گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەنگەن قازاقتار

گيننەستىڭ رەكوردتار كىتا­بى العاش رەت 1955 جىلى يرلانديالىق سىرا قاي­نا­تۋشى «گين­نەسس» كومپانياسىنىڭ باسشىسى حيۋ بيۆەردىڭ تاپسىرىسى بويىنشا جارىق كوردى. سودان بەرى بۇل كىتاپ دۇنيە ءجۇزى بويىن­شا 100 مەملەكەتتە 23 تىلدە دۇركىن-دۇركىن باسىلىپ كەلەدى. الەمنىڭ 23 ەلىندە ارنايى رەداكتسياسى مەن وكىلدىكتەرى بار. قازاقستاندا ازىرگە گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنىڭ وكىلدىگى جوق. سولاي بولا تۇرعانىمەن,  بۇدان شيرەك عاسىر بۇرىن تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان قازاق ەلى الەمدىك اۋقىمداعى ەڭ بەدەلدى – گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنان ويىپ تۇرىپ ءوز ورنىن الدى. ەڭ الدىمەن, قازاقستان كىتاپقا «تەڭىزگە شىعار جولى جوق قۇرلىقتاعى ەڭ ۇلكەن مەملەكەت» رەتىندە كىردى. 2003 جىلى قىركۇيەكتىڭ 27-ءسى كۇنى بۇكىل قازاقستاندا سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ ءۇشىن وتكىزىلگەن اەروبيكالىق جاتتىعۋ رەكوردتار كىتابىنا ەندى. ەلدىڭ بار وڭىرىندە ءبىر مەزەتتە 4 ميلليون 845 مىڭ 98 ادام راديودان بەرىلگەن اۋەن ارقىلى قيمىلداعان شارا «الەمدەگى ەڭ كوپ ادام قاتىسقان اەروبيكالىق جاتتىعۋ» رەتىندە تانىلدى. بۇدان كەيىن 2011 جىلى جەلتوقساندا قازاق گەوگرافيالىق قوعامى 108 ساعاتتا 2308 شاقىرىمدى ەڭسەرىپ, وڭتۇستىك پوليۋس­كە العاشقى اۆتوموبيل ەكسپەديتسياسىن ۇيىم­داس­تىرادى. بۇل ەكسپەديتسيا «وڭتۇستىك پوليۋسكە قۇرلىق ارقىلى جەتكەن ەڭ تەز ورتاشا جىلدامدىقتاعى ساپار» رەتىندە گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەنگىزىلدى. «حان شاتىر» ساۋدا ويىن-ساۋىق ورتا­لى­عى الەمدەگى شاتىرلى ەڭ بيىك عيمارات رەتىندە گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا كىرگەن. ونىڭ بيىكتىگى – 150 مەتر. سونداي-اق, 2012 جىلى 16 جەلتوقساندا قارا جورعا ۇلتتىق ءبيىن ءبىر مەزەتتە 400 ادام بيلەپ, رەكورد جاسادى. بۇدان بولەك, «حان شاتىردا» الەمدەگى ەڭ ۇلكەن ەت اسىلدى. راس, گيننەستىڭ رەكوردتار كى­­تابىنىڭ رەسمي وكىلدەرى جىلقىنىڭ سو­يى­لۋىنا قارسى بولدى. سونىڭ سالدارىنان العاشقى رەكورد  سانالمادى. ايتسە دە بۇل ماق­سات اقىرى ورىندالدى. 2015 جىلى 6 ءشىل­دەدە استانا قالاسىنىڭ 17 جىل­دىعىنا وراي سالماعى 736 كەلى تارتاتىن ەت اسىلدى. بۇل جولى كىتاپتىڭ رەسمي وكىلدەرى جىلقى سويۋعا رۇقسات بەردى. تاماق ءۇش­ىن ۇلكەن تايقازان تۇركىستاننان ارنايى اكە­لىندى. وندا 700 كەلى ەت, 17 قاپ پياز, 300 كە­لى قامىر جۇمسالدى. الەمدىك رەكوردتار كىتابىنىڭ وكىلدەرى رەكوردتى «مەملەكەتتىڭ باستى ۇلتتىق تاعامىنىڭ دايىندالۋى» دەگەن اتاۋمەن تىركەدى. ال 2015 جىلى 1 مامىردا الماتىدا ءال­ەم­دەگى ەڭ ۇلكەن لاعمان ازىرلەندى. ونىڭ سالماعى 687 كەلى بولدى. بۇل تاعامدى دايىنداۋعا 30 اسپاز جۇمىلدىرىلدى. تاعام قۇرامىن تولىقتىرۋ ءۇشىن 250 كەلى ۇن, 200 كەلى كوكونىس, 120 كەلى ەت جانە 50 ليتر ماي پايدالانىلدى. سول سياقتى 2014 جىلى 7 قىركۇيەكتە الما­تى قالاسىندا جالپى سالماعى 856 كيلو بولاتىن  ەڭ كوپ باۋىرساق ءپىسىرىلدى. ال قىتايدا تۇراتىن  ەرلى-زايىپتى كاسىپكەرلەر بو­لات بەينەل ۇلى مەن گۇلزات ازانبەكقىزى 2008 جىلى  ۇزىندىعى 100 مەتر, سالماعى 1 تون­نا قازى جاساپ, ونى گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەنگىزدى. ولار رەكوردتىڭ قىتاي مەم­لەكەتى اتىنان جاريا­لانۋىنا قارسى بولىپ, «قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق تاعامى» دەپ ءتىر­كەتكەن.  سوسىن, 2010 جىلى وسى ەلدەگى شىڭ­جان-ۇيعىر اۆتونوميالىق رايونىندا ءبىر مەزگىلدە 10 مىڭ 450  دومبىراشى «كەڭەس» كۇيىن ورىنداپ, ايدى اسپانعا ءبىر-اق شىعارادى. 2012 جىلى قىتايدا تۇراتىن قازاق جىگىتى بولاتبەك كارىمحان ۇلى جاساعان كىشكەنتاي دومبىرا «الەمدەگى ەڭ كىشكەنتاي اسپاپ» رەتىندە گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەندى. دومبىرانىڭ ۇزىندىعى – 45 ميلليمەتر, ەنى – 14 ميلليمەتر. قازاقستاندىق 50 جاستاعى مارافونشى مارات جىلانباەۆ رەكوردتار كىتابىنا جەتى رەت ەنگەن. ول ەۋروپانىڭ ەڭ بيىك شى­ڭى – ەلبرۋسقا (5642 مەتر) مارافوندىق ءجۇ­گىرىسپەن جەتى كۇندە جۇگىرىپ شىقتى. مارات جىلانباەۆ 1992 جىلى 20 كۇندە قاراقۇم ءشولىن (1200 كيلومەتر), 1993 جىلى 24 كۇن ىشىندە ساحارا ءشولىن (1700 كيلومەتر), سول جىلى 22 كۇندە ۇلكەن ۆيكتوريا ءشولىن (1600 كيلومەتر), 1994 جىلى 17 كۇندە موحاۆا ءشولىن (1218 كيلومەتر) كەسىپ ءوتتى. مىنە, تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا وس­ىنداي ۇلتتىق شارالاردىڭ كوپتەپ ءوتۋى كەشەگى كەڭەستىك-يمپەريالىق ساياساتتىڭ ىقپالىمەن اتا-بابا سالت-داستۇرىنەن اجىراي باستاعان بۇگىنگى قازاق ۇرپاعىن ءوز قازىعى مەن قالپىنا قايتا اكەلە باستادى. مۇنىڭ ءوزى جەر-جەرلەردە قازاق قولونەرىنىڭ, ءان-جىرىنىڭ, ۇلتتىق اس ءپىسىرۋ ءداستۇرىنىڭ جىلدام دامۋىنا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزۋدە.