ساپۋرا اپاي تەلەفون شالدى. ءبىر كەزدەرى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ ەڭ جاس كەلىنى بولعان, وسى باسىلىممەن بىرگە جاساسقان ارداقتى اعا بالعابەك قىدىربەك ۇلىنىڭ ومىردەگى سەرىگى, «ەگەمەننىڭ» نەشەمە جىلداردان بەرگى اينىماس تىلەۋقورى, باس وقىرمانى, ءاز انامىز.
«رۋحتىڭ ۇلتتىق ءراۋىشى» دەگەن شاعىن ماقالامىزدى وقىپتى. وسىندا ايتىلعان قازاقتىڭ ۇلكەن اقىندارى جاقان سىزدىقوۆ پەن ەركەش ءيبراھيمدى بىلەدى ەكەن. بالعابەك اعامەن ۇيگە كەلگەن ولاردى داستارقانىندا قۇرمەتتەگەن, اڭگىمەلەرىن تىڭداعان. اسىرەسە, جاقان اتامىزدىڭ اڭگىمەشىلدىگىن, جۇرتقا جايىلىپ كەتكەن كۇلدىرگى ولەڭدەرىن اسەرلەپ ايتقان ساپۋرا اپايدىڭ جادىنىڭ مىقتىسى-اي! «كەرەمەت كىسىلەر ەدى عوي. بالعابەك جاقسى كورەتىن. ەركەش كوكشەتاۋدا, ودان قاراعاندىدا «سق»-نىڭ مەنشىكتى ءتىلشىسى بولدى. بالعابەك ەكەۋى سىيلاسىپ ءوتتى» دەي كەلە, اپاي وسىنداي ەلگە قادىرلى تۇلعالاردىڭ تۋعان جەرى كوكشەتاۋدا ەلەپ-ەسكەرىلمەي جاتقانىنا قايران قالىپ, قىنجىلدى.
ەرتەڭىنە وسى كوكشەتاۋدىڭ تۋماسى, ماناسشى, جىرشى, اقىن بايانعالي دوسىمنىڭ تەلەفون سوعا قويعانى. كادىمگى بايانعالي ءالىمجانوۆ. جاڭاعى ماقالانى ول دا وقىپتى. ونىڭ اڭگىمەسى دە ساپۋرا اپايمەن ۇندەس شىقتى. ءوز ۇلدارىن ۇمىت قالدىرعان كوكشە ەلىندەگى وسى ءبىر كەلەڭسىزدىكتى جاقسى كوتەرىپسىڭ, بىراق تولىق جازباپسىڭ, دەدى نە نارسەنى دە تۋرا ايتاتىن دوسىم.
ايتۋى دۇرىس. ءبىز وتكەن جولعى ماقالامىزدا ەسىمدەرى ەسكەرۋسىز قالعان ە.ىسمايىلوۆ, ج.سىزدىقوۆ, ە.يبراھيم, س.ءجۇنىسوۆتىڭ عانا اتتارىن اتاعانبىز. ماسەلەنى كەڭىنەن قامتۋدى ماقسات ەتپەگەن ەدىك. ەندى سوعان كوزىقاراقتى, كوكىرەگى وياۋ, زيالى وقىرمان تۇزەتۋ ەنگىزىپ جاتسا نەسى ايىپ, نەسى شام؟
ەسماعانبەتكە, جاقانعا, ەركەش پەن ساكەنگە كوكشەتاۋدا ءبىر-ءبىر ەسكەرتكىش قويىلسا, ولاردىڭ ەل الدىنداعى ەڭبەكتەرى وسىعان تاتىمايدى دەپ كىم ايتادى؟ بۇل رەتتە اتىراۋ مەن ورالدان, الماتى وبلىسىنان, ت.ب. ۇلگى السا دا جارار ەدى. مۇنىڭ سىرتىندا, ايتۋلى جازۋشى ەستاي مىرزاحمەتوۆ, قازاقستاننىڭ حالىق اقىنى, قازىرگى كوپ مىقتى ايتىسكەرلەرىمىزدىڭ ۇستازى كوكەن شاكەەۆ, وزگەشە سيپاتتى ەرەن ءانشى كارىم ءىلياسوۆ, ۇلتجاندى قايراتكەر ازامات نۇرحان ىسقاقوۆ, ماتەماتيك مىڭباي ىسقاقوۆ سىندى ارداقتىلاردىڭ دا وزدەرى كەتكەن سوڭ كوزدەرى كەتكەندەي كەرەكسىز بولىپ قالعاندارى ادامدى پۇشايمان ەتەدى.
اقمولا – كوكشەتاۋ ءوڭىرىنىڭ ومىردەن وزعان ونەرپازدارىن قاستەرلەۋ جايىن دا نە بيلىك, نە باسقالار ەسىنە الار ەمەس. قاراوتكەلدىڭ عازيز اقىنى, قايران قۇلتۋما, ورىنباي, ءيمانجۇسىپ. سول ارداقتىلار ەسكەرتكىش بولىپ كوز الدىمىزدا تۇرسا, كەيىنگى ۇرپاققا تاربيە ەمەس پە, رۋحىن اسقاقتاتىپ, مەرەيدى وسىرمەي مە؟ كۇنى كەشە بەرلينگە العاش تۋ تىككەن باتىرىمىز راقىمجان قوشقارباەۆتىڭ استانادا ورناعان ەسكەرتكىشىنە قۋانباعان جان قالمادى. كەش تە بولسا – اسا كادەلى يگى ءىس. زەرەندىدە بالقاديشانىڭ, استانا – بۋراباي جولىنىڭ بويىندا قۇلاگەردىڭ ەسكەرتكىشتەرى ەرەكشە سەزىم سىيلايدى, جانىڭدى نۇرلاندىرادى. بىراق, بۇلار ءالى تەڭىزدەگى تامشى عانا. ولاي بولسا, جاندارى ءجانناتتا بولعىر جۇمابەك تاشەنوۆ, تۇرسىنبەك كاكىشەۆ, كاكىمبەك سالىقوۆ, اسكەن نابيەۆ, نۇرعوجا ورازوۆ, تابىلدى كەنجەتاەۆ, نوگەربەك ماعزۇموۆ, وكتيابر الىبەكوۆ, ماتەن بيجانوۆ, مارفۋعا بەكتەمىروۆانىڭ رۋحتارى دا رۋحتى ەلىنەن ءبىر قۇرمەت كۇتىپ قالىقتايتىنى حاق.
«جاس قازاق» انىمەن ۇلى وتان سوعىسىندا قىرشىن قيىلعان بارلىق قازاق بوزداقتارىنا ەسكەرتكىش سومداعان رامازان ەلەباەۆ ەسىمىن اقمولا وبلىسىنىڭ نە فيلارمونياسىنا, نە ءبىر باسقا مادەنيەت-مۋزىكا وشاعىنا قيماي كەلەمىز-اۋ. ەسكەرتكىش تۋرالى اڭگىمە دە جوق. ال ەندى قازاق ءانىنىڭ اتاسى ءبىرجان سال ەسىمىن ۇلى ءانشى, حالىق كومپوزيتورىنىڭ تۋعان ءوڭىرى – ەڭبەكشىلدەر اۋدانىنا بەرۋ ماسەلەسى كوتەرىلىپ كەلە جاتقالى 20 جىلدان استى. سولتۇستىكقازاقستاندىق اعايىندار شال اقىن ەسىمىن ۇلكەن اۋدانعا بەرىپ, بابا باتاسىمەن كوگەرگەلى قاشان. ال كوزى تىرىسىندە دە بىلەگىنە ارقان باتىپ قينالعان ءبىرجان سال ماسەلەسى سيىرقۇيىمشاقتانىپ ءالى سوزىلىپ كەلەدى. اۋەلدە وسى ورايدا وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ, ودان سوڭ رەسپۋبليكالىق ونوماستيكا كوميسسياسىنىڭ شەشىمدەرى شىعىپ تا قويعان ەكەن. ودان ۇكىمەتكە بارعاندا جەكە تۇلعالارعا اۋدان بەرىلمەسىن دەگەن پارمەن شىعا قالعان. بۇل پارمەن كۇشىن جويعان كەزدە, وبالى نە كەرەك, وبلىستىق ءماسليحات تاعى شەشىم قابىلداپ, تاعى جوعارىعا جولداسا, ماڭدايىنىڭ سورى بەس ەلى ءبىرجان بابامىزدىڭ تاعى جولى بولماپتى. سەبەبى سول باياعى سيىرقۇيىمشاق...
اقمولادان باسقا وبلىستار, دەيدى بايانعالي, ءوز قالامگەرلەرىن تۇگەندەپ, 100 تومدىق, تىپتەن, 200 تومدىق كىتاپتارىن دا شىعارىپ, وقىرمانعا تارتۋ ەتتى. سىر, سارىارقا كىتاپحانالارى, شىعىس قازاقستان, شىمكەنت, ماڭعىستاۋ, الماتى وبلىسى... بۇل يگى ىسكە تەك اقمولا وبلىسىنان عانا سەلت ەتەر ەشكىم جوق سياقتى. ايتپەسە, ادەبيەت پەن مادەنيەتتىڭ تۇنىپ تۇرعان قازىناسى بۇل وڭىردە دە مول. تىم قۇرىسا, اقمولا – كوكشەتاۋدىڭ ارعى-بەرگى اقىندارىن تۇگەندەپ, جىر انتولوگياسىن شىعارسا دەيدى.
ءيا, نيەت دۇرىس. ەندەشە, وسى دۇرىس نيەتكە وراي «بالام دەگەن جۇرت بولماسا, جۇرتىم دەيتىن بالا قايدان شىقسىن» دەپ ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىنوۆ ايتقان ءسوزدىڭ ۇلاعاتىن ۇعاتىن ازاماتتار تابىلار, اقمولا–كوكشە وڭىرىندەگى ءبىرجان سال اۋدانىنا ات باسىن تىرەيتىن كۇن دە الىس ەمەس شىعار دەپ سەنگىمىز كەلەدى.
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان»
ساپۋرا اپاي تەلەفون شالدى. ءبىر كەزدەرى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ ەڭ جاس كەلىنى بولعان, وسى باسىلىممەن بىرگە جاساسقان ارداقتى اعا بالعابەك قىدىربەك ۇلىنىڭ ومىردەگى سەرىگى, «ەگەمەننىڭ» نەشەمە جىلداردان بەرگى اينىماس تىلەۋقورى, باس وقىرمانى, ءاز انامىز.
«رۋحتىڭ ۇلتتىق ءراۋىشى» دەگەن شاعىن ماقالامىزدى وقىپتى. وسىندا ايتىلعان قازاقتىڭ ۇلكەن اقىندارى جاقان سىزدىقوۆ پەن ەركەش ءيبراھيمدى بىلەدى ەكەن. بالعابەك اعامەن ۇيگە كەلگەن ولاردى داستارقانىندا قۇرمەتتەگەن, اڭگىمەلەرىن تىڭداعان. اسىرەسە, جاقان اتامىزدىڭ اڭگىمەشىلدىگىن, جۇرتقا جايىلىپ كەتكەن كۇلدىرگى ولەڭدەرىن اسەرلەپ ايتقان ساپۋرا اپايدىڭ جادىنىڭ مىقتىسى-اي! «كەرەمەت كىسىلەر ەدى عوي. بالعابەك جاقسى كورەتىن. ەركەش كوكشەتاۋدا, ودان قاراعاندىدا «سق»-نىڭ مەنشىكتى ءتىلشىسى بولدى. بالعابەك ەكەۋى سىيلاسىپ ءوتتى» دەي كەلە, اپاي وسىنداي ەلگە قادىرلى تۇلعالاردىڭ تۋعان جەرى كوكشەتاۋدا ەلەپ-ەسكەرىلمەي جاتقانىنا قايران قالىپ, قىنجىلدى.
ەرتەڭىنە وسى كوكشەتاۋدىڭ تۋماسى, ماناسشى, جىرشى, اقىن بايانعالي دوسىمنىڭ تەلەفون سوعا قويعانى. كادىمگى بايانعالي ءالىمجانوۆ. جاڭاعى ماقالانى ول دا وقىپتى. ونىڭ اڭگىمەسى دە ساپۋرا اپايمەن ۇندەس شىقتى. ءوز ۇلدارىن ۇمىت قالدىرعان كوكشە ەلىندەگى وسى ءبىر كەلەڭسىزدىكتى جاقسى كوتەرىپسىڭ, بىراق تولىق جازباپسىڭ, دەدى نە نارسەنى دە تۋرا ايتاتىن دوسىم.
ايتۋى دۇرىس. ءبىز وتكەن جولعى ماقالامىزدا ەسىمدەرى ەسكەرۋسىز قالعان ە.ىسمايىلوۆ, ج.سىزدىقوۆ, ە.يبراھيم, س.ءجۇنىسوۆتىڭ عانا اتتارىن اتاعانبىز. ماسەلەنى كەڭىنەن قامتۋدى ماقسات ەتپەگەن ەدىك. ەندى سوعان كوزىقاراقتى, كوكىرەگى وياۋ, زيالى وقىرمان تۇزەتۋ ەنگىزىپ جاتسا نەسى ايىپ, نەسى شام؟
ەسماعانبەتكە, جاقانعا, ەركەش پەن ساكەنگە كوكشەتاۋدا ءبىر-ءبىر ەسكەرتكىش قويىلسا, ولاردىڭ ەل الدىنداعى ەڭبەكتەرى وسىعان تاتىمايدى دەپ كىم ايتادى؟ بۇل رەتتە اتىراۋ مەن ورالدان, الماتى وبلىسىنان, ت.ب. ۇلگى السا دا جارار ەدى. مۇنىڭ سىرتىندا, ايتۋلى جازۋشى ەستاي مىرزاحمەتوۆ, قازاقستاننىڭ حالىق اقىنى, قازىرگى كوپ مىقتى ايتىسكەرلەرىمىزدىڭ ۇستازى كوكەن شاكەەۆ, وزگەشە سيپاتتى ەرەن ءانشى كارىم ءىلياسوۆ, ۇلتجاندى قايراتكەر ازامات نۇرحان ىسقاقوۆ, ماتەماتيك مىڭباي ىسقاقوۆ سىندى ارداقتىلاردىڭ دا وزدەرى كەتكەن سوڭ كوزدەرى كەتكەندەي كەرەكسىز بولىپ قالعاندارى ادامدى پۇشايمان ەتەدى.
اقمولا – كوكشەتاۋ ءوڭىرىنىڭ ومىردەن وزعان ونەرپازدارىن قاستەرلەۋ جايىن دا نە بيلىك, نە باسقالار ەسىنە الار ەمەس. قاراوتكەلدىڭ عازيز اقىنى, قايران قۇلتۋما, ورىنباي, ءيمانجۇسىپ. سول ارداقتىلار ەسكەرتكىش بولىپ كوز الدىمىزدا تۇرسا, كەيىنگى ۇرپاققا تاربيە ەمەس پە, رۋحىن اسقاقتاتىپ, مەرەيدى وسىرمەي مە؟ كۇنى كەشە بەرلينگە العاش تۋ تىككەن باتىرىمىز راقىمجان قوشقارباەۆتىڭ استانادا ورناعان ەسكەرتكىشىنە قۋانباعان جان قالمادى. كەش تە بولسا – اسا كادەلى يگى ءىس. زەرەندىدە بالقاديشانىڭ, استانا – بۋراباي جولىنىڭ بويىندا قۇلاگەردىڭ ەسكەرتكىشتەرى ەرەكشە سەزىم سىيلايدى, جانىڭدى نۇرلاندىرادى. بىراق, بۇلار ءالى تەڭىزدەگى تامشى عانا. ولاي بولسا, جاندارى ءجانناتتا بولعىر جۇمابەك تاشەنوۆ, تۇرسىنبەك كاكىشەۆ, كاكىمبەك سالىقوۆ, اسكەن نابيەۆ, نۇرعوجا ورازوۆ, تابىلدى كەنجەتاەۆ, نوگەربەك ماعزۇموۆ, وكتيابر الىبەكوۆ, ماتەن بيجانوۆ, مارفۋعا بەكتەمىروۆانىڭ رۋحتارى دا رۋحتى ەلىنەن ءبىر قۇرمەت كۇتىپ قالىقتايتىنى حاق.
«جاس قازاق» انىمەن ۇلى وتان سوعىسىندا قىرشىن قيىلعان بارلىق قازاق بوزداقتارىنا ەسكەرتكىش سومداعان رامازان ەلەباەۆ ەسىمىن اقمولا وبلىسىنىڭ نە فيلارمونياسىنا, نە ءبىر باسقا مادەنيەت-مۋزىكا وشاعىنا قيماي كەلەمىز-اۋ. ەسكەرتكىش تۋرالى اڭگىمە دە جوق. ال ەندى قازاق ءانىنىڭ اتاسى ءبىرجان سال ەسىمىن ۇلى ءانشى, حالىق كومپوزيتورىنىڭ تۋعان ءوڭىرى – ەڭبەكشىلدەر اۋدانىنا بەرۋ ماسەلەسى كوتەرىلىپ كەلە جاتقالى 20 جىلدان استى. سولتۇستىكقازاقستاندىق اعايىندار شال اقىن ەسىمىن ۇلكەن اۋدانعا بەرىپ, بابا باتاسىمەن كوگەرگەلى قاشان. ال كوزى تىرىسىندە دە بىلەگىنە ارقان باتىپ قينالعان ءبىرجان سال ماسەلەسى سيىرقۇيىمشاقتانىپ ءالى سوزىلىپ كەلەدى. اۋەلدە وسى ورايدا وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ, ودان سوڭ رەسپۋبليكالىق ونوماستيكا كوميسسياسىنىڭ شەشىمدەرى شىعىپ تا قويعان ەكەن. ودان ۇكىمەتكە بارعاندا جەكە تۇلعالارعا اۋدان بەرىلمەسىن دەگەن پارمەن شىعا قالعان. بۇل پارمەن كۇشىن جويعان كەزدە, وبالى نە كەرەك, وبلىستىق ءماسليحات تاعى شەشىم قابىلداپ, تاعى جوعارىعا جولداسا, ماڭدايىنىڭ سورى بەس ەلى ءبىرجان بابامىزدىڭ تاعى جولى بولماپتى. سەبەبى سول باياعى سيىرقۇيىمشاق...
اقمولادان باسقا وبلىستار, دەيدى بايانعالي, ءوز قالامگەرلەرىن تۇگەندەپ, 100 تومدىق, تىپتەن, 200 تومدىق كىتاپتارىن دا شىعارىپ, وقىرمانعا تارتۋ ەتتى. سىر, سارىارقا كىتاپحانالارى, شىعىس قازاقستان, شىمكەنت, ماڭعىستاۋ, الماتى وبلىسى... بۇل يگى ىسكە تەك اقمولا وبلىسىنان عانا سەلت ەتەر ەشكىم جوق سياقتى. ايتپەسە, ادەبيەت پەن مادەنيەتتىڭ تۇنىپ تۇرعان قازىناسى بۇل وڭىردە دە مول. تىم قۇرىسا, اقمولا – كوكشەتاۋدىڭ ارعى-بەرگى اقىندارىن تۇگەندەپ, جىر انتولوگياسىن شىعارسا دەيدى.
ءيا, نيەت دۇرىس. ەندەشە, وسى دۇرىس نيەتكە وراي «بالام دەگەن جۇرت بولماسا, جۇرتىم دەيتىن بالا قايدان شىقسىن» دەپ ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىنوۆ ايتقان ءسوزدىڭ ۇلاعاتىن ۇعاتىن ازاماتتار تابىلار, اقمولا–كوكشە وڭىرىندەگى ءبىرجان سال اۋدانىنا ات باسىن تىرەيتىن كۇن دە الىس ەمەس شىعار دەپ سەنگىمىز كەلەدى.
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان»
سوڭعى جاڭالىقتار
كوكتەمگى ەگىسكە دايىندىق پىسىقتالدى
قوعام • بۇگىن, 00:07
يندونەزيا ەلشىسى ورالدىق عالىمدارمەن كەزدەستى
عىلىم • كەشە
بالاباقشالاردا تسيفرلىق باقىلاۋ تاجىريبەسى جۇرگىزىلىپ جاتىر
ايماقتار • كەشە
ەلىمىزدىڭ بەس وڭىرىندە سۋ تاسقىنى قاۋپى جوعارى
قازاقستان • كەشە
40 گرادۋسقا دەيىن اياز: ەلىمىزگە اركتيكالىق سۋىق كەلەدى
اۋا رايى • كەشە
استانا اۋەجايىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعى ۋاقىتشا جابىلادى
ەلوردا • كەشە
الەمدىك ەكونوميكانىڭ جاڭا كارتاسى: قازاقستان قاي ورىندا؟
ەكونوميكا • كەشە
