عالامتور جانە جۋرناليست

«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتسياسىندا قازاق جۋر­نا­ليستيكاسىن عالامتوردا پايدالانۋ مۇمكىندىكتەرىنە ارنالعان «ءدوڭ­گەلەك ۇستەل ءوتتى. استانادا قازاق ءتىلدى ارىپتەستەرىمىز ءۇشىن العاش رەت وتكىزىلگەن باسقوسۋعا گازەت باسشىسى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى مۇرات ابەنوۆ, بايلانىس جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى قىزمەت­كەر­لە­رى, جۋرناليستەر مەن تانىمال بلوگگەرلەر قاتىستى. «دوڭگەلەك ۇستەل+ترەنينگ» پىشىنىندە «قازاق جۋرناليستيكاسى جانە ينتەرنەت» دەگەن تاقىرىپتا وتكەن باسقوسۋدا جۋرناليست قىز­مە­تىندەگى ينتەرنەتتىڭ ءمان-ما­ڭى­زى مەن قازاق ءتىلدى سايتتاردىڭ ماسەلەلەرى تالقىلانىپ, سوڭىنان سەمينار-ترەنينگ ءوتىپ, وندا بلوگ اشۋ, ونى جۇرگىزۋدىڭ قۇپيالارى, Facebook, تwitter الەۋمەتتىك جەلىلەرىن پايدالانۋدىڭ ماڭىزدى­لىعى, جۋرناليست ءۇشىن «Google» جۇيەسىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن ءتيىمدى پايدالانۋ ادىستەرى قارالدى. كەزدەسۋدى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى اق پرەزيدەنتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ كىرىسپە سوزبەن اشتى. گازەت باسشىسى باسقوسۋ­دىڭ ماقسا­تىن, ينتەرنەتتىڭ قوعامدا الاتىن ورنىن ايتىپ, ونىڭ ەرەكشەلىكتەرى مەن قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ ينتەرنەتپەن تىعىز جۇمىس ءىس­تەۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ ءوتتى. «ينتەرنەت كونۆەرگەنتسيانىڭ ءبۇ­گىن­گى تاڭداعى ەڭ جەتىلگەن ءتۇرى رەتىندە تەلەكوممۋنيكاتسيالىق تو­­­راپ­تاردىڭ, كومپيۋتەرلىك تەحنولوگيالار مەن باق كونتەنتىنىڭ توعىسىندا پايدا بولعان. ينتەرنەتپەن جۇمىس ىستەۋ كەزىندە ءبىز ونىڭ وسى توعىسۋدىڭ ءناتي­جەسى ەكەندىگىن ۇدايى ەستە ۇستاۋعا ءتيىسپىز», دەگەن س.ابدراحمانوۆ «ءدوڭ­­­گەلەك ۇستەلدە» جالپى ينتەر­نەت­تىڭ پروبلەمالارى تالقىلان­بايتى­نىن, بۇل جولى قازاقتىلدى باق-تار­دا ينتەرنەت سەگمەنتىنىڭ ۇلە­سىن  كوبەيتۋ جولدارى جايىن­دا عانا ءسوز ەتىلەتىنىن ايتتى. ال بۇل ىستە پروبلەما جەتكىلىكتى. شىندىقتىڭ بەتىنە تىكە قا­رايتىن بولساق, قازاقتىلدى رەداك­تسيا­لارداعى جۋرناليستەردىڭ با­سىم بولىگى ينتەرنەتپەن جۇمىس ءىس­تەۋدى ءالى كۇنگە تولىق  مەڭگەرە قويعان جوق. كەرەكتى ماتەريالدى ينتەرنەتتەن تەز سۋىرىپ الا قويا­تىن جۋرناليستەر دە قازىرشە كوپ ەمەس. ودان دا اشىق ايتاتىن بول­ساق, ءتىپتى ينتەرنەتتەن قاجەت تا­قى­رىپتاعى اقپاراتتى اتىمەن الا المايتىن جۋرناليستەر دە تا­بى­لادى. ينتەرنەت قازاق جۋرنا­ليستيكاسى ءۇشىن يگەرىلمەگەن تىڭ دەۋدەن اۋلاقپىز, بىراق وزگە اعاي­ىندارمەن سالىستىرعاندا بۇل جا­عىنان ۇياتتىلاۋ ەكەنىمىز تاعى انىق. ينتەرنەتتى پايدالانۋدا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جۋرناليستەردەن وزىپ كەتكەن جايى دا بار. قازىر جۇرتتىڭ ءبارى پرە­مەر-ءمينيستردىڭ «تۆيتتەردەگى» جازعاندارىن ۇدايى وقيتىن بو­لىپ الدى. 7 ماۋسىمداعى مالىمەت بويىنشا كارىم ءماسىموۆ جازبا­لارىن جۇيەلى وقيتىنداردىڭ سا­نى 5 مىڭنان اسىپ كەتىپتى. كەزدەسۋدە پارلامەنت ءماجى­لى­سىنىڭ دەپۋتاتى مۇرات ابەنوۆ سياقتى بلوگتارىندا كۇندەلىكتەر جۇرگى­زىپ, الەۋمەتتىك جەلىلەر ار­قىلى وقي­عالارعا ءۇن قوسىپ, بەلسەنە ارالاسىپ جۇرگەن تانىمال بلوگگەرلەر گازەت باسشىسىنىڭ سوزىنە قوسىلاتىنىن ايتتى. باي­لانىس جانە اقپارات ءمينيسترلى­گىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى اسەل ەگىز­باەۆا بۇگىندە ەلىمىزدە عا­لامتورعا 5 ملن.-نان استام ازا­مات­تىڭ تىركەلگەنىن اتاپ ءوتتى. ال 2015 جىلى كەڭ جولاقتى ينتەرنەتپەن ەلى­مىز­دىڭ بارلىق وڭىرلەرى قامتاماسىز ەتىلەدى, دەدى ول. سو­نىمەن بىرگە, ءا.ەگىزباەۆا مي­نيستر­لىكتىڭ جانى­نان اشىلعان www.baq.kz ساي­تى­نا 7 تەلەارنا, 5 راديو, 18 اقپا­رات اگەنتتىگى, 29 رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق گازەتتەر تىركەلگەن بولسا, بولا­شاقتا وعان اۋدان­دىق باسىلىم­دار دا تىركەلەتىنىن, ال بلوگ ماسە­لەسىنە كەلگەندە قا­زاق ءتىلدى بلوگ­تاردىڭ سانىنان گورى ساپاسىن ارتتىرۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى. پارلامەنت ءما­جى­لىسىنىڭ دەپۋ­تا­تى مۇرات ابەنوۆ وسى كەزدەسۋگە كەلەر الدىندا ءوزىنىڭ Face­book-تەگى جەكە بەتىندە «ەگەمەن قازاقستان» گا­زە­تىنىڭ رە­داك­تسياسىنا بارا جاتقا­نىن جا­زىپ ۇلگەرىپتى. «جاڭالىق! بۇگىن «قا­زاق جۋرناليستيكاسى جانە ينتەرنەت» دەگەن تاقىرىپتا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ عيما­را­تىن­دا «دوڭگەلەك ۇستەل» وتەدى. بلوگ اشۋ, «فەيسبۋك», «تۆيتتەر» الەۋ­مەتتىك جەلىلەرىندە تىركەلۋ جانە ولاردى پايدالانۋدى ناقتى ءىس ءجۇ­زىندە كورسەتۋگە ارنالعان سەمينار-ترەنينگ وتەدى. جالپى, جۋر­ناليست قىزمەتىندەگى ينتەر­نەت­تىڭ ماڭىزى مەن قازاقشا ين­تەر­نەتتىڭ ماسەلەلەرى تالقىلان­باقشى. بىرگە قاتىسايىق!», دەپ جازىپتى بلوگگەر. ال جيىندا ول ينتەرنەت بلوگتاردىڭ باق-تان ارتىقشى­لى­عى وندا ۇسىنىس, پىكىرلەر اي­تۋعا, جاريالاۋعا, جەكە مۇراعاتقا ساقتاۋعا, الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ وزىندە جاقسى ورتا تا­بۋعا, دەپۋتات رەتىندە ساۋالدار جول­داۋعا, ازاماتتاردىڭ ارىز-شاعىم­دارى­مەن جۇمىس ىستەۋگە بو­لاتىنىن جەتكىزدى. «حالىق ءسوزى» گازەتىنىڭ جاس بولسا دا كوپكە تانىلعان ءتىلشىسى وركەن كەنجەبەك پەن بەلگىلى جۋرناليست, «حابار» اگەنت­تىگىنىڭ قىزمەتكەرى بەرىك ءۋالي جەدەل اقپارات الۋدا ينتەر­نەتتىڭ ما­ڭىزدىلىعىن, بلوگتار­دىڭ سا­پا­سىن جاقسارتۋداعى ويلا­رىن ورتاعا سالدى. ماسەلەن, ءو.كەنجەبەك ءوزىنىڭ جاقىن دوسى اي­سۇلتان جاقىپوۆتىڭ قاراعاندى­دا بالا­لارعا ارنالعان «ق ۇلىن­شاق» بلو­گىن اشقانىنان, ال قوس­تانايلىق تالعات باينازاروۆ ءوزى ويلاپ تاپقان گەوگەبرا وقۋ جۇيە­سىن بلوگقا ورنالاستىرعانىنان حاباردار ەتتى. ودان ءارى كومپوزيتور مارات وماروۆ پەن بلوگگەر سەرىك ەرعالي ينتەرنەتكە قاتىستى مىناداي قى­زىقتى مالىمەتتەر كەلتىردى. كومپوزيتور جاقىندا ماسكەۋدە وتكەن تەلەكونكۋرستا باس جۇلدەنى جەڭىپ العان ەركەش حاسەن دەگەن شاكىر­تىنىڭ قازاق ءانىن ورىنداپ, رەسەي حالقىن تاڭقالدىرعانىن, سودان كەيىن ول بىردەن Youtoube-كە, Face­book پەن تwitter الەۋمەتتىك جەلىلەرىنە تاراعان سوڭ ونى گولليۆۋد جۇلدىزدارىنىڭ كورگەنىن, ال اقش-تاعى قازاق وتباسىلارى سونى كورگەننەن كەيىن وزدەرى ە.حاسەندى قازاقستانعا ىزدەپ كەلگەنىن ايتتى. ەلىمىزدە العاش رەت قازاق سايتتارىن جاساعانداردىڭ ءبىرى سەرىك ەرعالي بولسا, ول قازىر بلوگتاردىڭ ءوزىن ازاماتتىق جۋر­ناليستيكاعا جاتقىزۋعا بولاتى­نىن مالىمدەدى.  كەزدەسۋدىڭ جالعاسى رەتىندە وتكەن سەمينار-ترەنينگتە «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ سايتى توبىنىڭ جەتەكشىسى سەرىكقازى كا­كىبالانوۆ پەن سايت جاساۋدا قول­تاڭباسىن قالدىرعان مامان ارشات ورازوۆ قاتىسۋشىلارعا بلوگ­تى اشۋدى, ونى جۇرگىزۋدىڭ ءادىس-تاسىلدەرىن, Facebook, تwitter الەۋ­مەتتىك جەلىلەرىندە تىركەلۋ مەن ولاردى پايدالانۋدى كورسە­تىپ, Google جۇيەسىنىڭ مۇمكىن­دىك­تەرىن ءتيىمدى پايدالانۋ ادىستەرى تۋرالى قىزىقتى مالىمەتتەرمەن تانىستىردى. مۇندا ولار بلوگ تا­نىمال بولىپ, ونىڭ وقىرمان­دارىن كوبەيتۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەكتىگىن, ماتەريالدى قالاي جازۋ, وعان قانداي تاقىرىپ قويۋ, پوشتا قىزمەتىن پايدالانۋ ارقىلى كەرەكتى جاڭالىقتارعا جازىلۋ, اق­پا­راتتاردى ىرىكتەۋ ادىستەرىن ءۇي­­رە­نۋ تۋرالى ويلارىمەن ءبو­لىستى. باس باسىلىم باستاماشىلى­عى­مەن ۇيىمداستىرىلعان «ءدوڭ­گە­لەك ۇستەل» قازاق جۋر­ناليستەرىنىڭ بەتىن ينتەرنەتكە بۇرۋ ىسىنە وزىندىك ۇلەسىن قوسادى دەپ سەنەمىز. داستان كەنجالين.