اعا ۇرپاق – تاۋەلسىزدىك شىراقشىلارى

ەلىمىزدە ۇلى وقي­عالار بولىپ جاتىر. سولاردىڭ بىرقاتارىن عانا ايتساق, قا­زاق­ستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعى, استانا ءسامميتى, 7-ءشى قىسقى ازيا ويىندارى كوز ال­دىمىزدان ءسۇيى­نىش­پەن ءتىزىلىپ وتەرى حاق. وسى الەمدىك اۋقىم­دا­عى اسقار بەلەس­تەر­دىڭ بارىنەن ەلىمىز ۇلكەن ابىرويمەن وتە ءبىلدى. بار الەمگە تاڭ­داي قاققىزعان اسۋلى الاماندارداعى جەڭىس­كە, مەرەي مەن مارتە­بە­گە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ باستاپ وتىردى. ال, كۇنى كەشە وتكەن پرەزيدەنت سايلاۋىندا جاسالعان بۇكىلحالىقتىق ۇلى تاڭداۋ ەلىمىزدىڭ دە, ەلى سەنگەن ەرىمىزدىڭ دە جەڭىسى بولعاندىعى جانە كۇمانسىز. وسىعان, مەنىڭ بىلۋىمشە, ەڭ الدىمەن, اعا ۇرپاق, ارداگەرلەر قۋانادى. «قارياسى كىمنىڭ بار بولسا, جازۋلى تۇرعان حاتپەن تەڭ» – دەگەن ەكەن داناگوي بۇقار جىراۋ بابامىز. سول ايتقانداي, قازاقستاننىڭ «جازۋلى تۇرعان حات­تارىنداي» قاريالارىنىڭ, ارداگەرلەر ۇيىمى بىرىكتىرىپ وتىرعان مىنا ءبىز سياقتى اعا ۇرپاق وكىلدەرىنىڭ سانى ءبىر ميلليون 700 مىڭنىڭ ۇستىندە ەكەن. بۇل – وت پەن سۋدان ءوت­كەن, ءومىردىڭ ىستىق-سۋىعىندا شىڭدالعان ءۇل­كەن كۇش, تاجىريبەنىڭ, دانالىقتىڭ سار­قىل­ماي­تىن قاينار بۇلاعى. سول كەنىشتىڭ اسى­لىن, سول بۇلاقتىڭ كاۋسارىن قوعامنىڭ كادەسىنە جاراتا بىلمەك كەرەك. كەنىش تاۋسىل­ماس ءۇشىن, بۇلاق سارقىلماس ءۇشىن وسىلاردى ايالاپ, قورعاپ, قامقورلىققا الۋ دا ءارى پارىز, ءارى مىندەت. بۇگىنگى ارداگەرلەر دەگەنىمىز, ەلىمىزگە جاۋ شاۋىپ, قاتەردىڭ قارا تۇنەگى قاپتاعاندا وتا­نىمىزدى قاھارماندىقپەن قورعاپ, سول سۇ­راپىل سوعىستا ءفاشيستىڭ مۇزداي قۇرسانعان اسكەرىن قيراتا جەڭگەندەر, ب ۇلىنشىلىكتى, قي­را­عان قالالار مەن سەلولاردى, فابريكا-زاۋىت­تاردى, ءوزىمىزدىڭ تىلدا ءسىڭىرى سوزىلىپ قاۋساپ قالعان اۋىلداردى دا اياعىنان تىك تۇرعىزىپ, كەۋدەلەرىنە جان ءبىتىرىپ, سۋالعان تامىرلارى­نا قان جۇگىرتىپ, قايتادان تىرىلتكەندەر, قال­پىنا كەلتىرگەندەر. قازاقستاننىڭ تىڭىن دا سولار كوتەردى, قوعامنىڭ رۋحاني, مادەني ءورىسىن دە سولار كەڭەيتتى. 20 جىلدان بەرى اقجولتاي ارداگەر قاۋىم تاۋەلسىز مەملەكەت ورناتۋ ورايىنداعى ۇلى مىندەتتىڭ دە قيىندىعىن قىڭق ەتپەي بىرگە ءبولىسىپ, اۋىر­لىعىن بىرگە كوتەرىسىپ كەلە جاتىر. سەبەبى, ادالدىق پەن ازاماتتىقتان اركەز ءمۇلت كەتپەيتىن اعا ۇرپاق تاۋەلسىزدىگى­مىز­دىڭ ەڭ ءبىرىنشى شىراقشىلارى. ولار ءوزى­نەن كەيىنگى بۋ­ىن­نىڭ, بالالارى مەن نەمە­رەلەرىنىڭ, شوبە­رە­لەرى مەن شوپشەكتەرىنىڭ قام­قورشىسى, قىدىر پەيىلدى قاريالار تۋعان ەلى مەن جەرىندەگى ءبۇ­گىنگى باقىتتىڭ ساق­شى­سى, قورعاۋ­شى­سى مەن قول­داۋشىسى, جارقىن بولاشاعى­مىز­دىڭ جاق­تاۋ­شىسى بولماي تۇرا المايدى. تا­با­نى كۇ­رەكتەي 20 جىل ەلىمىزدىڭ ارداگەرلەر ۇيىمىن باس­قارعاندا تۇيگەن وي-تۇجىرىمىم وسىنداي. نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى­نىڭ دا اعا ۇرپاققا, ارداگەرلەرگە دەگەن ءىل­تيپاتى مەن سەرگەكتىگى ەرەكشە. بۇل – قارتتارعا ۇزبەي جاسالىپ كەلە جاتقان قامقورلىق-جە­ڭىلدىكتەردەن, زەينەت­اقى­­لاردىڭ ورتاشا ءمول­شەرىنىڭ بىرنەشە ەسەلەپ وسكەندىگىنەن دە كورىنىس تاپتى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ارداگەرلەر ەرەكشە ءمار­تەبەگە يە بولدى. ۇلى جەڭىستىڭ 50, 55, 60, 65 جىلدىق مەرەكەلەرى كەزىندە قارت مايدانگەرلەرگە قانشاما قۇرمەت كورسەتىلگەنىن بىلەمىز. ءبىر عانا جايدى ەسكە الايىنشى. رەسپۋبليكا اردا­گەر­لەرىنىڭ استانادا پرەزيدەنتتىك مادە­ني ور­تالىقتا وتكەن IV سە­زىنە مەم­لەكەت باسشىسى قاتىسىپ, سول فورۋمدا ءبىر ساعاتقا جۋىق, ناق­تىلاپ ايتقاندا, 55 مي­نوت ءسوز سويلەۋى ءبارى­مىزدى, بارشا ارداگەرلەردى قانات­تان­دىرىپ, مەرەيگە بولەگەن ەرەكشە جاعداي بولعاندىعى قالاي ۇمىتى­لار. سول جولى قاريالارعا جاسالىپ جاتقان, الدا جاسالۋعا ءتيىستى قامقورلىقتار جايىندا بايانداي كەلە, ارداگەرلەردىڭ ەلگە سىڭىرگەن ەرەن ەڭبەكتەرى ۇرپاق ساناسىنان ەشقاشان وشپەي­دى, ۋاقىت وتكەن سايىن ول اسقاقتاي تۇسەدى دەپ اعا ۇرپاقتى قۇرمەتتەگەن پرەزيدەنت تولعام­دارىنا جيىلعان جۇرتتىڭ ءبارى رازى بولىسىپ, العىستارىن ءبىلدىرىپ ەدى. ەلباسى ارداگەرلەرگە دەگەن سول اق پەيىل, اق نيەتىنەن اينىماي كەلەدى. مۇنىڭ ءبىر دالەلى, پرەزيدەنتتىڭ ءبىر دە ءبىر جولداۋىندا قاريالارعا قامقورلىق جايى نازاردان تىس قالىپ كورگەن ەمەس. ءار­دايىم بالالارمەن, ولاردىڭ انالارىمەن ءبىر­گە اعا ۇرپاقتىڭ دا ءومىرىن لايىقتى قام­تا­ماسىز ەتۋ ستراتەگيالىق ماڭىزدى ماسەلە رەتىندە قاراستىرىلادى. ايتالىق, 2005 جىل­عى ەلباسى جولداۋىندا ازاماتتارى­مىز­دىڭ قارتتىعىن لايىقتى قامسىزداندىرۋدىڭ ءۇش دەڭگەيلى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ مىندەتى العا قويىلدى. مۇنىڭ وزىنەن دە پرەزي­دەنتىمىزدىڭ اعا ۇرپاققا قاتىستى مەيلىنشە ادامگەرشىلىك ساياساتى ايقىن كورىنىس تاپتى. ال ەندى «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالاي­مىز!» اتتى بيىلعى پرەزيدەنت جولداۋىنا زەر سالساق, مۇلدەم جاڭا الەۋمەتتىك ساياسات­تىڭ سۋرەتىن تانيمىز. 2020 جىلعا قاراي قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر جاسى 72 جاسقا دەيىن ۇلعايادى دەپ كۇتىلۋى قارتتار يگىلىگىنە قىز­مەت ەتىپ تۇرعان جوق پا. سونداي-اق, 2012 جىلعا قاراي زەينەتاقىلاردىڭ ورتاشا كولەمى 2008 جىلمەن سالىستىرعاندا 2 ەسە وسەدى دەپ جوسپارلانۋى قاريالارعا قامقور­لىقتىڭ ايقىن ايعاعى بولىپ تابىلادى. وسى ارادا ءسال شەگىنىس جاساسام, 1999 جىلدىڭ 10 قاڭتارىندا كوپ ۇلتتى قازاقستان حالقى تاريحي تاڭداۋ ءساتىن باستان وتكەردى. ول تاريحي تاڭداۋ ەل پرەزيدەنتىن سايلاۋعا بايلانىستى بولعاندىعى بارشامىزعا ءمالىم. وسى ورايدا ايتايىن دەگەنىم, ەلىمىز ءۇشىن ءمان-ماڭىزى زور سول ءبىر جاۋاپتى شاقتا, حالىق تاعدىرىنىڭ, بولاشاعىنىڭ تالقىعا تۇسكەن تالايلى شاعىندا اعا ۇرپاق وكىلدەرى ءوز پاراساتى مەن دانالىعىن تانىتقان بولاتىن. ءيا, قاي كەزدە دە ارداگەرلەردىڭ نۇرسۇل­تان ءابىش ۇلىنا دەگەن ءىلتيپات-قۇرمەتى ەرەكشە بولعاندىعىنا مەن كەپىلمىن. سەبەبى, جۇرەگى كەڭ, ساياساتى سارابدال پرەزيدەنت نازارباەۆ تۇرعاندا, ارداگەر قاۋىم وزدەرىنىڭ ەرتەڭىنە سەنىمدى. وسى جىلعى قاڭتاردىڭ ورتاسىندا پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋدى قولداپ 5 ميلليوننان استام ادام قول قويعانى جاريا ەتىلدى. نۇرەكەڭ دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قويعان سول 5 ميلليوننىڭ بەستەن ءبىرى ارداگەرلەر ەكەندىگىنە كۇمانىم جوق. مۇنىڭ ءوزى دە ءبىزدىڭ ارداگەرلەر مەن ەلباسى اراسىندا التىن كوپىردەي تارتىلعان دانەكەر ءتىننىڭ بەرىكتىگىن بىلدىرسە كەرەك. الدا «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭ قابىلدانسا, قارتتاردىڭ كوڭىلى تىپتەن قالتقىسىز بولار ەدى. ەلباسىعا ايتار ءوزىمنىڭ العىس-راحمەتىم دە از ەمەس. 30 جىل ۇزەڭگىلەس ءارى سەنىمدى سەرىگى بولىپ قىزمەت ەتكەن ءوز باسىم نۇرسۇل­تان ءابىش ۇلىنىڭ ادامي ءھام ازاماتتىق سەرگەكتىگىنە ءتانتىمىن. سوعان ءبىر عانا مىسال كەلتىرسەم, دەپۋتاتتىق وكىلەتتىلىگىم اياقتالعان كەزدە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءازىل-شىنىن ارالاستىرا: «ماقا, ەندى جاعىڭىز ساۋدىراپ ءتۇسىپ قالعانشا وسى وتىرعان ورنىڭىزدان تاپجىلماي, ارداگەرلەرىمىزدى باسقارىپ, ەل-جۇرتىمىزدىڭ باس اقساقالى بولىپ وتىرا بەرىڭىز» دەگەنى دە ەستە. مۇنداي رياسىز كوڭىل­گە قالاي ەلجىرەمەسسىڭ. ولاي دەيتىنىم, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءار سوزىندە ايرىقشا قا­سيەت, اسىل دۋا بار. سونىڭ الدىنداعى 75 جىلدىعىمنىڭ تۇسىن­دا دا, بۇرىنعى «پاراسات» وردەنىمنىڭ ۇستىنە پرەزيدەنتتىڭ العىس حاتى مەن ومىراۋ بەلگىسى تاپسىرىلدى. سو­نى­مەن قاتار, ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكو­نو­ميكالىق وركەن­دەۋى­نە قوسقان زور ۇلەسى ءۇشىن, رەسپۋبليكا ارداگەرلەر ۇيىمىنا باس­شىلىق جاساۋمەن قاتار پارلامەنت ءما­جى­لىسىنىڭ دەپۋتاتى رەتىندە ءتول زاڭناما­مىز­دى جەتىلدىرۋ جولىن­داعى لايىقتى ەڭبەگى ءۇشىن دەپ اتاپ كورسەتىپ, جەمىستى قىزمەتىمە ۇلكەن ريزاشىلىق بىلدىرگەن ەدى. البەتتە, پرەزيدەنت العىسىنىڭ, ەلباسى ريزاشىلى­عى­نىڭ ءجونى بولەك, ءسۇيىنىشى الا­بوتەن. ول كىسى تاراپىنان ەڭبەكتىڭ باعالا­نۋى مەرەيىڭدى مىڭ ەسە وسىرەدى. دەگەنمەن, دەنساۋلىق جاعدايىما بايلا­نىستى ەلباسىنىڭ الدىنان ءوتىپ, رەسپۋبليكا ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ توراعاسى قىزمەتىن سەنىمدى ءىزباسار ازاماتتارعا تاپسىرىپ بەردىم. 82-گە كەلگەن جاسىمدا نۇرسۇلتاننىڭ تىلەگىن تىلەپ وتىرامىن. نۇرسۇلتان حالقىن سىيلاسا, نۇرسۇلتاندى قۇداي سىيلاپ, كوككە كوتەرسىن. ءبىر اللانىڭ راحمەتىنە بولەنسىن, حالقىنىڭ العىس, ماحابباتىنا كەنەلسىن. بۇ­رىن دا ايتقانمىن, ءالى دە ايتامىن: وسى جولى دا قا­زاقستان پرەزيدەنتتىگىنە بىردەن ءبىر داۋسىز لايىقتى, ەلدىڭ تىنىشتىعى مەن ىن­تىماق-بىرلىگىنە, حالقىنىڭ باقىتتى ومىرىنە كەپىل بولا الاتىن, جارعا جىقپايتىن, تۇراقتىلىقتى ساقتايتىن, سىننان وتكەن سەنىمدى ادام نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكەندىگى ايداي اقيقات. ءدال كەشەگى تاريحي تاڭداۋ ساتىندە دە اينالايىن حالقىم قاتەلەسپەدى, نۇرسۇلتان سياقتى كەمەڭگەردى دۇرىس تاڭداي ءبىلدى. ءبىر جاعداي ەسكە تۇسەدى. 70 جىلدىعىمدا ەلباسىنىڭ دوستارىنىڭ ءبىرى, حالىق جازۋ­شىسى ساكەن سەرى ءجۇنىسوۆ مەنى قۇتتىقتاعان ارناۋ ولەڭىندە بىلاي دەگەنى بار ەدى: تۇرعاندا ءون بويىڭدا ءومىر-كۇشىڭ, 101-گە جەت, ارمانسىز ءولۋ ءۇشىن. ىنىڭمەن بىرگە وتىرىپ جوسپارلاعان وتىزىنشى جىلدى دا كورۋ ءۇشىن! ساكەننىڭ يشارالاپ مەڭزەپ وتىرعانى – 2030 جىلى مەنىڭ جاسىم 101-گە تولادى, ەلباسىنىڭ «قازاقستان–2030» ستراتەگياسى­نىڭ قالاي جۇزەگە اسقانىن كورۋ ءۇشىن ماعان 101-گە جەت دەيدى. نەسى بار, ادەمى دە استارلى ءازىل ءارى ماعىنالى ءسوز. «جاقسى ءسوز – جارىم ىرىس». قۇدايىم بەرسە, 101-گە جەتۋدى دە, 2030 جىلدى كورۋدى دە ءىشىمىز جەك كورمەيدى. دە­گەنمەن دە, ءبىرىنشى قىزىق-قۋانىشتى, كەلەشەكتىڭ عاجايىبىن, شاتتىعىن حالىق كورسىن, ۇرپاعىمىز كورسىن. سول ءۇشىن دە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا, اداستىرماس سەركەمىزگە, ايماڭدايلى كوسەمىمىزگە ارقاشان دا اق جۇرەكتەن اماندىق تىلەيمىن, ءوزىنىڭ ماعان ايتقانىنداي, 2030-عا, ودان ارعىعا ءوزى دە جەتىپ, حالىقتىڭ قولداۋىمەن پرەزيدەنت تا­عىن­دا ەلىن دانالىقپەن بيلەپ وتىرا بەرسىن دەپ تىلەيمىن. ماقتاي ساعديەۆ, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى زەينەتكەرى.