شەتەلدىكتەر قازاقتار تۋرالى نە دەيدى؟

يوگان شيلتبەرگەر, كونە باۆار جاۋىن­گەرى: ۇلى تاتاريادا (قازاق دالاسى) بول­دىم. ولار نان جەپ, شاراپ ءىش­پەيدى, ونىڭ ەسەسىنە بيە مەن تۇيە ءسۇ­­تىن ىشەدى. كەڭ جا­يىلىمدا وزدەرىنىڭ بار بايلىعىن ارتىپ الىپ, قاتىن-بالا, مال-مۇلكىمەن كوشىپ-قو­نىپ ءجۇ­رەدى. ولار ءوز حاندارىن اق كيىز­گە وتىرعىزىپ, ءۇش رەت جوعارى كوتەرەدى. جورىق كەزىندەگى ازاپتى تاۋقىمەتكە سونداي كونبىس. * * * پەتر پاللاس, ساياحاتشى نەمىس عا­لىمى: قازاقتار قان توگۋگە قۇشتار ەمەس, بىرەۋدى ولتىرگەننەن گورى, تۇتقىنعا العاندى ءتاۋىر كورەدى. ادال قىزمەت ەتكەن قۇلعا قايىرىمدى… * * * گەنريح كلاپروت, قىتايتانۋشى عالىم: 1806 جىلدىڭ كۇزى مەن جازىندا ەر­تىستىڭ جوعارى اعىسىن بوي­­لاپ, تومەنگى زايسان نۇر كولىنە دە­يىن بارعان ساياحات كەزىندە كۇن سايىن قازاقتاردى كەزىكتىردىم. ازداپ ءتۇر­كى ءتىلىن بىلەتىندىگىم ورتا ءجۇز قا­زاقتارىمەن سويلەسۋىمە سەپتىگىن تي­­گىزدى. كەيىنرەك باسقا ەكى ءجۇزدىڭ قا­زاقتارىمەن كەزدەسكەنىمدە, ولاردىڭ ديا­لەكتىسىز, ءبىر تىلدە سويلەيتىندەرىنە كوزىم جەتتى. قازاق ءتىلى ولاردىڭ تۇركى حالقى ەكەنىن دالەلدەيدى. * * *  ادولف يانۋشكەۆيچ, پولياك زەرت­­تەۋشىسى: …قازاقتىڭ ويلاۋ قابى­لە­تى­نىڭ كەرەمەتتىگىنە بارعان سايىن كو­زىم جەتتى. ءار قازاق ءوز شارۋاسىن جەتە تۇسىندىرەدى. ءتىپتى, بالالارىنىڭ اقىلى ەرتە تولىسادى. …بىرنەشە كۇن بۇرىن ءوزارا داۋلاسقان ەكى پارتيانىڭ قاقتىعىسىنا كۋا بولدىم. سوندا دە­موسفون مەن تسيتسەرون تۋرالى ءومىرى ەستىمەگەن شەشەندەرگە تاڭ قالىپ, قول سوققانمىن. سوندا بۇلار تاعى, جابايى بولعانى ما؟ جو-جوق! يمانداي سىرىم! ءتاڭىرىم بويىنا وسىنشاما قابىلەت دارىتقان حالىق وركەنيەتكە جات بولىپ قالۋى مۇمكىن ەمەس. دەرەكتەر ينتەرنەت  دەرەككوزدەرىنەن الىندى