنگى سالاسىندا وتىرعان بەكبولات اۋىلىنىڭ ۇلكەن-كىشىسى ءۇي سىرتىنان ەستىلگەن اۆتوموبيل گۇرىلىنە ەلەڭدەسىپ ەسىك الدىنا جۇگىرىپ شىعادى. سويتسە, كىشكەنە فورديگىن زىر قاقتىرىپ تاعى دا ساتباەۆ كەلىپ قالىپتى. قاسىندا ءبىر توپ كىسى بار ەكەن. ءبىرازدان بەرى كوزتانىس جان بۇل دوڭەسكە, بيىك جارقاباقتىڭ ۇستىنەن قالا سالىناتىنىن ايتادى. ۇلى عالىمنىڭ شولەيت ايماقتىڭ بولاشاعىن كورەگەندىكپەن بولجاپ, ىرگەلى ءوندىرىس وشاعىنا اينالدىرعان جەزقازعان اتاق-داڭقى سودان بەرى الىسقا ايان. ەلىمىز بويىنشا وندىرىلەتىن مىس سىمى كولەمىنىڭ – 99, شاقپاق مىستىڭ – 95, تۇيىرشىك كۇمىستىڭ – 80, تۇيىرشىك التىننىڭ – 32, مىس كەنى ءوندىرىسىنىڭ 88 پايىزى وسى ءوڭىر ۇلەسىنە تيەسىلى ەكەندىگى العا تارتىلعاندا ونىڭ ەكونوميكاداعى ورنى بولەكتىگى ايقىن اڭعارىلارى حاق. البەتتە, مۇنىڭ ءوزى تابيعي بايلىققا بايلانىستى سالماق. الايدا ول شەكسىز ەمەستىگى ءمالىم. مىس كەنى قورىنىڭ تاياۋداعى 15-20 جىلعا عانا جەتەتىنىنە ماماندار ءبىر الاڭداسا, تىنىس-تىرشىلىكتەرى سوعان قابىسقان جۇرتشىلىققا قوسا قوبالجۋ تۋعىزا باستاعانىن جاسىرۋعا بولمايدى. جاعداي شىنىمەن اۋىر ما؟ تونگەن تىعىرىقتىڭ الدىن الار شارا بار ما؟ كوپشىلىكتىڭ كوكەيىن تەسكەن ماسەلە توڭىرەگىندە ءبىز جەزقازعان قالاسىنىڭ اكىمى بەرىك ابدىعالي ۇلى جانە «جەزقازعانتۇستىمەت» ءوب باس ديرەكتورى تالعات احانوۆپەن اڭگىمەلەسۋدى ءجون كورگەنبىز. اسۋ الاسارمايدى
قالا باسشىسى بەرىك ابدىعالي ۇلىنىڭ ەسىمى كوپشىلىككە تانىمال. ساياساتتانۋشى رەتىندە قالىپتاسقان ازاماتتىڭ اكىمدىك قىزمەتىندەگى بەلسەندىلىگى دە ولقى ەمەستىگى ۇلىتاۋدان بايقالسا, ەندى جەزقازعانداعى كوز قۋانتار ءىس جەتەرلىك. سونىڭ ەڭ كوكەيكەستىسى ايماقتىڭ الداعى تاعدىرىنا قاتىستى ماسەلە. ءبىزدىڭ سۇحباتىمىزدىڭ ماقساتى سونى كەڭىرەك ءبىلۋ بولدى.
– جەزقازعاندىقتاردى تولعاندىرعان ماسەلەلەردى شەشۋ جولىندا قانداي قادامدار جاسالىپ جاتىر؟ اڭگىمەنى وسى باعىتتاعى شارۋالاردان باستاساق.
– ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ ارقاۋى الدىمەن وندىرىسكە نەگىزدەلگەنىن بىلەسىزدەر. ال وعان باستى وزەك مينەرالدى شيكىزات كوزى ەكەنى بەلگىلى. جاسىراتىنى جوق, جەر قويناۋى بايلىعى جىلدان-جىلعا سەلدىرەپ بارادى. بۇل ءبارىمىزدى قاتتى ويلاندىرىپ وتىرعان جاعداي. وسىعان بايلانىستى قيىندىققا تاپ بولماۋدىڭ قامى كۇنى بۇرىن قولعا الىنۋدا. وبلىس اكىمى سەرىك احمەتوۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ايماقتى دامىتۋدىڭ 10 جىلعا ارنالعان كەشەندى جوباسى جاسالىنىپ, جاقىندا ۇكىمەت وتىرىسىندا ارنايى قارالدى. وندا كوتەرىلگەن ماسەلەلەر بويىنشا ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ءمينيسترى ق.كەلىمبەتوۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن جۇمىس توبى قۇرىلدى. تاياۋ ارادا پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ قالامىزعا كەلىپ, قاتىسۋىمەن جوبا تاعى ءبىر تالقىعا تۇسپەك. جەزقازعاننىڭ بولاشاعىنا ۇلكەن ءۇمىت ارتتىرار وسىناۋ ءىس-شارالار تالپىنىسىمىزدىڭ باستى باعىتىنا اينالعالى تۇر.
مىناۋ مەنىڭ الدىمدا جاتقان قايىرا پىسىقتالىپ, وزگەرتۋ, تولىقتىرۋ ەنگىزىلگەن سوڭعى نۇسقاسى.
– سوندا نە قوسىلدى, نە الىندى؟
– اتالعان كەڭەستە ولكەنىڭ مينەرالدىق-شيكىزاتتىق بازاسىن, تاۋ-كەن ونەركاسىبىن جانە مەتاللۋرگيالىق ءوندىرىستى دامىتۋ, ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ شەڭبەرىندە اتقارىلار ىستەر ناقتىلانىپ, كولىكتىك ينفراقۇرىلىمدى جەتىلدىرۋ, ءالەۋمەتتىك سالا الەۋەتىن نىعايتۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى جاڭعىرتۋ شارالارى ايقىن بەلگىلەنۋى جونىندە ايتىلعان تالاپ-ۇسىنىستارعا سايكەس دايەكتەلدى. سول كەڭەسكە دەيىن دە, كەيىن دە وبلىس باسشىلىعىنىڭ قالا تۇرعىندارىمەن بىرنەشە كەزدەسۋلەردەگى جۇرتشىلىق ءوتىنىشتەرى مەن تىلەكتەرى نازاردا ۇستالدى.
– دامۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىن جىكتەپ ايتىپ بەرسەڭىز.
– وندا 8 بولىمنەن تۇراتىن 43 ماڭىزدى ماسەلە قامتىلعان.
ءوندىرىس كەلەشەگىنە قاتىستى جوبالار جۇگى «قازاقمىس» كورپوراتسياسى جاۋاپكەرشىلىگىنە تيگەندىكتەن ەلدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن كوتەرۋ جاعىنا توقتالىپ وتەيىن. ايماعىمىزدا 2 قالا, 1 اۋدان, 20-عا تارتا كەنت, جۇزدەگەن ەلدى مەكەندەر بار. ارقايسىسىنىڭ وزىندىك ماسەلەلەرى از ەمەس. ەڭ وزەكتىلەرىن ءبىرىنشى كەزەكتە شەشۋگە دەن قويىلعان. ماسەلەن, جەزقازعان, ساتباەۆ قالالارىنداعى جىلۋ-ەنەرگەتيكا ورتالىعىن مودەرنيزاتسيالاۋ, 1 جىلۋ قازاندىعىنىڭ قۋاتىن ارتتىرۋ, جىلۋ جەلىلەرىن جاڭارتۋ, تازا اۋىز سۋمەن جەتكىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قوجامسەيىت, ەسقۇلا جەراستى سۋىن تارتاتىن ستانسا قۇرىلىسىن سالۋ, سۋ قۇبىرلارىن اۋىستىرۋ قولعا الىنادى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ورىستەتىلەدى. جەزدى كەنتىندە ءبىراز جىلدان بەرى قۇلازىپ بوس تۇرعان كوپ قاباتتى قونىستار جوندەلىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىندار يگىلىگىنە جاراتىلادى. ۇلىتاۋ اۋدانى تۋريزم ورتالىعىنا اينالدىرىلادى. سونىمەن بىرگە 500 كەلۋشىنى قابىلدايتىن ەمحانا, 320 ورىندىق بالاباقشا, جاڭا مەكتەپ سياقتى ساپ ءتۇزەيتىن نىساندار ونداپ سانالادى.
ايتا كەتۋ كەرەك, وتاندىق ونىمدەر ءتۇر-ءتۇرىن ءوندىرۋدى ۇلعايتۋ باعدارلامانىڭ باسىم بولىگى. سونىڭ ىشىندە تاعام جانە توقىما ونەركاسىبىن وركەندەتۋشىلەرگە قولداۋ كەڭ. كۇزگە دەيىن ىسكە قوسىلىپ, جىلىنا 10 مىڭ توننا قۇس ەتىن ءوندىرەتىن فابريكا, تىگىن كاسىپورنى جۇزدەگەن ادامنىڭ جۇمىس تاۋىپ, جاعدايىن تۇزەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
– جۇرتتى قۋانتىپ جۇرگەن ءبىر جاڭالىق, كۇرە جولداردان تۇيىقتاعى جەزقازعاندىقتاردىڭ بۇدان بىلايعى ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگىنە دە توتەلەي قاتىناۋ ورناتا الۋىنا مۇمكىنشىلىكتەرى اشىلعالى تۇرعانداي. قالا ورتالىق بولىكتە ورنالاسقانىمەن قاراعاندىنىڭ وزىنەن 500 شاقىرىم قاشىقتىق سىرتقى جەرلەرمەن قارىم-قاتىناستى كۇرمەپ كەلگەنىن بىلەمىز.
– ايماقتى دامىتۋ جوباسىندا بۇل ماسەلەگە اسا ءمان بەرىلگەن.
بۇگىندە جەزقازعاننان قاراعاندىعا, استاناعا ۇشاقتار ارقىلى جەتۋ ءۇيرەنشىكتى بولسا, ودان دا الىسقا قاتىناۋ جەڭىلدەگەلى وتىر. جەزقازعان – قىزىلوردا باعىتىنداعى اۆتوكولىك جولى جايلى بولماقتىعى جاقىن. ونى تەزدەتۋگە «قازاقمىس» كورپوراتسياسى ىنتا تانىتتى. سونداي-اق, جەزقازعان – ارقالىق جولى قالپىنا كەلتىرىلەدى. مۇنىڭ سىرتىندا تەمىرجول بايلانىسىن قۇلاش جايدىرۋعا قولداۋ بارشىلىق. جەزقازعاننان سەكسەۋىلگە دەيىن تارماعىن تارتۋ العا قويىلدى. سوندا بەينەۋگە تىكەلەي شىعۋعا بولار ەدى. ياعني, جول مۇنايلى ءولكەگە دەيىن جالعاسادى دەگەن ءسوز.
سايىپ كەلگەندە, جەزقازعاندى كولىكتىك, ترانزيتتىك ورتالىققا اينالدىرۋ دامۋ ستراتەگياسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا قولايلى ىقپالىن تيگىزبەكتىگى تالاسسىز. شۇباركول كومىرى, قۇمكول مۇنايى مەن گازى, سىر بالىعى مەن جەمىسى قاسىمىزدا. ولاردى بۇرىنعىداي ءبىرنەشە كۇندەر اينالىپ قاراعاندى ارقىلى تاسىمالداۋدىڭ ماشاقاتى كەلمەسكە كەتىپ, جەرگىلىكتى ەكونوميكا تامىرىنا تىڭ قان ءجۇگىرەرى حاق. جۇك جانە جولاۋشى اينالىمى ۇلعايادى. تاسىمالعا قارجى, ۋاقىت شىعىنى قىسقارادى. ينۆەستيتسيا سالۋعا تارتىنىپ ءجۇرگەندەر تالاسا-تارماسا جەتەتىندىگى انىق. ءوڭىردى ءوركەندەتۋدىڭ وسىناۋ قاينار كوزدەرى جوبادا باسا كورسەتىلگەن.
ايماق كەلەشەگىن كەمەلدەندىرۋگە مۇمكىندىك تولىق. سونداي قامقورلىققا ءاردايىم قولداۋشى مەملەكەت باسشىسىنا جەزقازعاندىقتار ريزالىقتارى بولەك.
– مىنە, كۇننەن-كۇنگە ەلىمىزدىڭ مەرەيلى مەرەكەسى جاقىنداپ كەلەدى. ايتىلعان جايلارمەن بىرگە جەزقازعاندىقتاردى تاعى نەمەن قۋانتپاقسىزدار؟
– الدىمەن بالاباقشا ماسەلەسى شەشىم تابا باستاۋى جىلى قابىلدانۋدا. قازىرگى كۇنى 1000-عا تارتا ءبۇلدىرشىن كەزەكتە تۇر. جاعدايدى تۇسىنىستىكپەن قابىلداۋشىلار بۇرىنعى بالاباقشا عيماراتتارىن قايتارۋدا. قىركۇيەكتە 240 ورىندىق بالاباقشا اشىلادى. وسى ۋاقىتقا دەيىن 17 توعىز قاباتتى ۇيلەردىڭ بىردە-بىرىندە ليفت جۇمىس ىستەمەي كەلگەن بولاتىن. تۇرعىنداردىڭ ءوتىنىش-تىلەگى ەسكەرىلىپ, ولاردىڭ بارىندە جوعارى كوتەرىلىپ-ءتۇسۋ جەڭىلدەدى. جاقىندا بوي كوتەرگەن نەكە سارايى وتاۋ قۇرۋشىلارعا جاقسى سىي بولدى.
ۇلتىمىزدىڭ ۇلى تۇلعالارىن ۇلىقتاۋ ماقساتىندا بىرقاتار ىستەر اتقارىلدى. ابىلايحاننىڭ 300 جىلدىعىنا وراي ەسكەرتكىشى ورناتىلدى. ءبىراز مەكتەپتەر الاش ارىستارى ءاليحان بوكەيحانوۆ, ءمىرجاقىپ دۋلاتوۆ, مۇستافا شوقاي, ماعجان جۇماباەۆ, احمەت بايتۇرسىنوۆ ەسىمدەرىن يەلەندى.
جەرلەستەرىمىزدىڭ جىل باسىنان بەرى شاھارىمىزدىڭ بەينەسى جايناي ءتۇسىپ كەلە جاتۋىنان مەرەكەگە دايىندىق بارىسىن بايقار دەپ ويلايمىن. «20 جىلدىققا – 20 تارتۋ» باعدارلاماسى اياسىنداعى شارالاردىڭ ءبىرازى ورىندالىپ تا ۇلگەرىلدى. كوركەيگەن كوشەلەر, اجارلانعان اۋلالار, ەڭسەلەنگەن ەسكەرتكىشتەر, ساۋلەلەنگەن جاڭا قونىستار, جەزقازعانىمىزدى جارقىراتقان قازىرگى كورىنىستەر وسىنداي. ايماق بولاشاعىنا جارقىن جول اشار ءىس-شارالاردىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس باستاۋ الۋى جاقسى ىرىمعا سانالادى.
نار جۇگىنە مىعىم
بۇل كۇندە جەزقازعان مەن بالقاش ارالىعىنداعى مىس كەنىن قاجەتتىلىككە جاراتىپ, ەل يگىلىگىن ەسەلەگەن «جەزقازعانتۇستىمەت» بىرلەستىگى اتالعان ءونىمدى ءوندىرۋ جاعىنان الەمدەگى الىپتاردىڭ قاتارىندا. وسىناۋ ۇلانبايتاق ءوڭىردىڭ بۇگىنى مەن كەلەشەگى ونىڭ جۇمىسىمەن تىكەلەي ساباقتاس. ەل تىلەۋى – سونىڭ ساقتالۋى.
كەزىندە ونى الىستان كەلۋشىلەر باسقارسا, بۇگىندە بيلىگى جەرگىلىكتى كادرلار قولىندا. ايماقتىڭ قادىرلى ازاماتى مۇرازاف اقساقالدىڭ ۇلكەن شاڭىراعىنان قانات قاققان ۇلانداردىڭ ورتانشىسى «جەزقازعانتۇستىمەت» ءوندىرىس بىرلەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى تالعات احانوۆتىڭ قارىم-قابىلەتى دە, قادامى دا مىقتى. ءوندىرىس ۋاقىت تالابىنا سايكەس وزگەرىستەر ۇستىندە.
– سىزگە سەنىپ تاپسىرىلعان كاسىپورىننىڭ بۇگىنگى جاعدايى جامان ەمەس. بىراق الدا وتە كۇردەلى ماسەلەلەر كۇتىپ تۇرعاندىعى كۇننەن-كۇنگە جيىرەك قۇلاققا شالىنۋدا. وزگەدەن عورى ءوز اۋزىڭىزدان ەستىگەننىڭ ءجونى بولەك دەپ كەلىپ وتىرمىز.
– سۇراعىڭىزدىڭ استارىن ءتۇسىنىپ وتىرمىن. وسى كۇندە بارشا جەزقازعاندىقتى تولعانتقان ماسەلە ءمالىم. ايتا كەتەيىك, بۇعان بايلانىستى تۇيتكىل جايلاردىڭ كۇرمەۋىن شەشۋگە وبلىس باسشىلىعىنىڭ ارقاسىندا جوعارى جاقتان قولداۋ تابۋى ايماقتى جاڭعىرتۋ جولىنداعى ءىس-ىزدەنىستى شيراتا ءتۇسىپ جاتىر. ەكونوميكا تۇرعىسىنان العاندا «قازاقمىستىڭ» قالپىنشا جۇمىسى, جەتىستىك تۇراقتىلىعى تۇرعىلىقتى جۇرتتى ەڭبەكپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ كەپىلى, الەۋمەت ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا ىقپالى زور قۋات. ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ سانى 175 مىڭ ەكەنىن, سونىڭ تەڭ جارتىسىنا جۋىعى كورپوراتسيامىز قۇرامىندا ەڭبەك ەتەتىنىن ەسكەرسەك, ماڭىزدىلىعى تۇسىنىكتى عوي دەپ ويلايمىن. مەنى وسى توپىراقتىڭ تۋماسى رەتىندە ولكەمنىڭ وركەندەۋىنە جاناشىر بولعاندىقتان وعان جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلۋىمەن كوپشىلىكتى قۋانتا الامىن. اتاپ ايتقاندا, ايماقتى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلعا دەيىنگى كەشەندى جوباسى تاعى ءبىر تالپىنىسىمىزدىڭ باستى باعىتىنا اينالعالى تۇر.
– تالعات مۇرازاف ۇلى, ءوندىرىس باسشىلىعى تاراپىنان اتقارىلار جۇمىستار قانداي؟
– ول باستان اسارلىق. نەگىزگىلەرىنە توقتالعاندا, ءبىرىنشى كەزەكتە مينەرالدى شيكىزات بازاسىن كەڭەيتىپ, نىعايتۋ كوزدەلەدى. بۇل رەتتە مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا جاڭا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى يگەرۋ قولعا الىنادى. ولاردىڭ قاتارىندا كۆارتس كەن كوزىنىڭ نەگىزىندە فەرروسيليتسي جانە قۇرامى كەدەي ءسۋلفيدتى كەن وڭدەيتىن گيدرومەتاللۋرگيالىق جاڭا تەحنولوگيا وندىرىستەرى قۇرىلادى, قازىرگى كەن ورىندارىنان تىسقارى جەرلەردەن كەن وندىرەتىن كاسىپورىندار سالىنادى.
ەڭ باستىسى, گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋعا باسىمدىق بەرىلەدى. بىزدە بۇگىنگى كۇنى ونداعان جىلدارعا جەتەرلىك مىس قورى بار. ماسەلەن, ءبىر عانا جىلاندى كەنىشىندە ءالى يگەرىلە قويماعان قازىنا 102 مىڭ توننادان اسادى. ونى الۋدىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى جاسالۋدا. مۇنىمەن قوسا جامان ايباتتا دا قۇرامى ساپالى مول بايلىق جاتىر. زەرتتەلگەن بالبىراۋىن, كەرەگەتاس كەن ورىندارى ۇلكەن ءۇمىت كۇتتىرەدى. بوزشاكولدە تاۋ-كەن بايىتۋ كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ جوبالانۋدا. اقتوعاي كەن ورنى يگەرىلمەك. شىعىس قازاقستاندا مەتالل قورى كولەمدى كەنىش ىسكە قوسىلماقشى. بۇلار الداعى 40 جىلعا دەيىن مىس قورىتۋ كومبيناتتارىنىڭ ءۇزىلىسسىز جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس.
ەندىگى ءبىر الدا تۇرعان مىندەت, ەلدى مەكەندەر مەن كوممۋنيكاتسيالىق جەلىلەردىڭ تابانىندا قالعان قىرتىستاردى كادەگە جاراتۋ سانالادى. ول ءۇشىن ۇستىندەگى نىسانداردى بىرتىندەپ كوشىرۋ باستالدى. الدىمەن قالا ىرگەسىندەگى كەنتتىڭ تۇرعىندارى قاۋىپسىز ايماققا كوشىرىلۋدە.
جالپى العاندا, قولداعى قازىنانى باعالاي بىلۋگە, ۇقىپتى پايدالانۋعا بۇگىنگى ىنتا بولەك. كەزىندە اكادەميك ساتباەۆتىڭ ءوزى وعان ايرىقشا ءمان بەرگەن, تەك قۇنارلى جۇلگەلەرىن الۋعا تىرىسۋشىلارمەن كۇرەسكەن. «جەزقازعان قوينىنداعى مىستى تەزىرەك قۇرتۋ ارقىلى ەمەس, كەرىسىنشە كەن قازۋ كولەمىن جوسپارلى تۇردە ءوسىرىپ, جەر قىرتىسىنداعى مىستىڭ ناقتى بار جانە ءتيىمدى قۇرامىن تۇگەل الىپ ءارى تەحنولوگيانى جەتىلدىرۋ, پروگرەسسيۆتى ءادىستەردى قولدانۋ جولىمەن ءونىم شىعارۋدى ەسەلەپ كوبەيتە وتىرىپ وتەۋ كەرەك دەمەكپىز. ەڭ باي جۇلگەلەردى الۋعا تىرىسۋدان جەزقازعان استىنداعى بارلىق مىستىڭ بەستەن ءبىرى بۇل كۇندە ءبىرجولا جوعالىپ, جىنىستا قالىپ قويعان. ال وزدەرىڭىزگە ءمالىم, اسپاننان جاۋار مىس جوق, تەحنيكادا ونى باسقا مەتالمەن اۋىستىرا المايسىڭ. دەمەك باردى ۇقساتا ءبىلۋ قاجەت دەگەن ەسكەرتپە كەشەگى كەزەڭدە ۇمىتىلىپ كەتكەنى راس. ۇلى ۇستازىمىزدىڭ وسىناۋ اقىل-كەڭەسىنەن اينىماۋعا بەرىكپىز. بالانستىق قورلاردىڭ قۇرامىنداعى نەگىزگى جانە جاناما قازبالاردى, كەننىڭ تەحنولوگيالىق قاسيەتتەرىن ناقتى انىقتاۋ, قازىناعا اسا ساقتىقپەن قاراۋ – باستى تالاپ. جوعارىدا اتالعانداي, ايماقتى تۇيىقتان شىعاراتىن باعدارلاما كەلەشەككە تىڭ سەرپىن بەرمەكتىگىن باسىن اشىپ ايتپاقپىن.
– تالاپتارىڭىزعا تابىس تىلەيمىز. بولاشاققا باعامدالعان جوسپارلار كوڭىل تولارلىق ەكەن.
– ساراپشىلاردىڭ ءارتۇرلى پايىمداۋلارى بويىنشا 15-20 جىلدان كەيىن جەزقازعان كەن كوزى اۋماقتارىندا مىس كەنىنىڭ بالانستىق قورى سارقىلۋى مۇمكىن دەلىنەدى. سونىڭ سالدارى ءوندىرىستىڭ قىسقارۋىنا اكەلىپ سوعادى دەگەن قاۋىپكە جۇرت الاڭداۋشىلىعىن جاقسى تۇسىنەمىن. اڭگىمەمىز باسىندا ونىڭ الدىن الۋ شارالارىن جەتكىزگەن سياقتىمىن. سوعان سۇيەنىپ جانە سالانىڭ جاۋاپتى مامانى تۇرعىسىندا تۇيىندەر بولسام «قازاقمىستىڭ» بۇل جەردە كەم دەگەندە – 50, ودان دا ءارى 100 جىلعا دەيىن جۇمىس ىستەي الاتىندىعىنا كۇمانىم جوق. ارينە, كوپ نارسە وزىمىزگە بايلانىستى. مەنىڭ تۇپكى ماقساتىم قولدان كەلگەنشە, قابىلەت جەتكەنشە ءوندىرىستىڭ ساقتالۋىنا, جاسى ۇزارۋىنا جاعداي جاساۋ. كۇندىز-تۇنگى ويىم وسى.
ءيا, كۇندەردىڭ كۇنىندە قالاي بولعاندا دا تابيعي بايلىق تاۋسىلارى انىق. سوندىقتان 140 مىڭ شارشى شاقىرىمدىق اۋماقتى الىپ جاتقان ولكە بولاشاعىن ءوندىرىسپەن عانا بايلانىستىرماي, شارۋاشىلىقتىڭ باسقا دا بۋىندارىن ورنىقتىرۋعا, بەرىكتىرۋگە ۋاقىت ۇتتىرماعان ءجون.
– العا قويىلعان مىندەتتى ىسكە اسىرۋعا كومەك-قولداۋ قالاي؟
– اتالعان جوبانىڭ بىرقاتار مىندەتىن اتقارۋ ءبىزدىڭ كاسىپورنىمىزعا جۇكتەلەرى داۋسىز. مۇنداي جاۋاپكەرشىلىكتى اتقارۋعا دايىنبىز. ساۋالىڭىزعا وراي ۇكىمەت تاراپىنان مىناداي ماسەلەگە تۇسىنىستىكپەن ءمان بەرىلگەنى ءجون دەپ ويلايمىن. ول نە دەسەڭىز, مينەرالدىق-شيكىزاتتىق بازانى نىعايتۋ ءۇشىن گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارى قانات جايىپ, قويناۋلاردى پايدالانۋدى جالعاستىرۋعا قۇقىق كەڭەيتىلسە, ءىس ءتىپتى ىلگەرىلەر ەدى. سونداي-اق, پايدالى قازبالار وندىرىلۋىنە سالىناتىن سالىقتىڭ 10-15 پايىزى قايتارىلىپ وتىرسا, ارتىقتىق ەتپەس-ءتى. بۇل قارجى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى جەڭىلدەتۋگە سەپتىگىن تيگىزە تۇسەر-ءدى. سونىمەن بىرگە مەتاللۋرگيالىق كەشەن قۇرىلىستارى وتە كولەمدى ينۆەستيتسيانى قاجەت ەتەتىندىگىن ايتپاسقا بولمايدى. سوندىقتان مەملەكەتتىك قولداۋ قاجەت-اق.
اڭگىمەمىزدى تۇيىندەي كەلگەندە, كەيدە كەيبىر باسىلىم بەتتەرىندە قازاقستاننىڭ بايلىق كوزدەرىن پايدالانۋشى مەنشىك يەلىگىندەگى كومپانيالاردىڭ ءوز مۇددەلەرىن عانا كوكسەيتىندەي كورىنۋى قىنجىلتادى. باسقالاردى بىلمەيمىن, بىزگە مۇنداي ءسوز جاراسپايدى. قۇرىلعان ساتىنەن باستاپ-اق كورپوراتسيا مەن كاسىپورنىمىز ەل ەكونوميكاسىنىڭ قۋاتتى تىرەگى بولۋدى ۇستانادى, سولاي بولىپ تا كەلەدى. تۇرعىنداردىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋ, ايماق اجارىن شىرايلاندىرۋ سودان بەرى اينىماس ءۇردىس. كەن قورىنا بايلانىستى كەلەشەكتى ويلاۋ, كەلەسى ۇرپاقتىڭ ەنشىسىن ورتايتپاۋعا قام جاساۋ – قاسيەتتى پارىزىمىز. «قازاقمىس» تۇرعاندا جەزقازعاندا جاڭارۋ لەبى ەسە بەرمەك.
اڭگىمەلەسكەن ايقىن نەسىپباي.
جەزقازعان.
