«جاس كەزىمدە بەينەت بەر, قارتايعاندا زەينەت بەر»

ەگەمەندىكتىڭ «بايىرعى» جيناقتاۋشى  زەينەتاقى قورلارىنىڭ ءبىرى جانە ەلىمىزدەگى ەڭ سالىمشىسى كوپ قور – «قازاقستان حالىق بانكىنىڭ» جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى» بولىپ تابىلادى. قازىرگى تاڭدا قور سالىمشىلارى 2 086 126-عا جەتتى. ال ەلدىڭ ەلەۋلى بولىگىنىڭ  سالىمدارىن جيناقتاپ وتىرعان زەينەتاقى قورىنىڭ ارەكەتىن ءبىلىپ وتىرۋعا بارشامىز مۇددەلى بولعاندىقتان, بىرقاتار ساۋالداردى «قازاقستان حالىق بانكى» جزق» اق الماتى فيليالىنىڭ ديرەكتورى باۋىرجان قىناتبەكوۆكە قويعان ەدىك. – باۋىرجان جەڭىسبەك ۇلى, بۇگىندە ەڭبەك ەتىپ جاتقان حالىق­تىڭ ءبىر بولىگى وزدەرىنىڭ بانكتەردەگى جيناقتارىنا سەنىپ وتىر... – بۇل ايتىپ وتىرعانىڭىز دۇ­رىس. كەيبىر جاندار تابىسى­نىڭ ءبىر بولىگىن زەينەتاقى قور­لا­رىنا سال­ماي-اق, سول 10 پايىز­دى بانكتەردە ۇس­تاپ, كەلەشەكتە دەپوزيت ءتۇرىن­دە پاي­دا تاپقان دۇرىس دەپ ەسەپتەيدى. بۇل ونشا دۇرىس ەمەس. ويتكەنى, تا­بى­­سىڭىز­دىڭ 10 پايىزىن ءسىز جي­ناق­تاۋشى زەينەتاقى قورلارىنا تۇراق­تى تۇردە قۇيىپ وتىراسىز دا, ونى تەك زەينەتاقى جاسىنا جەتكەندە الا باستايسىز. ال دەپوزيتكە سالىنعان اقشانى كەز كەلگەن ۋاقىتتا الۋعا مۇمكىندىك بولعان­دىق­تان, كەز كەلگەن ۋاقىت­تا جارا­تىپ تاستايسىز. ونىڭ ءۇس­تىنە ەل تابىسىنىڭ 100 پايىزىن  قولىنا العانىمەن, اركىم اقشا­سى­نىڭ 10 پايىزىن بانكتەرگە اي سايىن تۇراقتى سالىپ تۇرا ما؟ بۇل دا ۇلكەن سۇراق. ويتكەنى, ءبىز­دىڭ مەم­لەكەتىمىزدىڭ ازامات­تارى اقشانى ءتيىمدى جۇمساۋعا, جيناقتاۋعا ادەتتەن­بەگەن. سون­دىق­تان ەڭ ۇلكەن ايىرما­شىلىق تا وسىندا. زەينەتاقى قور­لارى­نا جۇيەلى تۇردە جيناقتالعان قا­راجات ينۆەستيتسيالانىپ, جۇ­مىس ىستەپ تۇرادى. جانە جوعا­رىدا اي­تىپ وتىرعانداي, ول سومانى تەك زەي­نەت­اقى جاسىندا پايدالانا باستايسىز. – ال حالىق بانكىنىڭ زەي­نە­ت­اقى قورى التىنعا ينۆەستيتسيا سا­لىپ, تاجىريبە جيناق­تاعان ساۋ­ساق­پەن سا­نارلىق قور­لاردىڭ ءبىرى. دەمەك, بۇل ءبىزدىڭ سالىمدارىمىز قۇ­نىن جو­عالت­­پايدى دەگەندى بىلدىرە مە؟ – راس, التىن ەشقاشان قۇنىن جو­عالتپايتىن اكتيۆتەردىڭ سانا­تىندا. 2011 جىلعى 1 مامىرعا قورىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق قور­جىنىنىڭ 4,67 پايىزىن التىن قۇرايدى. زەينەتاقى قورىندا اكتسيالار مەن وبليگاتسيالار بار. التىن سول اكتسيالارعا قاراما قارسى ءجۇ­رەدى. ەگەر اكتسيالار­دىڭ قۇنى ءتو­مەن­دەيتىن بولسا, التىننىڭ قۇنى وسە بەرەدى. ين­ۆەستيتسيالىق قور­جىن­­­نىڭ وسىن­داي ەرەكشەلىكتەرى بار. بۇل بير­جالارداعى قۇندى قاعاز­داردىڭ باعاسىنا دا بايلانىستى. – بۇل جەردە باستى ماسەلە سەنىمدىلىكتە بولىپ تۇر عوي؟ – ءيا. التىن – تۇراقتى قار­جى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى. اكتسيا­لاردىڭ ناق­تى قۇنى تۇراقسىز. بىردە ارزان­دايدى, بىردە قىمبات­تايدى. بۇگىنگى كۇنگە تەك التىن عانا ناقتى قۇنىن جوعالتپايدى. – «قازاقستان حالىق بانكى جي­ناقتاۋشى زەينەتاقى قورى» سەنىمدى قارجىلىق قۇرالدار­دان قۇرال­عان دەگەندى ءجيى ناسيحاتتاپ ءجۇرمىز. وسىعان سالىم­شىلاردى سەندىرەتىندەي دايەك كەلتىرسەڭىز... – ول ءۇشىن ءبىزدىڭ اشىق ينۆەس­تيتسيالىق قورجىنىمىزدى زەرت­تەۋىڭىز كەرەك. بۇل جەردە ەميتەنت­تەرىمىزدىڭ رەيتينگتەرى تولىق كورسە­تىلگەن. ولار­دىڭ رەيتينگتەرى وتە جوعارى. بۇل ەمي­تەنتتەردىڭ سەنىمدىلىگىن كورسەتەدى. زەر سالىپ قاراساڭىز, بىزدە ناشار اكتيۆتەر جوق. جانە وسى اقپاراتتاردى ءوز سالىمشىلارىمىزعا تولىق تاراتىپ وتىرۋعا تىرىسامىز. – سالىمشىلار, ياعني ءبىزدىڭ وقىر­ماندارىمىزدىڭ ءبارى بىردەي قارجىلاي ساۋاتتى ەمەس. ءجا­نە ولار زەينەتاقى جۇيەسى قا­لاي جۇمىس ىستەيتىنىن تەرەڭ بىلە بەرمەيدى. سەنىمدىلىكتى ءتۇسى­نىكتى تىلمەن جەتكىزگەندە قالاي؟ – ءسىزدىڭ ايتىپ وتىرعانىڭىز دۇ­رىس. قاراپايىم حالىق كوپتە­گەن قار­جىلىق تەرميندەردى ءتۇسى­نە بەرمەيدى. مەن سىزگە ينۆەس­تيتسيا­لىق قورجىندى كورسەتىپ وتىر­مىن. قاراپ وتىرساق, قيىن تۇگى جوق. بۇرىن ونى قارجى اگەنتتىگى (ققا) قاداعالاي­تىن, ەندى مۇنى­مەن ۇلتتىق بانكتىڭ ارناۋلى كوميتەتى اينالىسادى. ەگەر ءسىز www.afn.kz سايتىنا كىرسەڭىز. سول جەردە دە­فولت­قا ۇشىراعان ەمي­تەنتتەردى كورە­سىز. ولاردىڭ سانى قازىر 32 مەكەمەگە دەيىن جەتتى. بۇرىن قور وسى كومپا­نيا­لاردىڭ كەيبىرەۋى­نىڭ وبليگاتسيالارىن سا­تىپ العان بولاتىن, بىراق بۇگىنگە قور قورجى­نىن­داعى وسىنداي ين­ۆەس­تيتسيالاردىڭ ۇلەسى وتە تومەن. – الداعى ۋاقىتتا سالىم­شى­لار­­دىڭ قاراجاتىن تاعى قاي سا­لا­لارعا سالۋ كوزدەلۋدە؟ – بولاشاقتا دا ستراتەگيا­مىزدى وزگەرتپەيمىز. قارجى قۇ­رالدارىمىز­دى دا وزگەرتپەي, سو­لار­دىڭ ارقاسىن­دا جاعدايعا بەيىمدەلىپ, العا جىل­جىپ جۇمىس ىستەپ وتىراتىن بولامىز. كەلەشەكتە اكتسيالار مەن التىندى كو­بەيتە تۇسەتىن بولارمىز. ءبارى نا­رىق­تىڭ تالاپتارىنا بايلا­نىستى بولماق. – ءدال قازىرگى تاڭدا قوردىڭ ين­ۆەستيتسيالىق قورجىنىنىڭ احۋا­­لىن قالاي باعالاۋعا بو­لادى؟ – بۇل سۇراعىڭىزدىڭ جاۋابى جوعارىدا ايتىلعان بولاتىن. ناق­­تىلاي تۇسكەندە, ينۆەس­تي­تسيا­­لىق قورجىنىمىزدىڭ جاع­دايى جاقسى دەپ ايتۋعا بولادى. ەگەر سالىمشى­لارىمىز كەلىپ, ەمي­تەنت­تەرگە قا­تىس­تى تولىق اق­پا­رات­تاردى تالاپ ەتسە, ءتۇ­سىنىك­تەمە­لەر  بەرۋگە   دايارمىز. – قازاقستاننىڭ زەينەت­اقى ءجۇ­يەسىندە جۇمىس ىستەيتىن زەي­نەت­اقى قورلارىنىڭ بارلىعى دەرلىك 13 جىل بويى وزدەرىنىڭ ينۆەس­تي­تسيالىق قور­جىندارىن اشۋعا ءالى دە دايىن ەمەس. بۇل ءىستىڭ ءمان-جاي­ىن قالاي تۇسىنۋگە بو­لادى؟ ولار­دىڭ ينۆەستيتسيا­لىق قور­جىن­­دا­رىن اشپاۋعا قۇقىلارى بار ما؟ – ءار سالىمشىنىڭ ءوز زەي­نەتاقى قورى جونىندە تولىق اق­پا­رات الۋعا زاڭدى قۇقى بار.  وسى كەزدە «قا­زاقستان حالىق بانكىنىڭ جزق» ءوز قورجىنىن اشىق كور­سەتەدى. باسقا قورلارعا قاتىستى ايتساق, باسقا قور­لاردى كىنالاۋعا مەنىڭ قۇقىم جوق. بۇنداي ساۋال­داردى ناقتى سول قور­لارعا قويۋ كەرەك. – سوڭعى 13 جىلدا ەلى­مىزدىڭ جيناقتاۋشى زەينەت­اقى  جۇيە­سىن­دە پايدا بولعان زەينەتاقى قور­لارى ءبىر بىرىمەن قوسىلىپ, «جۇ­تى­لىپ», بىرىگىپ جاتتى. قور­لار­دىڭ قىز­مەتى تۇراقتا­لىپ ءبىتتى دەپ ەسەپتەۋگە بولا ما؟ الدە وسى ۇدە­رىستەردىڭ جال­عاسۋى مۇمكىن بە؟ – قازىرگى تاڭدا بتا بانكىنىڭ زەينەتاقى قورى مەن «ۇلار­ۇمىت» زەينەتاقى قورى بىرىكتى. ودان بولەك ەۋرازيالىق بانكتىڭ زەي­نەت­اقى قو­رى مەن «امانات» زەينەتاقى قورى قو­سىلىپ جاتىر. ەگەر ەلىمىزدە 13 زەي­نەت­اقى قورى بولسا, ولار­دىڭ سانى 11-گە دەيىن تومەندەدى. الداعى ۋا­قىت­تا زەي­نەتاقى قورلا­رى ءبىر بىرىمەن تاعى دا قوسىلىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن. – ماسەلەن, جۋىردا «قازاق­ستان حالىق بانكىنىڭ جزق» جەتەكشىلەرى ەلىمىزدىڭ زەينەتاقى قورلارى قور­جىنىنداعى دە­فولت­­­قا ۇشىراعان وبليگاتسيا­لار­عا قا­تىستى تۇسىنىكتە­مەلەر بەردى... – وسى ماسەلەگە قايتا ورالساق, 32 كومپانيا دەفولتقا جول بەردى. ولاردىڭ ىشىنەن تەك ءتورت كوم­پا­نيانىڭ: «استانا فينانس», «بتا», «تەمىر بانك» جانە «اليانس» قارجى قۇرالدارىن 123 ملرد.تەڭگەگە جۋىق سومادا زەينەتاقى قورلارى ساتىپ العان. ءبىزدىڭ ين­ۆەستيتسيالىق قور­جىن­دا وسى ەمي­تەنتتەردىڭ باعالى قا­­عازدارىنىڭ ۇلەسى وتە از. وكىنىشكە وراي, ءبىز زەينەت­اقى قورلارىنىڭ ينۆەستيتسيا­لىق قور­جىن­­دارىنداعى قالعان دەفولت قا­عاز­­دارى بويىنشا سو­مانى بىلمەيمىز. ەگەر سالىمشى­لارعا, ولار دۇ­رىس تاڭداۋ جاساۋ ءۇشىن بارلىق زەي­نەتاقى قورلا­رىنىڭ ينۆەستي­تسيالىق قىزمەتى تۋرالى اشىلعان اقپارات الۋعا مۇمكىندىك بەرىلەتىن بولسا, ءادى­لەتتى بولار ەدى. اڭگىمەلەسكەن ايناش ەسالي.