كونە مەن جاڭا ۇيلەسىم تاپقان

ءۇندىستاندى زەرتتەۋ مەن سيپاتتاۋ, ءۇندىستاننىڭ بىرەگەي الۋان تۇرلىلىگىن وقىپ-تانۋ تەلەديداردىڭ نەشە ءتۇر­لى ار­نا­لارىن قاراعان ءتارىزدى, ءار­قايسىسى جەكە ءبىر الەم. تاريح پەن جاعراپيانىڭ وسىن­داي ءۇن­دەسۋىن الەمنىڭ قاي ءتۇپ­كىرىنەن دە ىزدەپ تابا الماي­سىز. ءتۇس­تەر, تال­عامدار, كوز­قاراس­تار مەن دىبىس­تاردىڭ ۇيلەسۋى – تەك ۇندىستانعا عانا ءتان ەرەكشە قاسيەت بولسا كەرەك. ءۇندىستاننىڭ «الۋان تۇرلىلىگىنە قاراي بىرەگەيمىز» – ەلدىڭ ءوزى ماقتان تۇتاتىن ۇلتتىق ۇرانى, ءبىز ونى اتتاپ وتە المايمىز. مۇندا ۇندىستەر مەن مۇ­سىل­ماندار, سيكحيلەر مەن ءبۋدديزمدى ۇستانۋ­شىلار, اۋىل مەن قالا حالقى, بوي كوتەرگەن ءزاۋلىم عيماراتتار مەن حالقى تىعىز قو­نىستانعان تۇكپىرلەر, وگىز جەگىلگەن اربامەن نەمەسە مەترومەن ءجۇرۋ, جاڭا تەحنولو­گيا­لاردى پايدالانۋ مەن ۇيدە شىراق جاعۋ ءتارىزدى ەجەلگى سالت-داستۇرلەر مەن قازىرگى تىرشىلىك ارەكەتى تىعىز ۇيلەسىم تاپقان. وسى ەلدە تىلگە شورقاق ادامداردى ميلليونداپ كەزدەستىرۋگە بولادى, ءۇندىستان ءتارىز­دى ەتنوستىق جانە مادەني الۋان-تۇرلىلىگى جاعىنان باي ەل الەمنىڭ ەش جەرىندە جوق; حالىق 28 ءتىلدىڭ 1600 ديالەكتىسىندە ءسوي­لەي­دى, ءاربىرى ءتىل ەرەكشەلىكتەرى, كيىم ۇلگىلەرى, تاعامى مەن مادەنيەتى جاعىنان ءبىر-بىرىنەن وزگەشە كەلەدى. وسىنداي ايىرماشىلىق كەي­دە جاندى تۇرشىكتىرىپ قانا قويماي, شيەلەنىستىرە تۇسەدى, مۇنى مويىنداعانىمىز ءجون. ءۇندىستان – وسىنداي ءبىر-بىرىنە قا­را­ما-قايشى نارسەلەردىڭ ۇيلەسكەن جەرى. مەم­لەكەتتىڭ العاشقى پرەمەر-ءمينيسترى دجاۆاحارلال نەرۋ وسىعان وراي: «بەرىك جانە كوزگە كورىنبەيتىن باۋلارمەن ءتۇيىن­دەل­گەن مەملەكەت... ەجەلدەن اڭىزعا اينال­عان وسى ەلدىڭ سيقىرى باسىڭىزدى اينال­دى­رىپ تا كەتەدى. ءۇندىستان – قيال مەن داق­پىرت, ارمان مەن كوكسەۋ, شىنايىلىق پەن جاساندىلىق قاتار كورىنىس بەرەتىن بىردەن-ءبىر مەملەكەت», دەپ سيپاتتاما بەرگەن. شىنىندا دا ءۇندىستان – ەجەلگى حالىق دا­نالىعى, فيلوسوفيا مەن رۋحاني وي-ءپى­كىرلەر, ءتۇرلى دىندەر مەن تىلدەر توعىسقان مەملەكەت. وسىمەن ءبىر مەزگىلدە 4 500 جىل بويى قا­لىپ­تاسقان تاريحى بار ەل. الايدا, مۇندا ءالى كۇنگە دەيىن جىلان­داردى دۋالاۋ­شىلار, قا­يىر­شىلار مەن تاقىر كەدەيلەر تىرشىلىك ەتەدى. الەمدە بەدەلى ارتىپ كەلە جاتقان ءۇندى­ستاننىڭ قازىرگى باستى كەيپى مىناداي: باي­لارى­نىڭ سانى 300 ميلليوننان اساتىن, جەدەل قارقىنمەن دامۋشى ەكونو­ميكاسى بار, ميل­ليو­نەرلەرىنىڭ سانى جاعىنان اقش-تان دا الدا كەلە جاتقان, الەمنىڭ ەڭ تانىمال كورپوراتسيالارى مەن قارجى ۇيىمدارى ينۆەستيتسيا سالعان مەملەكەت. وعان قوسا, ەلدە دەموكراتيا بارىن­شا كەڭ قانات جايعان. شىنىمەن دە, ەل ەكونوميكاسىنداعى تۇبە­گەيلى وزگەرىستەردىڭ ارقاسىندا قا­يىر­شىعا تولى مەملەكەت دەگەن تاپتاۋرىن پىكىر كەيىنگە ىسىرى­لىپ, قازىر ءۇندىستان الەم­دەگى ەڭ جاڭا, دەمو­كرا­تيالى مەملەكەت­تەر­دىڭ قا­تا­رىنا قوسىلىپ وتىر. ەلدىڭ الۋان ءتۇر­لى­لى­گىنە قاراماستان, ءۇندىستان الەمدىك دەڭ­گەي­گە كوتەرىلىپ كەلەدى. كەڭ-بايتاق ەلدىڭ (اۋماعى جونىنەن الەمدە 7-ءشى ورىندا) ەتنوستىق الۋان ءتۇر­لىلىگىنە قاراماستان, كونستيتۋ­تسيا­لىق قۇرى­لىمى ءبىر مەم­لەكەتكە ساپارعا شىققانمەن بىردەي. الەمدەگى ەڭ بيىك تاۋ – گيمالاي شىڭ­دارى­نىڭ باۋرا­يىن­دا جاتقان ءۇندى­ستاننىڭ سان الۋان­دى­عىنا تاڭداي قاقپاسقا بولمايدى. تالاي اقىندار ەلدىڭ سولتۇستىگىندەگى كاشميرگە ءوز جىرلارىن ارناسا, ال ساياحات­شى­لار بولسا, ءۇندى­ستانعا «جەردەگى جۇماق» دەگەن سيپاتتاما بەرگەن. شىنىندا دا, قار جامىلعان تاۋ شىڭدارى, عاجايىپ كولدەرى, شەگى جوق ورمان­دارى, فورەل بالىعى جۇزەتىن ءمولدىر سۋلارى اس­تاس­قان كورىنىس­تەردىڭ ادام بويىنا رۋح بەرەتىنى انىق. ءۇندى­ستان­نىڭ سولتۇستىگىندەگى پەندجاب, حيماچال, ۋتتارانچال, ۋتتار-پرادەش ءتا­رىز­دى شتات­تارى تامىل­جى­عان تابيعاتىمەن ەرەكشەلەنسە, شىعى­سىنداعى باتىس بەنگال مەن سيككيم دە گيمالاي تاۋ تىزبەكتەرى جانە ءۇندىستاننىڭ بريتانيادان تاۋەلسىزدىك ال­عا­نىن ايشىقتايتىن ساۋلەت ونەرى­نىڭ ۇلگى­لەرى ادامعا وزىنشە ءبىر اسەر بەرەدى. ەلدىڭ وڭ­تۇس­تىگىنە قاراي ساياحاتتاپ شىق­ساڭىز, جەر بەدەرى, ساۋلەت, سالت-داستۇرلەر, ادامدار ولار­دىڭ كيىم ۇلگىلەرى, ءبارى-ءبارى ءبىر مەزەتتە وزگەرىپ شىعا كەلەدى. گيمالاي تاۋ شىڭ­دارىنان باستاۋ الاتىن ءىرى وزەن­دەرى­مەن ايگىلى ءۇندى­ستاننىڭ وزەگىندەگى شال­عىندار بويىمەن ساياحات جاساۋ ءبىر عاني­بەت. ءۇندىستاننىڭ ەجەلگى ميفولو­گياسى بو­يىن­شا, سولاردىڭ ەڭ وزگەشەسى – گانگ وزەنى. ميلليون­داعان ءدىندارلاردى قىزىقتىرىپ, ادامنىڭ بويىنا رۋحاني كۇش بەرەتىن ۆاراناسي قالا­سىنا, سونداي-اق دانالار مەن گۋرۋلار مەديتاتسيا جاساۋدىڭ, سپيريتيزم مەن يو­گانىڭ ەجەلگى ادىستەرىنە ۇيرەتەتىن ءسولتۇس­تىكتەگى ريشيكەش پەن حاريدۆارعا ۇندىستەر مەن شەتەلدىكتەر كوپ جينالادى. ۆاراناسيگە جاقىن جەردە باسقا سپيريتيزم ورتالىعى – سارناتح ورنا­لاس­قان, مۇندا بۋددا وزگە سەنىمدىلەر ءۇشىن وسيەتتى ءسوز­دە­رىن با­­عىش­تا­عان. وڭ­تۇس­تىككە قا­راي سو­زىلعان وزەن جا­عا­لاۋى حال­قى­نىڭ ءما­دەنيەتى, تا­ريحى, ءساۋ­لەتى مەن قور­شا­عان ور­تاسى ەل­دىڭ باسقا ءوڭىر­لەرى­نە ءمۇل­دەم ۇق­سا­­ماي­دى. ءدال وسى ءوڭىر – كونە ءداۋىر مەن قا­زىرگى زامان­نىڭ تو­عىس­قان جە­رى. چەنناي – الەم­­نىڭ ەڭ ءىرى اۆتو­كو­لىك ءون­دى­رۋ­شىلەرى ءما­شي­­نە­لەرى­نە ارناپ قو­­سال­قى ءبول­شەكتەر شى­­عا­را­تىن قا­لا, ال بانگالور قا­لاسى – باع­­دار­لاما­لىق جاب­دىقتاۋ پارك­­تەرى­مەن جانە جا­ڭا تەح­نو­لو­گيا­لار­­دا­عى يننو­ۆا­تسيا­لا­رى­­مەن تانى­مال. كور­­شىلەس كەرالا قا­لا­سى ۇر­پاق­تان ۇر­پاققا قۇ­پيا سىر بو­لىپ كەلە جاتقان ءداس­تۇرلى تەراپيا مەن ءشوپ تۇن­با­لا­رىنان ءدارۋ­مەن دا­يى­نداي­تىن ەرەكشەلىگىمەن بەلگىلى. مۇن­­دا كەل­سەڭىز كە­مە بور­تىنداعى اس­پازشى­لار تەڭىز ءونىم­­د­ەرى­نەن تاماق دايىن­دا­عان مەزەتتە قا­يىق­تاعى ۇيدە جا­تىپ دەما­لۋى­ڭىزعا بولادى. ەلدىڭ كولدە­نەڭى­مەن سوزىلىپ جاتقان نۋ ورمانداردا ءوسىم­دىكتەر قاپ­تاپ وسسە, ونىڭ ىشىندە جول­با­رىس­تار, ءمۇيىز­تۇم­سىقتار جانە مىسىق تۇ­قىم­داس باسقا اڭ­دار­دىڭ ءتۇر-ءتۇرى تىرشىلىك ەتەدى. دجيپ ءما­شي­نەلەرىنە نە پىلدەرگە ءمىنىپ سافاريگە شىعىپ, كورولدىك بەنگال جول­بارى­سىن نە ازيالىق ارىس­تاندى ءوز كوزىڭىزبەن كورۋى­ڭىز­گە بولادى. ەكولوگ عالىمدار مەن تىنىش­تىق­تى, ورمان­نىڭ تابيعي كوركىن سۇيەتىندەر ءۇشىن «ءۇنسىز القاپ» دەگەن قا­لىڭ تروپيكالىق ور­ما­ندار­دىڭ سيقىرلى شى­مىل­دىقتارىمەن ورال­عان «سايلەنت ۆاللەي» ۇلتتىق ساياباعىن ارا­لاۋ­عا ءمۇم­كىن­دىگىڭىز زور. سولتۇستىك ءۇندى­ستان­نىڭ نيلگيري تاۋ سىلەمدەرىندەگى جانە سول­تۇس­تىك-باتى­سىن­داعى گات تاۋلارىنىڭ باۋ­را­يىنداعى سايا­باقتاردا جابايى ورماندار وسەدى. 237,52 شار­شى كيلومەترگە سوزىلعان سايا­باق – نەبىر تاڭ­قا­لارلىق حايۋاناتتار, ەك­زو­تيكالىق جانۋارلار مەن وسىمدىكتەر الەمى­نىڭ تىرشىلىك ولكەسى. ال­قاپ – سىر مەن قۇپياعا تو­لى تروپي­كالىق ور­ماندا ادامزاتتان كوپ بۇ­رىن, ءتىپتى وسىدان 50 ميلليون جىل بۇرىن پاي­دا بولعان بيو­لو­گيا­لىق-گەوگرا­فيالىق دنك كوپتەپ كەزدەسەدى. مەڭىرەۋ تىنىش­تىقتا وسەتىن وسىمدىك­تەر مەن ءومىر سۇرەتىن حايۋا­نات­تاردىڭ, قۇستار مەن جاندىكتەردىڭ مۇنداعى ءتۇر­ل­ەرىن الەمنىڭ ەش ايماعىنان كەزدەستىرە المايسىز. ورماندار مەن شولەيتتەردەن تەڭىزدەرگە دەيىن سوزىلعان فيزيكالىق الۋان تۇرلىلىك ءبىر كورگەن ادامنىڭ ەسىندە ماڭگى ساقتالاتىنى داۋسىز. شىنىندا دا, بارشانى جانە كەلۋشى تۋريستەردى قىزىقتىراتىن ءۇندىستاننىڭ تە­ڭىز جاعالاۋلارى بولىپ تابىلادى. ەلدىڭ كار­تاسى ءۇشبۇرىش ءپىشىندى, ەڭ بيىك نۇكتەسى كۋنياكۋماري مۇيىسىنە كەلەدى, مۇندا ءۇش ءىرى سۋ باسسەينى – اراب تەڭىزى, ءۇندى مۇحيتى جانە بەن­گال شىعاناعى تۇيىسكەن. ءۇندى­ستاننىڭ باتىس جاعالاۋىنداعى اراب تەڭىزى ءوزىنىڭ سۇ­لۋ­لىعىمەن اركىمدى قۇشتار ەتىپ, تام­سان­دىرا­دى. مۇندا جوعارى ساپالى شيپاجايلار جۇيەسى سالىنعان. ماحاراستراداعى گۋدجارات پەن گوا دا بىرەگەي قورشاعان ورتاسىمەن, تاعا­مى­مەن, ايگىلى جاعاجايلارىمەن ەرەكشەلەنەدى. قازىرگى ۋاقىت­تا گوا ۇندىستەر مەن شەتەلدىكتەر قىس مەزگىلىندە دەمالۋعا كەلەتىن ورىن بولىپ تابىلادى. ەكىنشىدەن, تە­ڭىز­دىڭ شىعىس جاعا­لاۋى كەلۋشىلەردىڭ كوبىن جاعاجايلارىمەن عانا ەمەس, سونداي-اق كو­رىك­تى دە شىعۋ تەگى ءۇندىستان ميفو­لوگيا­سى­مەن بايلانىستىرى­لاتىن ەجەلگى عيبادات­حاناسىمەن قىزىقتى­رادى. تاميل­ناد­تاعى ماحاباليپۋرام اعاشقا ويۋ سالۋ ونەرىمەن, گرانيتتەن ماحابحارات پەن راماناي سۋرەتتەرى قاشالعان كورىكتى عيبا­دات­حانالارى­مەن جانە ەكى اياقتى اربالا­رى­مەن, ءۇندىستاننىڭ ەڭ تانىمال ەپيكا­لىق داس­تان­دارىمەن بەلگىلى. جاعالاۋدان جوعا­رى قاراي بەتتەسەك, كوناراكتا ەكى اياقتى ءتورت اتقا جەگىلگەن اربالار سالىنعان قارا كاگودا دەپ اتالاتىن كۇن عيباداتحاناسى ورنا­لاسقان. جاعالاۋدىڭ ارعى جاعىندا تاماشا جاعاجاي­لارى­مەن, ەجەلگى عاسىرلار­دان باستاۋ الاتىن اسەم عيباداتحانا­لارى­مەن كوپتى باۋراي­تىن ءۇندى قاجىلىعىنىڭ ەڭ كيەلى ورتالىق­تارىنىڭ ءبىرى – پۋري ورنالاسقان. تەڭىزگە قاراي ساياحات جاساساڭىز, الەم كەرە­مەتىنىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى – اندامان نە لاكشۆادۆيپ ارالدار توبى شو­عىرلانعان ارحيپە­لاگتى كورەسىز. مۇندا ءسىزدىڭ الدى­ڭىز­دان نۋ مانگر ورماندارى مەن كىرشىكسىز ءمولدىر تەڭىز سۋى نە سۋ استى بەتپەردەسى ارقىلى انىق كورىنەتىن مىڭ­داعان ءتۇستى جانە ءپىشىندى مارجان ريفتەردىڭ كورىنىس­تەرى اشىلادى. اندامان ارالدارىندا سالت-ءداستۇرى تاس داۋىرىندە قالىپتاسا باستاعان كونە تايپالار قونىستانعان; ولار ءالى كۇنگە دەيىن ساداقپەن اڭ اۋلايدى. ءۇندىستاننىڭ سولتۇستىگىندەگى رادجاس­ت­حان اتادان بالاعا ميراس بولىپ كەلە جات­قان سالت-داستۇرلەر, مەيرامدار مەن سال­تا­ناتتى راسىمدەرى­مەن بەلگىلى شتات بولىپ تا­بىلادى. وسى التىن عاسىردىڭ ساۋلەت ونەرى­نىڭ ءسان-سالتاناتى ءۇندى­ستانعا كەلۋشى ءاربىر جاندى تامساندىرسا, مۇندا كونە قور­عاندارىمەن جانە ءتىستى قابىرعالارى­مەن ەستە قالاتىن قۇرىلىستار دا بار­شىلىق. جىل سايىن وتكىزىلەتىن دجايسالمەر ءداس­تۇر­لى تۇيە جارمەڭكەسى ەلدىڭ تۇكپىر-تۇك­پىرىنەن كەلۋشىلەردى وزىنە ماگنيتتەي تارتا­دى. قىسقاسى ادامدار بارلىق ىزدەگەن نارسەسىن وسى ءۇندىستاننان تابا الادى, بۇل ەل وسى­نىسىمەن دە باي. ءۇندىستان – كونە مۇسىندەر مەن سۋرەتتەر ساق­تالعان قازىنالى قويما. ادجانتادا ولاردى 2000 جىل بۇرىن ەمەس, جۋىردا عانا سالعان سياقتى بولىپ كورىنەتىن جاقسى ساقتالعان جارتاستاعى سۋرەتتەردەن انىق كورۋگە بولادى. كورشىلەس ەللو­را­داعى قا­شاپ سالىنعان ويۋ-ورنەكتەر مەن عيبادات­حانا­لار سياقتى كەشەندەر­دىڭ ساۋلەتتى قۇرى­لىس­تارى ونەر ەسكەرتكىش­تەرى­نىڭ تاريحى دا كونە زاماندارعا كەتەدى. ولار نەگىزىنەن مي­فولوگيالىق قۇدايلارعا ارناپ سالىن­عان. ەڭ ايگىلى جانە شەت ەلدەردە ەڭ تانىمال عيباداتحانالار كەشەنى حادجۋراحودا, ورتا­لىق ۇندىستانداعى ماديا-پرادەشتە تۇر­عى­زىلعان, مۇندا ءدىندار كوڭىلدەستەر مەن عيبا­دات­حانانىڭ زيناقور ايەلدەرىنىڭ سەزىمگە بەرىلگەن تۇستارى كونە زامانداردا قانات جايعان يمانسىز قوعامدى بەينەلەيدى. كادجۋراتو عيبا­داتحانالارى ءبىزدىڭ ءداۋى­رى­مىزدىڭ 950 – 1150 جىلدارى ارا­لىعىندا, ياعني 200 جىل بويى سا­لىنعان ەكەن. ولار كاماسۋترا دەگەن توسەك ءلاززاتى تۋرالى ەڭ ايگىلى تراكتاتتىڭ نەگىزىن قۇرايدى. ءۇندىستان كونە قازى­نا­لارى كوپ بولعانىمەن, ساياسي جانە تاريحي جاعىنان الىپ قاراعاندا ءبىرشاما جاس مەملەكەت, 63 جىل بۇرىن عانا تاۋەل­سىزدىگىن العان. قازىرگى كۇنى ءۇن­دىستان – كونە مەن جاڭا ۇيلەسىم تاپقان, سو­نىسىمەن دە كوپ­شىلىكتىڭ نازارىن اۋ­داراتىن مەملەكەت. ديليپ بوبب.