«ايس» اقتوبەنى اعارعانمەن جارىلقايدى

«ايس» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ونىمدەرى ءوڭىر نارىعىندا ءوزىنىڭ لايىقتى ورنىن الىپ ۇلگەردى دەسەك قاتەلەسپەيمىز. قازىرگى ۋاقىتتا وبلىستاعى ءسۇت ونىمدەرى نارىعىنىڭ 60 پايىزى وسى كاسىپورىننىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى. ءبىر كەزدەرى مۇندا وڭدەيتىن سۇتكە زارۋلىكتىڭ بولعانى قازىر ۇمىتىلدى. بۇل ماسەلەنى ءبىرىنشى كەزەكتە شەشۋدى ويلاستىرعان سەرىكتەستىك باسشىلارى وزدەرىنىڭ تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىن اشۋدى 2009 جىلى قولعا الدى. ءسويتىپ, مارتوك اۋدانىنىڭ اۋماعىنان جەر الىپ, فەرما اشتى. «ايس»» جاۋاپ­كەر­شىلىگى شەك­تەۋلى سەرىكتەستىگى 2010 جى­لى ماۋ­سىم ايىندا يندۋستريالان­دى­­رۋ كارتاسىنىڭ اياسىندا گەرمانيا مەن ۆەنگريادان 1100 ءسۇ­ت­تى گولشتين-فريز تۇ­قىم­دى سيىر اكەلىپ, تاۋارلى-ءسۇت فەر­ما­سىن ىسكە قوستى. وعان 3,2 ميلليارد تەڭ­گە ينۆەستيتسيا سالىندى. ونىڭ 85 پايىزى «قازاگروقارجى» اق-قا تيەسىلى دە, قالعان 15 پايىزى كاسىپورىننىڭ ءوز قارجىسى. جو­بانى گوللانديالىق «Van der Ploed International BV» كومپا­نيا­سى تولىعىمەن جۇزەگە اسىر­دى. بارلىق قون­دىرعىلار گوللانديادان اكەلىندى. «ايس» كومپانياسىنىڭ بىرنەشە قىزمەت­كە­­رى گوللانديالىق فەرمالاردا وقىتىلىپ, تاجىريبەدەن ءوت­كەن. بۇل فەرما كاسىپورىندى شي­كى­زاتقا تاۋەلدىلىكتەن ءبىرشاما قۇت­قار­دى دەۋگە بولادى. ءسۇت زاۋىتى 2010 جىلعا دەيىن ءسۇت شي­­­كى­­زاتىن شارۋا قوجالىق­تار­دان, جەكە ادام­­داردان الىپ كە­ل­دى. جازدا قيىندىق جوق, بىراق قىستا ءسۇتتىڭ جوقتىعىنان قي­نا­­لىپ قالۋشى ەدى. قازىر, شۇكىر, تا­ۋ­- ­ار­لى-ءسۇت فەرماسى كۇنىنە 30 توننا ءسۇت بە­رىپ تۇر. اي سايىن تاعى بەس توننانى بۇ­رىن­عىشا شارۋا قوجالىقتارىنان الادى. ءبىز سەرىكتەستىكتىڭ تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىندا بولعانىمىزدا مۇندا ىسكەرلىك پەن ىزدەنىستىڭ ءىزىن اڭعاردىق. تەكشەلەي ءۇيىل­گەن پىشەن, ارنايى ورىندارعا سالىن­عان پىشەن­دەمە مەن سۇرلەم شارۋا­قورلىقتى اڭعارتادى. سيىر قورا­لا­رى تاپ-تازا, مالدىڭ جەمشوبى الدىن­دا, سۋى ءوزى كەلىپ تۇر. بۇدان بەس جىل بۇرىن شەتەلدەن اكە­لىن­گەن قاشارلار قازىر ءسۇت بۇلا­عىن اعىزعان ساۋىن سيىرلارى بول­عان. ءۇش-ءتورت رەت بۇزاۋلاعان سيىر­لاردىڭ ونىمدىلىگى دە جوعارى. قازىر فەرماداعى ءار سيىردان ورتا­شا 29 ليتر ءسۇت ساۋىلادى. سيىر­لار كۇنىنە ءتورت رەت ساۋىلادى. ءتىپتى, 60-70 ليتر ءسۇت بەرەتىن چەم­پيون سيىرلار دا بار بولىپ شىقتى. قازىر مۇندا 800 ساۋىن سيىرى ۇستالۋدا. بيىلدىڭ وزىندە ءار ءجۇز سيىردان 87 بۇزاۋ الىنعان. بۇل ءوز سيىر تابىندارىن تولىق­تى­رۋ­مەن قاتار, تايىنشالارىن وزگە شارۋا­شىلىقتارعا ساتۋ­عا مۇمكىندىك بەرۋدە. راس, تايىن­شا­­لاردىڭ باعاسى ەۋروپا­دان ءتو­­مەن ەمەس. ونىڭ دا رەتى بار. مال­دى جەر-سۋ اسىپ بارىپ, الۋعا شىعىندانبايسىڭ, ىرگەدەن قورا­ڭا كىرگىزە قوياسىڭ. بۇل مالدى جەتكىزۋ ءۇشىن سەرىكتەستىكتىڭ ءبىراز شى­عىن­­دانۋىنا تۋرا كەل­گەنى دە راس. جىلىنا 150-200 تايىن­­شانى وتكىزىپ, پايداسىن كو­رىپ وتىر­عان سەرىكتەستىك بۇل شارۋا­نى الداعى ۋاقىتتا ارتتىرا تۇسپەك. سوندىقتان دا ءار بۇزاۋدى بالاداي ماپەلەپ باعىپ-كۇتۋ قالىپتاسقان جايت. ساۋىن سيىرلاردىڭ ۇلەسى ارتقان سايىن ساتىلاتىن تايىنشالاردىڭ دا كوبەيە تۇسەتىنى بەلگىلى. – «سيىردىڭ ءسۇتى تىلىندە» دەمەي مە؟ سول ايتقانداي, ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدا جەمشوبىن را­تسيونعا ساي بەرۋ بۇلجىمايتىن قا­عيدا. قازىر 850 گەكتارعا جۇگەرى, جوڭىشقا, ارالاس مال ازىعىن, بەدە وسىرەمىز. جەمدىك استىق­تى ساتىپ الامىز. مال ازى­عىن وڭدەيتىن تسەح جۇمىس ىستەپ تۇر. قورالارىمىز سايلى. مالدارىگەرلىك-زووتەحنيكالىق تا­لاپ­تار قاتاڭ ساقتالادى. ءار سيىر­دىڭ مەملەكەتتىك تىركەۋ قۇجا­تى بار. وندا ونىڭ بارلىق دە­رەك­تەرى تىركەلگەن. وسىنداي جۇيە­لى جۇمىستىڭ ارقاسىندا مال اۋرۋى شىعىنى بولعان ەمەس. ءسۇتتىڭ سىناماسىن كۇنىنە ءتورت رەت الامىز. سەبەبى, ءبىزدىڭ ءونى­مىمىز تازا جانە ساپالى بولۋى كەرەك, تۇتىنۋشىلار زارداپ شەكپەۋى ءتيىس, – دەيدى تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ارمەن حۋرشۋديان. تاۋارلى-ءسۇت فەرماسى مال ازى­عىن مولايتۋ ءۇشىن كۇزدىك داقىلدار ەگىستىگىن كەڭەيتۋدى قولعا الدى. سونداي-اق, سۋارمالى القاپتى پايدالانۋعا بەردى. بۇل جىل بويى كوك بالاۋسا جەم-ءشوپتىڭ ۇزىلمەۋىنە نەگىز قالايدى. فەرمادا بار بولعانى 22 ادام ەڭبەك ەتەدى. ونىڭ التاۋى – ساۋىنشى. ولارعا ەڭبەك ەتۋگە جاقسى جاعداي جاسالعان, دۋش جانە شاعىن اسحانا جۇمىس ىستەيدى. ەڭبەك­اقى جوعارى, تۇراقتى بەرى­لىپ تۇرادى. سيىر­لاردى ساۋ اۆتوماتتاندىرىلعان. قاي سيىر قانشا ءسۇت بەرگەنىن كومپيۋتەر ءوزى ەسەپتەپ شىعارىپ قويادى. سيىرلار دا داعدىلانعان ساۋىن قوندىرعىلارىنا وزدەرى كىرەدى. – سيىرلاردى ءتورت-بەس بۇزاۋ­لاعاننان كەيىن قاشارلارمەن الماستىرامىز. سيىر­لار شەت ەل­دەن اكەلىنگەن ۇرىقپەن قولدان ۇرىق­تاندىرىلادى. كارى سيىرلار ەتكە سويىلا­دى. مەملەكەتتىك قول­داۋ دا شارۋا­نىڭ جۇرۋىنە ىق­­پال ەتۋدە. ساۋىلعان ءبىر ليتر سۇتكە 25 تەڭگە سۋبسي­ديا بە­رىلە­دى. مال ازىعىنا دا­ سۋبسيديا قاراستىرىلعان. وسىن­داي ىنتالان­دىرۋدىڭ ءنا­تي­جە­سى جىل­جا­رىمدىق مال ازىعىن دايىنداپ الدىق, – دەيدى فەرما مەڭگەرۋشىسى. تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىنداعى مالدى ءوز­ ءتولى ەسەبىنەن 1800-2000 ءىرى قاراعا دەيىن جەتكىزۋ ءۇشىن قوسىمشا قورا سالۋ دا ويلاستى­رىلۋدا. 240 سيىرعا ارنالعان قورا 2017 جىلى سالىنادى دەپ كۇ­تىلۋدە. ءسويتىپ, فەر­مانى كەڭەيتە بە­رۋگە باعىت ۇستالۋدا. – بۇل فەرما – ءبىزدىڭ ەنشىلەس كاسىپ­ورىنىمىز. «ايس» جشس ءسۇت كومپانياسى 1999 جىلدان باس­تاپ ءسۇتتى قايتا وڭدەۋمەن اينالىسىپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا سەرىك­تەس­تىك بازاسىندا 40-تان استام ءسۇت ءوندىرۋشى شارۋاشىلىقتى بىرىك­تىرگەن ءسۇت كلاستەرى ۇيىم­داس­تى­رىلعان. سونىڭ ىشىندە سەرىك­تەس­­تىكتىڭ تاۋارلى-ءسۇت فەرماسى ەڭ ۇلكەنى بولىپ تابىلادى. «ايس» جشس «فەرمادان باستاپ دۇكەن سورەلەرىنە دەيىنگى» تۇ­يىق­تالعان وندىرىستىك جەلىسى بار, ءسۇتتى ءوندىرىپ, وڭدەيتىن وڭىردەگى جال­عىز كاسىپورىن. كومپانيا 60-تان استام ءسۇت ونىمدەرىن شىعارادى. كومپانيانىڭ ءسۇت زاۋ­ىتىن قايتا جاراقتاندىردىق, وعان گەرمانيانىڭ وندىرىستىك قوندىرعىسى قويىلدى. كۇنىنە 50 تونناعا دەيىن ءسۇت ونىمدەرىن شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇگىنگى تاڭدا 35 تونناعا دەيىن ءونىم ءوندىرىپ كەلەمىز. ساۋىن سيىرلار سانىن كوبەيتۋدەگى ماقسات تا سول زاۋىتتىڭ جوبالىق قۋاتىنا شىعۋعا دەگەن تالپىنىس, – دەيدى «ايس»» ءسۇت كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى قۋانىش ەششانوۆ. قازىر جەكە كاسىپكەرلەر دە ءسۇت وندىرۋگە ىقىلاس تانىتۋدا. وڭىردە شارۋاشىلىق قۇ­رىلىمدارىنان ءسۇت دايىنداۋدى جولعا قويۋ­عا باعىت ۇستالۋدا. دايىندالاتىن ءسۇت كو­بەيسە, «ايس» جشس-ءنىڭ ءسۇت زاۋىتىنىڭ دا تاياۋ ۋاقىتتا جوبالىق قۋاتىنا شىعا­رى­نا سەنىم مول.  ساتىبالدى ءساۋىرباي, «ەگەمەن قازاقستان» اقتوبە وبلىسى  سۋرەتتى تۇسىرگەن حايرەدەن راۋشانوۆ