كەلەشەك – كەدەن وداعىندا

ساراتوۆ قالاسىندا تاياۋدا ءوت­كەن ەكىنشى حالىقارالىق عىلىمي-تاعىلىمدىق كونفەرەنتسيا «رە­سەي­دىڭ, بەلورۋسسيانىڭ جانە قا­زاقستاننىڭ كەدەن وداعى: قالىپتاسۋ پروب­لەمالارى مەن دامۋ پەرسپەكتي­ۆا­لارى» دەپ اتالدى. بۇل ءىس-شارانى  ساراتوۆ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى, ساراتوۆ كەدەنى, «رەسەي زاڭگەرلەرى قاۋىم­داستىعىنىڭ» ساراتوۆ وڭىرلىك  بولىمشەسى, ساراتوۆ وبلىسىنىڭ  ساۋدا-ونەركاسىپ پالاتاسى, سون­داي-اق جوعارىدا اتالعان ۋنيۆەر­سي­تەت­تىڭ تمد جانە بالتىق بويى ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىق ءجو­نىندەگى عىلىمي-ءبىلىمي ورتالىعى ۇيىمداستىردى. كونفەرەنتسيانى اشقان ساراتوۆ وبلىستىق دۋماسىنىڭ دەپۋتا­تى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, رەسەيدىڭ ەڭبەك ءسىڭىر­گەن زاڭگەرى گالينا كومكوۆا  بۇ­دان  ءبىر جىل بۇرىن العاشقى كونفەرەنتسيادا كەدەن وداعىن قۇرۋ­دىڭ  تەوريالىق ماسەلەلەرى كوبى­رەك قاراستىرىلعان بولسا, ەندى  بۇل جاڭا قۇرىلىمنىڭ ءىس-ءتاجى­ريبە­لىك قورىتىندىلارىنا نازار اۋ­دارۋعا مۇمكىندىك تۋىپ وتىر دەدى. ساراتوۆ كەدەنىنىڭ باستىعى, «رە­سەي زاڭگەرلەرى قاۋىمداس­تى­عى» ساراتوۆ وڭىرلىك بولىمشە­سىنىڭ جەتەكشىسى سەرگەي وۆسياننيكوۆ كەدەن وداعىنىڭ قۇرىلۋىمەن بۇرىنعى شەكارالىق كەدەن ور­گان­دارىنىڭ ىشكى كەدەندەرگە اينال­عانىن, بيىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ وزينكي كەدەن بەكەتى جۇمىسى توقتايتىنىن,  ءۇش مەملەكەتتىڭ كەدەنشىلەرى تاۋارلاردىڭ  كەدەندىك ءترانزيتىنىڭ بىرىڭعاي ءراسىم­دەرى شەڭبەرىنە كوشەتىندىگىنە قا­تىسۋ­شىلار نازارىن اۋداردى.  كە­دەن وداعىنىڭ قۇرىلۋىنا وراي بۇگىندە  بىرقاتار ماڭىزدى باعىت­تار بويىن­شا  بىرلەسكەن جۇمىس­تار كۇ­شەيتىلگەنىن, جاڭا جۇمىس  فورما­لارى كوزدەلىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. ساۋدا-ونەركاسىپ پالاتاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى الەكسەي انتو­نوۆ­تىڭ  سوزىنە قاراعاندا,  كەدەن وداعى قۇرىلعاننان بەرگى از عانا مەرزىمدە  بەلورۋسسيا, قازاقستان جانە رەسەيدىڭ  ءوزارا ساۋداسىنىڭ كولەمى ەكى ەسەگە جۋىق ءوسىپتى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, دەدى ول,  بىرىڭعاي كەدەندىك  تاريف ەنگىزۋ,  كەدەندىك باجدى جويۋ  جانە ەكونوميكالىق شەكتەۋلەردى الىپ تاستاۋ كەدەن وداعىنا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ىشكى جالپى ءونىمىن  بەس جىل ىشىندە 15 پايىزعا دەيىن وسىرەدى ەكەن. كونفەرەنتسيادا ساراتوۆ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەس­سو­رى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتو­رى ولگا باكاەۆا  جۇمىس ىستەپ تۇرعان كەدەن وداعى شەڭبەرىندە كەدەن سالاسىن مەملەكەتتىك رەت­تەۋدىڭ  قۇقىقتىق  نەگىزدەرىنە تالداۋ جاسادى. – كەدەن وداعىنىڭ تاريحي قاجەتتىلىگىنە, ونىڭ ارتىقشى­لى­عىنا كوز جەتتى, – دەدى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ساۋدا وكىلدىگىنىڭ ساراتوۆ وبلىسىن­داعى ۋاكىلى رۋسلان بيسەنعا­ليەۆ. – ناتيجەسىندە رەسپۋبليكادا تاۋار اينالىمى مەن بيۋد­جەتتىڭ تابىس بولىگىنىڭ وسكەنى بايقالىپ وتىر. ر.بيسەنعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, 2010 جىلى رەسپۋبليكامىزدىڭ كەدەن وداعى ەلدەرىمەن سىرتقى ساۋداسىنىڭ كولەمى 28,1 پايىز­عا ارتىپ,  ول جالپى اينالىم­نىڭ 18,5 پايىزىن قۇراپتى. رەسەيمەن اراداعى ءوزارا ساۋدا 27,2 پايىزعا, بەلورۋسسيامەن 55,8 پايىزعا ءوسىپتى. قازاقستان ءونىم­دە­رى­نىڭ رەسەيگە ەكسپورتتالۋى 35,9 پايىزعا ارتقان. كونفەرەنتسيانىڭ جالپى وتى­رىسىنان كەيىن  «دوڭگەلەك ءۇس­تەل» رەجىمىنە اۋىسقان  قاتىسۋ­شى­لار جاڭا قۇقىقتىق  بازا­نىڭ ورنىعۋى مەن  ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىككە كوشۋ جاعدايىندا حالىقارالىق كەدەن ىنتىماقتاستىعىن, كەدەن ودا­عى­نىڭ قىزمەتىن  قۇقىقتىق  رەت­­تەۋدىڭ وزەكتى پروبلەمالارىن  بىرلەسىپ تالقىلادى. كونفەرەنتسيا مازمۇنى ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز ءۇشىن  ەكونوميكالىق دامۋدىڭ كە­لەشەگى  كەدەن وداعىمەن  تى­عىز بايلانىستى ەكەنىن  جانە ءبىر مارتە ۇعىندىردى. سەرىكقالي بايمەنشە, «ەگەمەن قازاقستان» – ماسكەۋدەن.