ەڭ وزەكتى ماسەلە

مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋعا ءتيىستى مەكەمەلەر مەن مينيسترلىكتەر, ونىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋگە جاۋاپتى ادامدار الماتىداعى «دوستىق ءۇيى» عيماراتىنداعى دوڭگەلەك ۇستەل باسىندا توعىستى. وندا «تىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ 2001-2010 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاما­سىنىڭ» ورىندالۋى ءسوز بولدى. باسقوسۋدى مادەنيەت ۆيتسە-ءمينيسترى عازيز تەلەباەۆ جۇرگىزىپ وتىرسا, جيىنعا ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى مۇحامەد­قالي سارىبەكوۆ تە قاتىسىپ وتىردى. الدىمەن ءسوز كەزەگىن العان «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى ومىرزاق ايتباي ۇلى سوڭعى باعدارلاما مەن وعان دەيىن بولعان باع­دارلامالاردىڭ ورىندالۋ جاي-جاپسارىنا قىسقاشا توقتالىپ وتكەننەن كەيىن ى.ال­تىنسارين اتىنداعى پەداگوگيكا اكادەميا­سىنىڭ پرەزيدەنتى اسقاربەك قۇسايىنوۆ ءوز ءسوزىن وسى ەلدىڭ ازاماتىمىن دەپ ەسەپتەيتىن ءاربىر ادام «مەملەكەتتىڭ ءتىلدىڭ مارتەبەسىن دامىتۋعا قانداي ۇلەس قوستىم» دەپ ايتا الادى دەگەن ساۋالمەن باستاپ, ودان ءارى وسى ون جىلدا قىرۋار ىستەر اتقارىلعانىن ناقتى دەرەكتەرمەن دايەكتەۋگە ۇمتىلدى. وسىدان ون جىل بۇرىن مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرگىسى كەلەتىندەر «مەتوديكالىق وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالدارى مەن سوزدىكتەر جوق» دەگەن ءۋاجدى العا تارتاتىن بولسا, ەندى ول ولقىلىقتاردىڭ ورنى تولعانىن اتادى. تەك سوڭعى جىلداردىڭ وزىندە تەرمينولوگيا كوميتەتى 600-دەن استام تەرميندى بەكىتىپ, ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارى العاش رەت 31 تومدىق تەرمينولو­گيا­لىق سوزدىك شىعارعانىن مالىمدەدى. ونى جاساۋعا 500-گە تارتا سالالىق ماماندار تارتىلىپتى. سونداي-اق ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى شەرۋباي قۇرمانباي عالىمداردىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋعا قوسىپ جاتقان ۇلەسىنە دە, كەمشىلىگىنە دە توقتالسا, دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىم­­داستىعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سۇل­تان­الى بالعاباەۆ مەملەكەتتىك ءتىل مارتە­بەسى ەڭ ۇلكەن قول جەتكەن جەتىستىگىمىز ەكەندىگىن ايتا كەلىپ, اق­مولا مەن قوستاناي وب­لىستارىندا قازاق­تار قاتارى 70-80 پايىز بولسا دا ءالى كۇنگە دەيىن مەملەكەتتىك ءتىل­دە مەكتەپتەر اش­پاعان اۋىلدار بار ەكەندىگىن, قازىر دە ماسەلە سول كۇيىندە قالىپ وتىر­عانىن قىنجىلا ءمالىم­دەدى. قازاق­ستاندا قازاق مەكتەبى جوق اۋىلداردىڭ ءتىزىمىن جاساپ, ماسەلەنى زەرتتەۋ كەرەكتىگىن, وبلىس­تىق ءتىل باسقارمالارى مەن وبلىستىق ءبىلىم باس­قار­مالارى بىرلەسە وتىرىپ, ءاربىر اۋداندا قانشا ەلدى مەكەن بار, ونىڭ قانشاسىندا قازاق مەكتەبى ءالى اشىلماعانىن انىقتاۋ جانە نەگە اشىلمادى دەگەن سۇراق­تىڭ جاۋابىن ىزدەۋ قاجەتتىگىن كوتەرگەن ول ءتىل كوميتەتى مەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبە­سىن كوتەرۋدە بىرلەسە ارەكەت ەتۋ ماسە­لەسىن دە باسا ايتتى. – قازىر ءتىل كوميتەتى مادەنيەت مينيسترلىگىنە قاراعانىمەن, كوپ ماسەلەلەر – بالاباقشا مەن مەكتەپتەر دە, جوو دا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە تيەسىلى. سون­دىق­تان بۇل جەردە ءبىلىم جانە عىلىم مينيستر­لىگىنىڭ ىقپالىن, بەدەلىن كۇشەيتۋ كەرەك. ءۇشىنشى ماسەلە – مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانتى بىلىمگە بەرىلە مە, بولىمگە بەرىلە مە, – دەگەن بالعاباەۆ قازاق مەكتەپتەرىن بىتىرگەن تۇلەك­تەردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا قابىلدانۋى قيىن ەكەندىگىن ناقتى مىسال­دارمەن اتادى. ءتىل ماسەلەسىن ەشۋاقىتتا نازاردان تىس قالدىرمايتىن اقىن مۇحتار شاحانوۆتىڭ, اسىلى وسماننىڭ سوزدەرى دە كوپ ادامنىڭ كوكەيىندەگىسىن تاپتى. سونداي-اق ءماجىلىس بارىسىندا «الاش ءۇنى» قبو قۇرمەتتتى توراعاسى سوۆەتحان عابباسوۆ پەن ا.سارسەنباەۆ اتىنداعى قور­دىڭ جەتەكشىسى ايدوس سارىمنىڭ سوزدەرى مەن ۇسىنىستارىنىڭ دا قاپەرگە الاتىن, كەلەشەكتە كادەگە اسىراتىن تۇستارى بار ەكەندىگىن جينالعاندار قۋاتتاپ وتىردى. ءتۇيىپ ايتقاندا, ماجىلىسكە جينالعان زيا­لى قاۋىمنىڭ ويى – مەملەكەتتىك ءتىل تۋرالى زاڭ قابىلدانباي, قازىرگى كەمشىلىكتەردىڭ وڭعا بەت بۇرماسىن العا تارتادى. ولاردىڭ ويىنشا, ءالى كۇنگە دەيىن ءىس-قاعازدارىن قازاق تىلىنە كوشىرمەگەن مەكەمەلەردى تارتىپكە شا­قى­رىپ, ۇلتتىق كومپانيالاردى باسقارىپ وتى­رىپ تا, انا تىلىنەن ماقۇرىم قالعان لاۋا­زىم يەلەرىنەن مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋدى تالاپ ەتۋ قاجەت دەيدى. جيىندا «ادام قانشا بيىك بولسا دا – زاڭ استىندا, تال قانشا بيىك بولسا دا – كۇن استىندا» دەيتىن تيبەت ءتامسىلى دە ايتىلدى. «ءتىل­دەردى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ 2001-2010 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدار­لا­ما­سىنىڭ» ورىن­دالۋىن­دا ولقى تۇستار بولسا – بۇل شەنەۋ­نىكتەردىڭ سولقىلداق­تى­عىنان دەيتىن دە پىكىرلەر بولدى. ال جيىندى وتكىزۋگە مۇرىندىق بولعان مادەنيەت مينيسترلىگى اتىنان دوڭگەلەك ۇستەل باسىندا ايتىلعان بارلىق ۇسىنىستار مەن پىكىرلەردى جەردە قالدىرماۋعا ۆيتسە-مينيستر عازيز تەلەباەۆ جينالعاندارعا ۋادە بەردى. ايناش ەسالي, الماتى.