بورداقىلانعان مالعا سۇرانىس كوپ

التى اي قىسى ارقىراپ تۇراتىن ارقامەن بەتپاقدالا ارقىلى جالعاسىپ جاتقان سوزاقتىڭ قۇداي قوسقان كورشىسى بايدىبەك اۋدانى دا تابيعاتى قاتال وڭىرلەردىڭ قاتارىنا جاتادى. سارىاعاش­تا­عى­داي ءۇي باسى جىلىجاي سالۋ شارۋا ءۇشىن قىپ-قىزىل شىعىن. ايتسە دە اۋداننىڭ ورتاسىنان كەسىپ وتەتىن, ءبىر ۇلىپ سوقسا وكپەسى ءوش­كەنشە ورشەلەنەتىن اتاقتى ارىس­تان­دى قاراباستىڭ جەلىنىڭ پايداسى دا بار ەكەن. اۋدان اكىمى رايىمبەك جولداس پايدا-زيا­نىن ەسەپ-شوتقا سالىپ قويعان, ميىقتان كۇلەدى. ايتقانداي, زيانى ازداۋ, پايداسى كوپتەۋ. وبلىس اكىمدىگى “نيۋ سماري تنەزدجي” سەرىكتەستىگى جانە “KEGOC” اق ارقىلى ءۇش جاقتى مەموراندۋمعا ساي جامبىل اۋىل وكرۋگىنىڭ جەر كو­لەمىنەن 700 گا جايىلىم جەر تەلىمدەرىن جەل ەلەكتر ستانساسىن سالۋ ماقساتىندا رەسىمدەپ بەرىپتى. وسىن­داي قۇرىلىس رەسپۋبليكا بويىنشا بەس جەردە عانا سالىنعان ەكەن. ول پايدالانۋعا بەرىلگەن جاعدايدا ءتاۋ­لى­گىنە 42 مەگاۆاتت ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرەدى. ال, اۋدان اكىمى اۋدانعا كەرەگى 3,5 مەگاۆاتت دەيدى. سوندا بۇگىنگە دەيىن ەلدىڭ ءجۇ­رە­گىن ماي ىشكەندەي كىلكىتىپ كەلگەن ارىس­تاندى قاراباستىڭ جەلىنىڭ پاي­داسى مىقتاپ تيگەنى عوي. قۇداي قوس كورسە, وسى ەلەكتر ەنەرگياسى ءبايدى­بەك اۋدانى سياقتى ونشاقتى اۋدانعا جەتەدى ەكەن. اۋداننان بەس شاقىرىم قاشىق­تىق­تا جاتقان جامبىل اۋىلىنا بار­دىق. ءاۋ باستاعى ماقساتىمىز مال بور­داقىلاپ جاتقان “رىسبەك-نۇر” جشس-ءىنىڭ جاعدايىمەن تانىسۋ ەدى. جولسەرىگىمىز اۋداندىق كاسىپكەرلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ باستىعى ءالىمجان بەكبولات ۇلى زەردەلى, ىسكەر جىگىتكە ۇقسايدى. اۋداننان شىعابەرىستە ماقسارى مايىن سى­عا­تىن شاعىن زاۋىت بار ەكەن. باس­تى­عى مونوپوليستەۋ. ويتكەنى, جالعىز زاۋىت بولعاندىقتان, اۋدان ديقاندارى ماقسارىسىن وسىندا اكەلىپ وتكىزەدى. مونوپوليستەۋ باستىق ماقسارىنى ءبىر سىعىپ العان سوڭ وبلىس ورتالى­عىن­داعى ءىرى ماي زاۋىتىنا اپارادى ەكەن. شىنى قۇتىعا قۇيۋعا, جاشىككە سالىپ ساتۋعا شىعارۋعا. “ماق­سا­رىنى اۋدان بويىنشا مەن عانا قا­بىلداي الام, باسەكەلەس جوق دەپ ءجۇر­سىڭ-اۋ. ءبىر كۇنى وسى اۋداننان شىققان, ءىرى شاردە تۇراتىن ءبىر بايشىكەش ءبىر ماي زاۋىتىن اۋداننان اشسا, سەن دالادا قالاسىڭ عوي. نەسيە الىپ, ءوزىڭ نەگە تسەح اشپايسىڭ”. مونوپوليستەۋ باستىق ءبىلالوۆ بەيبىت ءسوزدىڭ استارىن ءتۇسىنىپ شوشىپ كەتىپتى. قازىر نەسيە الام, تسەح اشام دەپ شاپقىلاپ جۇرگەنگە ۇقسايدى. وسىنداي اڭگىمە ايتقان ءالىمجان­نىڭ ءوزى دە قاراجاياۋ ەمەس. مەكتەپ بىتىرگەندە وتىز جاسىما دەيىن بيزنەسپەن اينالىسامىن, وتباسىمدى تولىق قامتاماسىز ەتكەننەن كەيىن مەملەكەتتىك قىزمەتكە كەلەمىن دەپ وزىنە بەرگەن ۋادەسى بار ەكەن. ورىن­داپتى. وتىز ءبىر جاسىندا مەملەكەتتىك قىزمەتكە كەلگەن. الدىنا ماقسات قويا الاتىن,  ويىندا­عى­سىن ورىندايتىن جىگىتتىڭ وسى قىزمەتكە كەلگەنى بىزگە دە ۇنادى. اكەسى ىسقاقوۆ بەكبولات اقساقال لەنينگرادتاعى مال شارۋا­شى­لىعى اكادەمياسىنىڭ تۇلەگى. كەۋدەسىن ۇرمايتىن جان اۋداننان ۇزاماي, مال دارىگەرى قىزمەتىن اتقارىپ, زەينەتكە شىققان. مال جاعدايىن جاقسى بىلەتىن, اۋرۋ-سىرقاۋىنان تەز جازاتىن ماماندى كاسىپكەرلەر قويا ما. مىڭ باس اسىل تۇقىمدى وگىزدى بورداقى­لاۋعا قويعان “وتىرار ونىمدەرى” جشس جۇمىسقا العان. مال بورداقىلاپ جاتقان “رىسبەك-نۇر” جشس-ىنە كەلدىك. شارۋاشى­لىقتى جۇرگىزۋشى ءابدىرايىموۆ سەرىكجان جاپ-جاس جىگىت. ەكى بىردەي جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن, ىشكى ىستەر ءبولىمى مەن جۋرناليستىك قىزمەتتى دە كورگەن جىگىت ءبىر كۇنى تاڭعى ۇيقىدان تۇر­عان­نان كەيىن بىراۋىق ويلانىپتى. قاراپ وتىرسا ءجۇرىسى كوپتەۋ, تىندىرعانى ازداۋ. “مۇنىم بولمايدى” دەپ قا­لا­مەن قوش ايتىسىپ, تۋعان اۋىلىنا كەلگەن. اۋىل سىرتىنان جەر الىپ, قورا سالعان. ءبىر جاق بەتىندە 80 باس ءىرى قارا, ءبىر جاعىندا 50 باس جىلقى بايلايدى. ۋاق مالعا بولەك قورا سا­لىنعان. ءبىر جىلدا 200 باس سيىر, 100 باس جىلقىنى بورداقىلاۋعا قويا­دى. شارۋاشىلىق جانىنان شوپانعا, كۇزەتشىگە ءۇي, وزدەرىنە كەڭسە سالعان. مال سويۋ تسەحى بار. ونىڭ سىرتىندا جەمقويما, گاراج سياقتى قوسالقى شارۋاشىلىقتارى بار. مالدى اۋىل­دان ساتىپ الادى. بۇرىندارى ءبىر جىلقى 150 مىڭداي بولسا, قازىر 230-250 مىڭ تەڭگەنىڭ ۇستىنە شىعىپ كەتكەن. جىلقى باعىمدا ەكى اي, وگىز توقسان كۇن تۇرادى. قورەگى – بيداي, قۇراما جەم. ءىرى قارا جوڭىشقاعا بايلانادى. سايرام اۋدانىنداعى وزبەك اعايىنداردىڭ مال بورداقىلاۋمەن داڭقى شىققان. بورداقىلارىنىڭ جونىنان ماسا تايىپ جىعىلعانداي. ءبىر ەت, ءبىر ماي. بىراق, ولار ءىرى قارانى شروت, كۇنجارا, ماقتانىڭ قاۋىزى, كەبەك سياقتى ارزانداۋ قالدىقتاردان بىلامىق جاساپ ازىقتاندىرادى. ال سەرىكجاننىڭ باعىمىنداعى مالدار­دىڭ قورەگى بالاۋسا ءشوپ, قۇراماجەم بولعاندىقتان تويعا, سويىسقا مال ىزدەگەندەر كورشى اۋدانداردان ارنايى كەلەدى ەكەن. جامبىل اۋىلىنىڭ جەرى جاڭبىر جاۋماسا جۇتاڭدانىپ قالادى. سون­دىق­تان, جەمشوپ كوبىنە ساتىپ الى­نا­دى. ءار بورداقىداعى مالدان ەكى ايدا 30-50 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا تازا پايدا الادى. بۇعان دا قاناعات. نەگىزى شارۋاشىلىقتىڭ باسشىسى – شار­داربەكوۆا ىڭكار حانىم. قوجالىقتىڭ قىردا ءوز مالى بار. “بايدىبەك نەسيە” سەرىكتەستىگىنەن 20  ملن. تەڭگەدەي قارجى العان. جىلدىق ءوسىمى 7 پايىز­بەن. ونسىز قۇلاشتى كەڭگە سەرمەي ال­مايسىڭ. اۋىل جاعدايىندا ءبىر مالمەن شەكتەلۋگە بولمايدى. پايدا­نىڭ ءتۇرلى كوزىن ىزدەپ كورۋ كەرەك. سەرىكجان مىرزا ءسويتىپتى. شارۋاشى­لى­عىنىڭ ءبىر جاعىنا جەمىس اعاشتارىن ەككەن. الما, ناك (المۇرت), شابدالى سياقتى. ەندى جىلىجاي سالۋ ارەكەتىندە. اڭگىمەگە اۋىل اكىمى احمەتوۆ كۇمىسبەك ارالاسقان. “مۇندا كەلگەن ادام ءبىر قولىنا ەت, ءبىر قولىنا پوميدور  ۇستاپ شىعادى” دەيدى. ايتىپ تۇرعانى دۇرىس. بۇرىن تابيعاتى قاتالداۋ بايدىبەك اۋىلىندا قيار, پوميدور وسەدى دەسە ەل سەنبەس ەدى. ىنتا, جىگەر بولسا ءبارى دە مۇمكىن ەكەن. تەك سەرىكجان سياقتى جىگىتتەرگە سەرىك بولاتىن ازاماتتار اۋىلعا كوپ كەرەك. باقتيار تايجان. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, بايدىبەك اۋدانى.