بۇكىل ەلدىڭ قۋانىشى

ەلىمىزدىڭ عىلىمي-ينجەنەرلىك قاۋىمداستىعى وتكەن كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىندا ن.ءا.نازارباەۆتىڭ كانديداتۋراسىن جاپپاي قولدادى دەپ ايتا الامىن. ونىڭ بەلسەندى دە جاسامپاز قىزمەتى بىزگە عانا ەمەس, بۇكىل الەمگە ايگىلى. ءدال قازىر نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوزىنىڭ قايتادان سايلانۋىنا بايلانىستى الەم ەلدەرىنىڭ, ونىڭ ىشىندە, بارلىق ءىرى دەرجاۆالاردىڭ باسشىلارىنان قىزۋ قۇتتىقتاۋ الىپ جاتقانى دا تەكتەن-تەك ەمەس. مۇنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى ساياسي جانە مەملەكەتتىك قايراتكەر ەكەنىنىڭ ايقىن دالەلى, ال ونىڭ كەزەكتى جەڭىسى – الەمدىك دەڭگەيدەگى وقيعا. بۇل سايلاۋدىڭ قورى­تىن­دىسى شىن مانىندە ەرەكشە: حالىقتىڭ 95,55 پايىزدىق قولداۋىن كورۋ حالىق­ارا­لىق قاۋىمداستىق ومىرىندە كەزدەسە قويمايتىنداي جاع­داي. پرەزيدەنتتىكتەن باسقا ۇمىتكەرلەردىڭ وزدەرى نۇر­سۇل­تان ءابىش ۇلىنىڭ داۋسىز ەل جەتەكشىسى ەكەنىن موي­ىنداي وتىرىپ, وزدەرىنىڭ دە ۇسى­نىس-پىكىرلەرىن ايتتى. ال پرەزيدەنتىمىز بولسا, حا­لىق مۇددەسىنە ادالدىعىن, ادىلدىگىن بىلدىرە وتىرىپ, «ءبىز بارلىق ەسكەرتۋ, ۇسى­نىستاردى ەسكەرەمىز», دەدى. ەل دەگەن ادامنىڭ ءسوزى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءبۇ­كىل قازاقستاندىقتار ريزا بول­عانداي, الەمدىك قاۋىم­داس­تىقتا ءوزىنىڭ ۇلكەن ابى­رويلى بەدەلىن قامتاماسىز ەتكەندەي تالاي شىن ءما­نىندە تاريحي جاسامپازدىق ىستەردى جۇزەگە اسىرادى. ءسوز­دى ۇزاققا سوزباس ءۇشىن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى­نىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ تاريحتا قالاتىن ءىس-ارە­كە­تى­نىڭ تەك بەسەۋىنە عانا تۇجى­رىم­داي, قىسقا عانا توق­تال­ساق تا, ونىڭ الەمدىك دەڭ­گەي­دەگى كەل­بەتى ايقىن كورىنەدى. 1. ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ال­عاشقى قادامدارىنىڭ ءبىرى سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ بولدى. بۇل ءوزى كە­ڭەس­تىك زاماندا, بۇكىل الەمنىڭ تاعدىرى جاڭا ارناعا اۋى­سار شاقتا, كوپ ادامنىڭ جۇرەگى داۋالامايتىن كەزدە جاسالعان ەرلىك بولدى. ءالى ماسكەۋدىڭ دەگەنى بولىپ تۇر­عان كەزدە ولاردان رۇق­سات, كەلىسىم سۇراماي, نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى الەمدىك ەكى ساياسي جۇيەنىڭ شارپىسقان زامانىندا, جاپپاي قارۋ­لا­نۋ باسەكەسىنە توسقاۋىل قوي­دى دەۋىمىز كەرەك. سونىمەن بىرگە, ن.ءا.نازارباەۆتىڭ اقش-قا ءدال وسىنداي نەۆادا پوليگو­نىن جابۋ جونىندە ۇسىنىس ايتۋىن الەمدىك ءور­كەنيەتتى ساقتاۋ جولىنداعى باعا جەتكىزگىسىز ۇلەس قوسۋى دەسەك ءلازىم. بۇل شىن مانىندە ۇلى ەرلىك ەدى, بۇل ءۇشىن ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز بەيبىتشىلىك جونىندەگى نوبەل سىيلى­عىن الۋعا ابدەن لايىق. ول ءوزىنىڭ ساليقالى وي-ءورىسى­مەن, باتىل قادامىمەن بار­لىق ەلدەر مەن حالىقتاردىڭ بەيبىتشىلىك جولىنداعى تال­پىنىسىنا مىقتى تۇعىر قالادى. 2. قايىرىمدى دا باتىل جۇرەكتى نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى كەڭەستىك توتاليتاريزمگە قارسى قايىسپاي قارسى تۇ­رىپ, وتكەن عاسىردىڭ 3­­0­­-­جىل­­­دارى­نان باستالعان قۋ­­عىن-سۇرگىن ماشينەسىن توق­تاتتى. 1993 جىلدىڭ 14 ءساۋى­رىندە جارىق كورگەن «جاپ­پاي ساياسي قۋعىن-ءسۇر­گىن قۇرباندارىن اقتاۋ تۋ­رالى» پرەزيدەنت جارلىعى مىڭداعان قازاقستاندىقتار­دىڭ, ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرىنىڭ ابىرويلى اتتارىن وزدەرىنە قايتارىپ بەردى. وسىناۋ ەرەكشە ادام تا­لاي­عا اراشاشى بولدى, تا­لاي­دىڭ تاعدى­رى­نا ىقپال ەتتى. سو­نىڭ ءبىر مى­سالى – مەن ءوزىم­مىن. 1987 جىلى شى­عار­ما­شى­لىق ينتەل­لي­گەن­­تسيا­نىڭ رەس­پۋب­لي­كالىق اكتيۆىندە جۇرت ال­دىن­دا مەنى قور­عاپ, اق­تاپ الدى. قايتا قۇرۋ دەيتىن كە­زەڭدە ماعان جالا جا­بىل­عان ەدى. مەن عانا ەمەس-اۋ, مەن سياقتى تالايلارعا ارا ءتۇستى. 3. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاش­قى جىلدارىندا «قازاق­ستان­دىق­تاردىڭ ۇلتتىق يدەيا­سىنىڭ ءمانى نەدە؟» دەگەن تۇرعىدا پىكىرتالاستار تولاسسىز ءجۇر­دى. كوپ ادام ەكونو­مي­كادا دەدى, بىرەۋلەر مادە­نيەت­كە, قازاق تىلىنە ءمان بەر­دى, تاعى بىرەۋلەر نارىق­تىق قارىم-قاتىناستى العا توستى... ال نۇرسۇلتان نازارباەۆ بولسا, ءوزىنىڭ كورە­گەندىگىمەن قارا­پايىم عانا يدەيانى – بار­لىق قازاقستان­دىق­تاردىڭ دوس­تىعىن مەملەكەتتىك دارە­جەگە كوتەردى. تمد ەلدەرىندە ءبىرىنشى بو­لىپ قازاقستان حال­قى اس­سام­بلەياسى پايدا بول­دى. پرەزيدەنتتىڭ ونى قۇرۋ­داعى ماقساتى, ول اتقارىپ جات­قان قىرۋار جۇمىستىڭ اۋقىمى تۋرالى بىزدەر, قحا مۇشە­لەرى الەمنىڭ باسقا ەلدەرىنە بارعان كەزدەرىمىزدە كەڭىنەن ايتىپ جۇردىك. وسى رەتتە قحا بەدەلدى دە­لە­گاتسياسى سا­پىن­دا ۇلى­بري­تانيادا بول­عا­نىم بار. وندا اعىلشىندار قا­زاق­ستان دەيتىن ەل جايىندا عانا ەمەس, ءبىزدىڭ ەرەكشە پرە­زيدەنتىمىز جايىندا, قو­عامدى ۇجىمداستىرۋ جو­لىن­داعى ونىڭ ۇيىمداس­تى­رۋشىلىق تاجىريبەسىن كوپ سۇرادى. بىلتىر عانا استانادا وتكەن ەقىۇ سام­مي­تىنىڭ مىسالىنان دا نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ۇلت­ارا­لىق كەلىسىم يدەياسىن مەم­لەكەتارالىق دەڭگەيگە كوتە­رۋگە كۇش سالىپ ءجۇر­گە­نىن اڭعارامىز. ال مۇنى الەم­دىك قاۋىمداستىق قۇپ­تاپ وتىرعانى بەلگىلى. 4. ادام بەلگىلى ءبىر سەنىممەن ءومىر سۇرەدى, ونىڭ ءبىر كورىنىسى – ءدىن. ادام­زاتتىڭ عاسىرلارعا سوزىلعان تاريحىندا قانشاما سوعىس­تار بولعان. كورشىلەر ۇرسى­سىپ جاتادى, ايماق ارا­سىن­دا تالاستار بولادى, مەملەكەتتەر اراسىنداعى سوعىستار ءتىپتى ءجۇز جىلعا دا سوزى­لادى. سولاردىڭ كوپشىلىگى دىنگە بايلانىستى ۋشىعادى. ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ باس­شى­سى بۇعان دەيىن ەشكىم ويلاماعان, وركەنيەتتەر تا­ريحىندا كەزدەسپەگەن يدەيا – ءبىزدىڭ حالقىنىڭ ىنتىماعى جا­راسقان, تۇراقتىلىق ور­نىق­قان قازاقستان دەيتىن ەلىمىزدە الەمدىك دىندەر فو­رۋمىن وتكىزۋ يدەياسىن ۇسى­نىپ, ونى جۇزەگە اسىردى. ءبىزدىڭ ەلىمىزگە الەمنىڭ ءار تا­رابىنان قازىرگى كەزدە جۇرت­قا بەلگىلى بارلىق ءدىن­دەردىڭ وكىلدەرى كەلىپ, كەڭ­پەيىلدى قازاق جەرىندە بەيبىت ومىرگە, ىنتىماققا شاقىر­عان كيەلى اڭگىمە قوزعالدى. بۇل اڭگىمە الەمگە ەستىلدى. وسى جەردە دە الەمدىك جەتەكشىلەردىڭ ىشىندە ءبىرىنشى بولىپ, ازىرگە بىرەگەيى بو­لىپ, جەتەكشى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر باسشى­لا­رى­نىڭ باسىن قوسىپ, ىنتى­ماق­تاسۋدىڭ جاڭا باعىتىن ۇسىن­عان نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ بۇل قادامى دا بەيبىتشىلىك جونىندەگى نوبەل سىيلىعىنا ابدەن لايىق دەپ تۇجىرىمداۋعا بولار ەدى. 5. تاريحتا ءىز قالدىرعان اتاقتى تۇلعالاردىڭ ىشىندە ءوز ءومىربايانىن تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ جاڭا استاناسىن سالۋمەن ورنەكتەگەندەرى سيرەك. نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى­نىڭ باستاماشىلىعىمەن, ونىڭ كۇش-قۋاتىنىڭ ارقا­سىن­دا ايتارلىقتاي تابي­عاتى قاتالداۋ وڭىردە تاماشا قالا – استانا بوي كوتەردى. بۇگىنگى كۇنى ەڭ جاڭا مەگاپوليس بۇكىل دۇنيە ءجۇزى جۇرت­شىلىعىنىڭ نازارىن وزىنە اۋدارىپ وتىر. جاقىندا عانا وتكەن سايلاۋدا جەڭىسكە جەتىپ, قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ سايلانعان نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ­تىڭ الداعى قىزمەتى دە جەمىستى بولاتىنىنا, ۇلت كوش­باسشىسى باستاماشى بولار يگىلىكتى ىستەر قاتارى تولىعا تۇسەتىنىنە مەن عانا ەمەس, بۇكىل رەسپۋبليكا حالقى سەنىمدى دەر ەدىم. سوندىقتان دا قازاقستاندىق عالىمدار مەن ينجەنەرلەر اتىنان ۇلت كوشباسشىسىن ونىڭ مەملەكەتىمىز بەن حالقىمىزدىڭ ءمۇد­دەسىنە قىزمەت ەتۋدەگى جاڭا كەزەڭدى باستاۋىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىق­تايمىن. نادير ناديروۆ, قر ۇلتتىق ينجەنەرلىك اكادەميانىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى, ۇلتتىق عىلىم  اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى.