استىق جيناۋ اياقتالۋعا جاقىن

كوكشەتاۋدان – باقبەرگەن امالبەك ەلباسى ن.نازارباەۆ قىركۇيەك ايىندا وبلىسقا ەكى رەت كەلدى. ەكەۋىندە دە قازاقستان استىعىنىڭ شيرەك بولىگىن قامتاماسىز ەتەتىن ءوڭىر ديقاندارىمەن ديدارلاسىپ, ەمەن-جارقىن اڭگىمەلەستى. ماڭىزدى ناۋقانداعى يگىلىكتى ىسكە تابىس ءتى­لەدى. تىلەك قابىل بولدى. ەكى كەزدە­سۋ اراسىندا اۋا رايى دا شايداي اشىق, شىرايلانىپ تۇردى. كەشەگى كۇنى وبلىس اكىمى سەرگەي كۋلاگيننىڭ اپپارات ماجىلىسىنە قاتىسقانبىز. كەلتىرىلگەن دەرەك بويىنشا, 3 ميلليون 800 مىڭ گەك­تاردىڭ استىعى جيناپ الىنعان. بۇل بۇكىل ەگىستىك القاپتىڭ 88,5 پا­يىزى. گەكتار تۇسىمدىلىگىنىڭ 13 تسەنتنەردەن اينالۋى, بيىل وڭىردە 5,7 ميلليون توننالىق رەكوردتى ءونىم الىناتىندىعىنا ءۇمىتتى كۇشەيتەدى. بۇل ورايدا, 591,1 مىڭ گەكتارعا ەگىن سەپكەن جارقايىڭ, 435,7 مىڭ گەكتاردىڭ قىزىل ءدانىن جيناپ جاتقان جاقسى, 441,6 مىڭ گەكتار القاپتاعى ەڭبەكتى قىزدىرۋ ۇستىندەگى ەسىل اۋداندارىنىڭ ۇلەسى مول بولماق. وڭىردەگى ەڭ كوپ ەگىنى بار اتالعان اۋداندار جۇمىستىڭ 87-98 پايىزىن ەڭسەرىپ, گەكتارىنان 13 تسەنتنەردەن ءدان باستىرۋدا. ال, زەرەندى, ساندىقتاۋ, بۋراباي اۋداندارى كورسەتكىشتى 14 تسەنتنەر­دەن اسىرىپ تاستادى. اۋىل شا­رۋا­شىلىعى ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, 1 قازاندا بيىلعى ناۋقان تولىق اياقتالادى. ەندىگى جۇمىس اۋ­قىمى ارنايى ليتسەنزيالانعان 62 اس­تىق قا­­بىلداۋ كاسىپورىندارىنا اۋىسقان. قوستانايدان – ءنازيرا جارىمبەتوۆا قازىر توبىل-تورعاي وڭىرىندەگى استىق القاپتارىندا  ءدۇبىر قىزا تۇسكەن. كۇزدىڭ قۇبىلمالى كۇنىنىڭ جىلت ەتكەن شۋاعىن ديقاندار قالت جىبەرمەي پايدالانىپ قالۋعا تىرىسۋدا. ءونىمدى كومبايندارعا  قانشا سەنگەنمەن,  جاڭبىر توقتاۋسىز قۇي­عان كۇندەرى تەحنيكالار بىرنەشە كۇن قاڭتارىلىپ قالادى. استىقتىڭ ىلعالى دا كەۋىپ ۇلگەرمەيدى. بۇگىنگە دەيىن 3 546,6 ميلليون گەكتار وراققا ءىلىندى. بۇل 4 215 ميلليون گەكتار بولاتىن بارلىق القاپتىڭ 84 پايىزىن قۇرايدى. ءتۇسىم دە جامان ەمەس, قويمالارعا 4 612 ميلليون توننا استىق قۇيىلىپ الىندى. گەكتارىنا 13 تسەنتنەردەن اينالۋدا. بيىل ەگىننىڭ شىعىمى جامان بولعان جوق. ويتكەنى, قىستا قار وتە مول ءتۇستى, جەردىڭ ىل­عا­لى جاقسى بولدى. الايدا, ماۋ­سىم-شىلدە  ايلارىنداعى تىم كوپ جاۋعان جاڭبىردان ەگىس القاپ­تارى ءبىراز زارداپ شەكتى. ءبىر ميلليون گەكتارعا جۋىق القاپ­تىڭ  بي­دايى ساڭىراۋقۇلاق اۋرۋلارىنا شالدىقتى. وعان قارسى اگروتەحنيكالىق شارالار كۇشەيتىلدى.تامىز ايىندا جاۋعان جاڭبىر دا وراققا كولدەنەڭ تۇردى. دەگەنمەن, سوڭعى اپتادا كۇزدىڭ شۋاعى مول ءتۇستى, سونىڭ ارقاسىندا ديقاندار  قامشى باستى. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ وكىلى كەنجە جۇ­مان­دىقوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەگەر جاڭبىر جاۋىپ, اياقتى تۇساماسا, ەندى ءبىر اپتا كولەمىندە استىقتى تۇگەل جيناپ الۋعا مۇمكىندىك بار. قازىر وبلىستىڭ وڭتۇستىك اۋداندارىندا ناۋقان اياقتالىپ كەلەدى. جانگەلدين اۋدانى استىعىن تۇگەل جيناپ الدى.  امانگەلدى, ارقالىق, دەنيسوۆ, تاران اۋداندارى الدا كە­لەدى. ناۋقان نەگىزىنەن قامىستى, قاراسۋ, مەڭدىقارا, التىنسارين, ءجىتى­قارا اۋداندارىندا كەشەۋىلدەپ وتىر. سەبەبى, اتالعان اۋدانداردا جاڭبىر ءجيى جاۋدى, ال كەيبىرىندە تەحنيكا قۋاتسىزدىعى دا قولبايلاۋ بولىپ تۇر. قازاقستانداعى استىقتىڭ ءتورت­تەن ءبىرىن وندىرەتىن قوستاناي بيىل دا جىلداعى مەجەدەن قالىس قالمايدى. پەتروپاۆلدان – ءومىر ەسقالي قىردا دا, قىرماندا دا قىزۋ ەڭبەك ورلەۋى ءبىر تولاستار ەمەس.قى­زىل­جار وڭىرىنە جۋىردا جاساعان جۇمىس ساپارىندا ەلباسى ن. نازارباەۆ سولتۇستىكقازاقستاندىق دي­قان­داردىڭ جەردى اگروتەح­نيكالىق تالاپتارعا ساي وڭدەپ, بىتىك ەگىن باپتاپ وسىرگەنىن ريزاشىلىقپەن اتاپ, ۋاقىتىلى جيناپ الۋ مىندەتىن قويعان ەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاناتتى سوزدەرىمەن جىگەرلەنگەن استىقتى ولكەنىڭ ەڭبەككەرلەرى بيىل دا وتان­دى قازاقستاننىڭ ساپالى دا مول ونىمىمەن قۋانتۋدى كوزدەپ, قۇلاشتى كەڭگە جايا تۇسكەن. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باس مامانى قا­تىران قارمانوۆ بەرگەن جەدەل اقپاراتتارعا قاراعاندا كۇن وتكەن سايىن ىرىس ءدانى ەسەلەنە تۇسۋدە. 3,2 ميلليون گەكتار القاپتاعى ما­ساعى دانگە تولىپ, جەلمەن ىرعالا تەربەتىلگەن ءداندى داقىلداردىڭ 92 پايىزى باستىرىلىپ, قامبالارعا 5,2 ميلليون توننا ەل ريزىعى جونەلتىلگەن. گەكتار بەرەكەلىلىگى 17,4 تسەنتنەردەن اينالىپ, ال جەكەلەگەن شارۋاشىلىقتاردىڭ تابىسى ءتىپتى قوماقتى. ماسەلەن, قىزىلجار اۋدانى «زەنچەنكو جانە ك» كومانديتتىك سەرىكتەستىگى مەن ع.مۇسىرەپوۆ اۋدانى «تۇقىم» جشس-ىندە شىعىمدىلىق 23 تسەنتنەردى قۇرايدى. اۋداندار اراسىندا قىزىلجار, ايىرتاۋ, جامبىل, اققايىڭ اۋداندارى 18 تسەنتنەرگە جەتكىزىپ, سورەگە ۇزەڭگى قاعىستىرىپ كەلەدى. 512 مىڭ گەكتار مايلى داقىلداردىڭ 60 پايىزى باستىرىلىپ, 308 مىڭ توننا ءدان جينالعان. قىرداعى قىزۋ ەڭبەك قىرمان­دار مەن ەلەۆاتورلارعا اۋىسىپ, جۇ­مىس ەكى اۋىسىمدا ۇيىم­داس­تىرىلعان. جاۋاپتى ناۋقانعا ون مىڭعا جۋىق تەحنيكا بىرلىكتەرى تارتىلعان. قا­زىرگى قارقىنعا قارا­عاندا استىقتى ايماقتىڭ تاۋار ءون­دىرۋشىلەرىنىڭ ەرەن قيمىلدارى مەن وزات ءىس-تاجىريبەلەرى قانداي قۇر­مەتكە بولسىن قۇرمەتتەۋگە ابدەن لايىق. قىزىلوردادان – ەرجان بايتىلەس كوكتەمدە باستالعان قاربالاس تىرشىلىك سايابىر تاباتىن, شارۋا بەلىن جازىپ, جاز بويعى ەڭبەگىنىڭ جەمىسىن جەيتىن, قامباعا توننالاپ ەگىن قۇياتىن, سولايشا ەل ىرىسىن ارتتىراتىن مەزەتكە جاقىن قالدىق. بۇگىندە ەگىس القابىندا قىزۋ جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. قازان ۇرماي, قار جاۋماي ەگىندى جيناپ الۋ باستى ماقسات. سوندىقتان كومبايندار كۇنى-ءتۇنى, ۋاقىتپەن ساناسپاي جۇمىس ىستەيدى. بيىل قىزىلوردا وبلىسىندا بارلىعى 79598 گەكتار القاپقا كۇرىش ەگىلدى. ونىڭ 67110 گەكتارىنا وراق ءتۇستى. 56954 گەكتار كۇرىش باستىرىلىپ قويدى. بۇل شامامەن جۇمىستىڭ 84,3 پايىزى اياقتالىپ تۇر دەگەن ءسوز. ەندى ءبىر اپتادان ءسال اساتىن ۋاقىتتا تولىقتاي ءونىم جيناۋ ناۋقانى اياقتالادى دەپ جوس­پارلانۋدا. ازىرگە ورتاشا ءونىم 49,7 تسەنتنەردەن كەلىپ تۇر. ەكى جىل قاتارىنان رەكوردتىق كورسەتكىشكە قول جەتكىزگەن ايماق بيىل دا سول قارقىنىنان تۇسپەك ەمەس. ەگىن وراعىندا سىرداريا, جالاعاش اۋداندارى كوش باستاپ كەلەدى. ناقتى ايتقاندا, وسىعان دەيىن سىرداريا اۋدانى 38395 توننا كۇرىشتى قامباعا قۇيىپ ۇلگەرسە, جالاعاش اۋدانى 379222 توننا سىر سالىسىن جيناپ الدى. تيىسىنشە, قوس اۋدان گەكتارىنا ورتاشا 48 تسەنتنەردەن ءونىم جيناۋدا. ديقاندار ءۇشىن التىن كۇزدىڭ بازارى ەندى باستالدى. جىلداعىداي ناۋقاندى ەرتە اياقتايتىن شيەلىلىكتەر جالپى ورىمنىڭ 71 پايىزىن ەڭسەرىپ, كۇرىشىنىڭ 65 پايىزىن باستىرىپ قويدى. قارماقشى, جاڭاقورعان, قازالى, قىزىلوردا ديقاندارى دا 40-60 پايىز ارالىعىندا كۇرىش ورىلىمىن جاقىنداتىپ كەلەدى. قامباسى دانگە, دالاسى انگە تولعان سىر ەلى وزگە داقىلداردى تولىقتاي جيناپ الدى دەسە دە بولعانداي. 4 قازان كۇنى كۇرىش وراعى اياقتالسا, ونىڭ سوڭى «ال­تىن كۇز» مەرەكەسىنە ۇلاسادى. وسىلايشا, قىزىلوردالىق ديقاندار بيىلعى ەگىن ناۋقانىن دا ءتيىستى دارەجەدە اياقتاماق.