قىرىق جىلدىق تاريحى بار № 26 گيمنازيا - چەليابى قالاسىنداعى تاڭداۋلى ءبىلىم وردالارىنىڭ ءبىرى. گيمنازيا تەك سوڭعى جىلدار ىشىندە بىرنەشە اتاۋلى مەملەكەتتىك گرانتتاردى جەڭىپ الدى. مۇندا وقۋشىلارعا ساپالى ءبىلىم بەرۋدىڭ وزىندىك وڭ تاجىريبەلەرى قالىپتاسقان. گيمنازيا وقۋشىلارى بۇكىلرەسەيلىك, وبلىستىق جانە قالالىق وليمپيادالاردا جۇلدەلى ورىندارعا يە بولىپ, ۇدايى جەڭىمپاز اتانىپ كەلەدى.
مەكتەپ ديرەكتورى تاتيانا شيشكينانىڭ ايتۋىنشا, گيمنازيادا جالپى ءبىلىم بەرۋمەن قاتار, وقۋشى تۇلعاسىنىڭ جان-جاقتى, جاراسىمدى جەتىلۋىنە دە ايىرىقشا ءمان بەرىلەدى. اسىرەسە شاكىرتتەردى باسقا حالىقتاردىڭ تاريحىمەن, مادەنيەتىمەن, ءداستۇر-سالتىمەن كەڭىرەك تانىستىرۋ ارقىلى ولارعا رەسەي سياقتى كوپ ۇلتتى مەملەكەتتە قالىپتاسقان ۇلىسارالىق قاتىناستاردىڭ, كورشى مەملەكەتتەرمەن ءوزارا دوستىق بايلانىستىڭ ماڭىزىن ۇعىندىرۋعا مۇمكىندىك جاسالۋدا.
ماسەلەن, جاقىندا چەليابى قازاقتارىنىڭ وبلىستىق «ازامات» قوعامدىق ورتالىعىنىڭ باستاماسىمەن وسى گيمنازيادا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى باۋىرجان مومىش ۇلىن ەسكە الۋ كەشى بولىپ ءوتتى. وعان چەليابى وبلىسى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ە.كوۋزوۆا باستاپ, قالالىق جانە قالا اۋداندارىنداعى ءبىلىم باسقارمالارىنىڭ بىرقاتار قىزمەتكەرلەرى, جەرگىلىكتى قازاقتار, گيمنازيا ۇستازدارى مەن ءشاكىرتتەرى قاتىستى.
شاكىرتتەرگە نەگىزىنەن اقپاراتتىق-فيلولوگيالىق, لينگۆيستيكالىق-اقپاراتتىق جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق بەيىندە ءبىلىم بەرەتىن گيمنازيا ۇجىمى ازىرلەگەن اتالمىش كەش اياسىندا قازاق حالقىنىڭ داڭقتى پەرزەنتى – باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ازاماتتىق ءھام جاۋىنگەرلىك ءومىر جولى جان-جاقتى كورسەتىلدى; قاتىسۋشىلار ونىڭ اڭىزعا اينالعان ەرلىكتەرى حاقىندا جۇرەكجاردى سوزدەر ايتتى.
سونداي-اق وسى كەشتە مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا وتكىزىلگەن «چتو يا زنايۋ و باۋرجانە مومىشۋلى» دەپ اتالاتىن شىعارماشىلىق جۇمىستاردىڭ قالالىق كونكۋرسى مارەگە جەتتى. كونكۋرسقا قالا مەكتەپتەرىنىڭ وتىزدان استام وقۋشىسى قاتىستى. شىعارما سايىسىنا تۇسكەندەردىڭ باسىم كوپشىلىگى – №26 گيمنازيانىڭ ءشاكىرتتەرى. ناتيجەسىندە ولاردىڭ جەتەۋى جۇلدەلى ورىنعا يە بولدى. ال 11 سىنىپ وقۋشىسى ۆەرا ودنوكوزوۆانىڭ شىعارماسى ەڭ ۇزدىك دەپ تانىلدى.
– وقۋشىلار شىعارماعا جان-جاقتى دايىندالدى, – دەيدى گيمنازيا كىتاپحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ۆالەنتينا تەرينا. – ولار باۋىرجان مومىش ۇلى تۋرالى ادەبيەتتەردى وقىدى, فيلمدەردى كوردى. مەنىڭ ءوزىم وقۋشىلارعا باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ «موسكۆا ءۇشىن شايقاس», «ۇشقان ۇيا» كىتاپتارى بويىنشا بىرنەشە رەت اڭگىمە وتكىزدىم.
سول شىعارمالاردىڭ كەيبىرەۋلەرىنە كوز جۇگىرتەيىك:
«مەنى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ءومىرى مەن ەرلىگى اسا قىزىقتىردى, – دەپ جازادى 8-سىنىپ وقۋشىسى ەكاتەرينا بەندەر. – ولىمنەن دە, وقتان قورىقپاعان وسى باتىرلار تۋرالى ءالى دە بىلە تۇسكىم كەلەدى. ولار تۋعان ەلى مەن الەم حالىقتارىنىڭ بەيبىت ءومىرىن قورعادى, بۇل ەرلەردىڭ ەسىمىن ءبىز ءماڭگىلىك ءجۇرەگىمىزدە ساقتاۋىمىز كەرەك».
11-سىنىپ وقۋشىسى ولەگ تەرين بىلاي دەيدى: «وتان قورعاۋشىلار ەرلىگى ۇرپاقتاردىڭ ەسىندە ءماڭگىلىك قالادى. ولاردىڭ ەسىمىن جادىمىزدا ۇستاپ, جانقيارلىق ەرلىكتەرىنە تاعزىم ەتە وتىرىپ, ءبىز مۇنداي ىستەردىڭ قاسيەتتى مىندەتتىلىك قانا ەمەس, تاريحتىڭ ۇلى وقيعالارىنا ارالاسقان باقىتتى مۇمكىندىك ەكەندىگىن دە ۇمىتپاۋىمىز كەرەك».
«قازاقستان – مەنىڭ ءبىر وتانىم, – دەپ تولعانادى 11-سىنىپ وقۋشىسى يرينا انتونوۆا. – مەن قوستاناي قالاسىندا تۋدىم, كەيىن وتباسىمىز رەسەيگە قونىس اۋداردى. قازاقستاننىڭ باي تاريحى مەن مادەنيەتى ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدە ماڭگىلىك ءىزىن قالدىردى. بالالىق شاعىمنىڭ ەستەن كەتپەيتىن ەڭ قىزىقتى كەزەڭدەرىن وسى ەلمەن بايلانىستىرامىن. كىشكەنتايىمنان ورىس مادەنيەتىمەن بىرگە, قازاق مادەنيەتىن دە بويىما ءسىڭىرگەنىمدى ماقتانىش تۇتامىن... ءالى ەسىمدە, بالا كەزىمدە ءمۇلدە تانىس ەمەس ءبىر ادامنىڭ ەسكەرتكىشىن كوردىم. ەسەيە كەلە سۇراسام, ول ۇلى وتان سوعىسىنىڭ قاھارمانى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ەسكەرتكىشى ەكەن. وسىدان كەيىن مەن ول تۋرالى ادەبيەتتەردى وقي باستادىم. ءسويتىپ, باۋىرجان ەسىمىن ءاربىر ادام بىلۋگە ءتيىس دەپ ءتۇيدىم... «سترانا دولجنا زنات سۆويح گەروەۆ!» دەيدى رەسەيدە. باۋىرجان ەسىمى ناق وسى رەسەي حالقىنىڭ تاريحي جادىندا بولۋعا ءتيىس... توعىزىنشى مامىردا قازاقستانداعى اجەمە كەلگەن كەزىمدە, مىندەتتى ءتۇردە باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ەسكەرتكىشىنە گۇل شوعىن قويامىن...».
ال ەڭ ۇزدىك شىعارمانىڭ يەسى ۆەرا ودنوكوزوۆا ءوز ويىن بىلاي تۇيىندەپتى: «بىزدە ۇلى وتان سوعىسى تۋرالى جەڭىس كۇنى قارساڭىندا عانا ويلاناتىن ادەت بار. بۇل مۇلدە دۇرىس ەمەس. ءبۇگىنگى قول جەتكىزگەن جاقسى ءومىرىمىز بەن بارشا يگىلىگىمىز – سوعىس باتىرلارىنىڭ جەڭىمپازدىعىمەن كەلدى. وقۋلىقتاردا جازىلعان ەسىمدەردى عانا ەمەس, فاشيزمگە قارسى سوعىسقان ءاربىر ادامدى مەن سوعىس قاھارمانى دەپ ەسەپتەيمىن. باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ەرلىگى – بۇكىل كەڭەس وداعىنىڭ ەرلىگى. مۇنداي ادامنىڭ ەسىمىن ەشقاشان ۇمىتپاي ەستە ساقتاۋىمىز كەرەك!».
بەلگىلى رەجيسسەر قاليلا وماروۆتىڭ «قازاقتىڭ باۋىرجانى» دەرەكتى ءفيلمىن «ازامات» قوعامدىق ورتالىعى ءوز باستاماسىمەن ورىس تىلىنە اۋدارىپ, رەسەيلىك كورەرمەندەردىڭ قابىلداۋىنا ىڭعايلاعان ەكەن, كەش سول شىعارمامەن تۇيىندەلدى.
سەرىكقالي بايمەنشە, «ەگەمەن قازاقستان» – ماسكەۋدەن.
سوڭعى جاڭالىقتار
قوعام • كەشە
مويىنقۇم اۋدانىندا ءورت ءسوندىرۋ ءبولىمى اشىلدى
ايماقتار • كەشە
ەينشتەين ءوزىن «الاياق» سەزىنگەن بە؟
قوعام • كەشە
