ەلىمىزدە جاڭادان قۇرىلعان ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگىنە قاراستى ءدىن ىستەرى كوميتەتىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن, «ايەلدەر ۇيىمدارىنىڭ جاستار اراسىندا ءدىني ەكسترەميزمنىڭ الدىن الۋداعى ءرولى» تاقىرىبىندا وتكەن عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا قوعامدا قوردالانعان كوپتەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەۋگە ارنالدى.
ارينە, ەكسترەميزمنىڭ الدىن الۋ دەگەنىمىز – قوعامنىڭ رۋحاني ونەگەلىك قۇندىلىقتارىن جاڭعىرتۋ, جاس ۇرپاققا دۇرىس باعدار بەرۋ, وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى كۇشەيتۋ.
وسى ورايدا, قوعام قايراتكەرi زەينەپ احمەتوۆانىڭ ايتقان وي-پايىمى كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىققانداي بولدى: «ءبىز ءاردايىم ءىزباسارلارىمىزعا, ارتىمىزداعى ۇرپاققا نە بەرە الدىق دەگەن توڭىرەكتە ويلانىپ وتىرۋىمىز كەرەك. 70 جىل بويى قۇدايسىز قوعامدا ءومىر ءسۇردىك. بىراق, ۇيدەگى تاربيەنىڭ مىقتىلىعىنان قۇدايدىڭ بار ەكەنىنە سەنىپ وستىك. وكىنىشكە قاراي, كەز كەلگەن ۇيدە ونداي مىقتى ءتاربيە بولا قويعان جوق. حالىق ءوزىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىنان ەرىكتى, ەرىكسىز تۇردە ايىرىلدى. كوممۋنيزمدى ايقايلاپ شاقىرىپ الاتىنداي, ۇرانداتتىق تا جۇردىك. قۇدايعا شۇكىر, اتا-بابامىز اڭساعان تاۋەلسىزدىك باق قۇسىنداي كەلىپ قوندى. بۇرىنعى «ساپتىاياققا اس قۇيىپ, سابىنا قاراۋىل قويعان» بوداندىقتان قۇتىلدىق. شەكارامىز اشىلدى. مىنە, سول كەزدە اقكوڭىل, اڭقىلداق قازاقتى باتىس كەلىپ جالاڭاشتادى, شىعىس كەلىپ تۇمشالادى. دىنگە قاتىستى ءبىلىمىمىزدىڭ كەمدىگىنەن ءبىز ءارتۇرلى اعىمدارعا ۇرىندىق.
قازاق حالقى قاشان دا وتە قۇدايشىل بولعان, بىراق, ەشقاشان فانات بولعان ەمەس. قازاق ءبىراۋىز ءسوزبەن «قۇدايسىز قۋراي دا سىنبايدى», يا بولماسا, «قۇدايدان قورىقپاعاننان قورىق» دەگەن. الايدا, جاستار جىلتىراعاننىڭ ءبارىن تەز قابىلدايدى. وسىندايدا تولىپ جاتقان اعىمدارعا قارسى تۇرىپ, توسقاۋىل بولا الاتىن نارسە بار ما دەگەن زاڭدى ساۋال تۋىندايدى. قازاق «ىقتىرماڭ بولماسا, جەلگە وكپەلەمە» دەيدى. دەمەك, جاھاندانۋعا ەڭ الدىمەن انا ءتىلى ارقىلى ساناعا سىڭەتىن ۇلتتىق ونەگە, سالت-ءداستۇرى, ءتالىم-تاربيە, ءبىر ءسوزبەن ايتقاندا, حالىق پەداگوگيكاسى ارقىلى قارسى تۇرا الامىز. ادامنىڭ بويىنداعى يگى قاسيەتتەر, ياعني, تەكتىلىك تەك انانىڭ سۇتىمەن عانا كەلەدى ەكەن», – دەدى زەينەپ اپا.
جيىن بارىسىندا قوعام قايراتكەرى سونداي-اق, قوعامدا كەزدەسەتىن ءدىندى داستۇرگە قارسى, ءداستۇردى دىنگە قارسى قويۋ ۇدەرىستەرىنە قاتىستى دا ءوزىنىڭ ويىن جەتكىزدى. زەينەپ احمەتوۆانىڭ ايتۋىنشا, مۇسىلمان بولۋ ءۇشiن اراب بولۋدىڭ كەرەگى جوق. «قازاق اتام زاماننان بەرى مۇسىلمان. قازاقتىڭ بارلىق سالتى مەن ءداستۇرى ىرىم-تىيىمىنا دەيىن يماندىلىقتى قامتيدى. ەشقايسىسى قۇرانعا دا, شاريعاتقا دا قايشى كەلمەيدى. قازاق تامىرى تەرەڭگە كەتكەن الىپ بايتەرەك سەكىلدى, شايقالسا دا, قۇلاۋى قيىن. كەز كەلگەن ادام ءوزىنىڭ ۇلتىمەن بىرگە تۋادى. بالانىڭ iشكi جان دۇنيەسiنە, قۇدايدى iزدەۋiنە, اللانى تۇسiنۋiنە قاتىستى ايتار بولساق, ونىڭ بارلىعىنا كەزى كەلگەن كەزدە ءوزi تاڭداۋ جاسايدى. ال بۇل رەتتە, ادامنىڭ ادام بولىپ قالىپتاسۋىنداعى ەڭ التىن قازىق, دىڭگەك – انالار. ەندەشە, ەڭ الدىمەن, ەرتەڭگى كۇنى انا, كەلىن بولاتىن, ءبىر بوساعانى اتتايتىن قىزداردىڭ تاربيەسىنە كوڭىل ءبولۋىمىز كەرەك. قىزى تەكسىز, تاربيەسىز ەلدىڭ ىرگەسىنەن ىرىسى كەتەدى», – دەدى ز.احمەتوۆا.
ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگى ءدىن ىستەرى كوميتەتى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى عابيت ابزالبەك ەلدەگى راديكالدىق باعىتتاعى ءدىني اعىمدارعا توسقاۋىل قويۋ شارالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىنا توقتالىپ ءوتتى. «راديكالدىق سيپاتتاعى اعىمداردىڭ يدەيالارى حالىقتى ءوزىنىڭ سان عاسىرلىق باي رۋحاني مادەنيەتىنەن, سالت-داستۇرلەرىنەن باس تارتقىزا وتىرىپ, ونىڭ ەتنيكالىق, مادەني-رۋحاني ەرەكشەلىكتەرىن جوعالتۋدى, ازاماتتاردىڭ تاريحي ساناسىن «شايىپ تاستاۋدى» كوزدەيدى. بۇل رەتتە, تەرىس اعىمدار ءدىني راديكاليزمدى, ەكسترەميزمدى, تەرروريزمدى تۋدىراتىن يدەيا ەكەنىن اشىپ ايتۋ كەرەك. ال مۇنداي ۇدەرىستەردىڭ قانداي سالدارعا الىپ كەلگەنىنە ءسولتۇستىك افريكا مەن تاياۋ شىعىستاعى, ليۆيا, يراك, سيريا سەكىلدى ەلدەر مىسال بولا الادى. مىنە, وسىنداي كەلەڭسىزدىكتەر بەلەڭ العان جاعدايدا نازىك جاندىلاردىڭ قوعامداعى ءرولى وراسان. سەبەبى, قوعامدى تاربيەلەيتىن – ايەل. بۇل رەتتە, بىرقاتار ايەلدەر ۇيىمدارى جۇمىس ىستەپ جاتىر. ماسەلەن, قازىرگى تاڭدا قوعامىمىزداعى رۋحاني ماسەلەلەردى نازاردا ۇستاپ جۇرگەن ايەلدەر ۇيىمدارى «ءدىل يمان» دەپ اتالاتىن قاۋىمداستىق قۇردى. ەلىمىزدە «قىز جىبەك», «ايعانىم» سەكىلدى كلۋبتاردىڭ تەتىگى ىسكە قوسىلدى», – دەدى ءوز سوزىندە ع.ابزالبەك.
ال اتالعان ۆەدومستۆونىڭ ءدىن ماسەلەلەرى جونىندەگى عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تالداۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اينۇر ابدىراسىلقىزى: «بىزدەن بۇرىنعىلاردىڭ بىرەۋىنە – اشتىق, بىرەۋىنە – قۋعىن-سۇرگىن, بىرەۋىنە – سوعىس زاۋال بولسا, ءبىزدىڭ كەزەڭىمىزگە اقپاراتتىق اعىنعا, سونىڭ زاردابى بولىپ تۋىنداعان ەكسترەميزم سەكىلدى كەرى قۇبىلىستارعا قارسى كۇرەس تاپ كەلگەن سەكىلدى. كەشەگى كەڭەس وكىمەتى ءدىنسىز مەملەكەت بولدى. بىراق, يمانسىز مەملەكەت بولعان جوق. سەبەبى, گۋمانيستىك قۇندىلىقتار سايراپ تۇردى. ايتەۋىر, مەملەكەت سول گۋمانيزم يدەولوگياسى نەگىزىندە بولسا دا, بىرقاتار ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتى ساقتاعانداي كورىنەدى. ال ءبىز قازىر ادام تاربيەلەۋ دەگەن ۇلكەن ۇدەرىستىڭ الدىندا دارمەنسىزدەۋ بولىپ تۇرعان ءتارىزدىمىز», – دەدى.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا وزگە دە سالا ماماندارى قوعامنىڭ بۇگىنگى كولەڭكەلى تۇستارىنا, ولاردىڭ الدىن الۋعا قاتىستى ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى.
ءلايلا ەدىلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
ەلىمىزدە جاڭادان قۇرىلعان ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگىنە قاراستى ءدىن ىستەرى كوميتەتىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن, «ايەلدەر ۇيىمدارىنىڭ جاستار اراسىندا ءدىني ەكسترەميزمنىڭ الدىن الۋداعى ءرولى» تاقىرىبىندا وتكەن عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا قوعامدا قوردالانعان كوپتەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەۋگە ارنالدى.
ارينە, ەكسترەميزمنىڭ الدىن الۋ دەگەنىمىز – قوعامنىڭ رۋحاني ونەگەلىك قۇندىلىقتارىن جاڭعىرتۋ, جاس ۇرپاققا دۇرىس باعدار بەرۋ, وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى كۇشەيتۋ.
وسى ورايدا, قوعام قايراتكەرi زەينەپ احمەتوۆانىڭ ايتقان وي-پايىمى كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىققانداي بولدى: «ءبىز ءاردايىم ءىزباسارلارىمىزعا, ارتىمىزداعى ۇرپاققا نە بەرە الدىق دەگەن توڭىرەكتە ويلانىپ وتىرۋىمىز كەرەك. 70 جىل بويى قۇدايسىز قوعامدا ءومىر ءسۇردىك. بىراق, ۇيدەگى تاربيەنىڭ مىقتىلىعىنان قۇدايدىڭ بار ەكەنىنە سەنىپ وستىك. وكىنىشكە قاراي, كەز كەلگەن ۇيدە ونداي مىقتى ءتاربيە بولا قويعان جوق. حالىق ءوزىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىنان ەرىكتى, ەرىكسىز تۇردە ايىرىلدى. كوممۋنيزمدى ايقايلاپ شاقىرىپ الاتىنداي, ۇرانداتتىق تا جۇردىك. قۇدايعا شۇكىر, اتا-بابامىز اڭساعان تاۋەلسىزدىك باق قۇسىنداي كەلىپ قوندى. بۇرىنعى «ساپتىاياققا اس قۇيىپ, سابىنا قاراۋىل قويعان» بوداندىقتان قۇتىلدىق. شەكارامىز اشىلدى. مىنە, سول كەزدە اقكوڭىل, اڭقىلداق قازاقتى باتىس كەلىپ جالاڭاشتادى, شىعىس كەلىپ تۇمشالادى. دىنگە قاتىستى ءبىلىمىمىزدىڭ كەمدىگىنەن ءبىز ءارتۇرلى اعىمدارعا ۇرىندىق.
قازاق حالقى قاشان دا وتە قۇدايشىل بولعان, بىراق, ەشقاشان فانات بولعان ەمەس. قازاق ءبىراۋىز ءسوزبەن «قۇدايسىز قۋراي دا سىنبايدى», يا بولماسا, «قۇدايدان قورىقپاعاننان قورىق» دەگەن. الايدا, جاستار جىلتىراعاننىڭ ءبارىن تەز قابىلدايدى. وسىندايدا تولىپ جاتقان اعىمدارعا قارسى تۇرىپ, توسقاۋىل بولا الاتىن نارسە بار ما دەگەن زاڭدى ساۋال تۋىندايدى. قازاق «ىقتىرماڭ بولماسا, جەلگە وكپەلەمە» دەيدى. دەمەك, جاھاندانۋعا ەڭ الدىمەن انا ءتىلى ارقىلى ساناعا سىڭەتىن ۇلتتىق ونەگە, سالت-ءداستۇرى, ءتالىم-تاربيە, ءبىر ءسوزبەن ايتقاندا, حالىق پەداگوگيكاسى ارقىلى قارسى تۇرا الامىز. ادامنىڭ بويىنداعى يگى قاسيەتتەر, ياعني, تەكتىلىك تەك انانىڭ سۇتىمەن عانا كەلەدى ەكەن», – دەدى زەينەپ اپا.
جيىن بارىسىندا قوعام قايراتكەرى سونداي-اق, قوعامدا كەزدەسەتىن ءدىندى داستۇرگە قارسى, ءداستۇردى دىنگە قارسى قويۋ ۇدەرىستەرىنە قاتىستى دا ءوزىنىڭ ويىن جەتكىزدى. زەينەپ احمەتوۆانىڭ ايتۋىنشا, مۇسىلمان بولۋ ءۇشiن اراب بولۋدىڭ كەرەگى جوق. «قازاق اتام زاماننان بەرى مۇسىلمان. قازاقتىڭ بارلىق سالتى مەن ءداستۇرى ىرىم-تىيىمىنا دەيىن يماندىلىقتى قامتيدى. ەشقايسىسى قۇرانعا دا, شاريعاتقا دا قايشى كەلمەيدى. قازاق تامىرى تەرەڭگە كەتكەن الىپ بايتەرەك سەكىلدى, شايقالسا دا, قۇلاۋى قيىن. كەز كەلگەن ادام ءوزىنىڭ ۇلتىمەن بىرگە تۋادى. بالانىڭ iشكi جان دۇنيەسiنە, قۇدايدى iزدەۋiنە, اللانى تۇسiنۋiنە قاتىستى ايتار بولساق, ونىڭ بارلىعىنا كەزى كەلگەن كەزدە ءوزi تاڭداۋ جاسايدى. ال بۇل رەتتە, ادامنىڭ ادام بولىپ قالىپتاسۋىنداعى ەڭ التىن قازىق, دىڭگەك – انالار. ەندەشە, ەڭ الدىمەن, ەرتەڭگى كۇنى انا, كەلىن بولاتىن, ءبىر بوساعانى اتتايتىن قىزداردىڭ تاربيەسىنە كوڭىل ءبولۋىمىز كەرەك. قىزى تەكسىز, تاربيەسىز ەلدىڭ ىرگەسىنەن ىرىسى كەتەدى», – دەدى ز.احمەتوۆا.
ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگى ءدىن ىستەرى كوميتەتى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى عابيت ابزالبەك ەلدەگى راديكالدىق باعىتتاعى ءدىني اعىمدارعا توسقاۋىل قويۋ شارالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىنا توقتالىپ ءوتتى. «راديكالدىق سيپاتتاعى اعىمداردىڭ يدەيالارى حالىقتى ءوزىنىڭ سان عاسىرلىق باي رۋحاني مادەنيەتىنەن, سالت-داستۇرلەرىنەن باس تارتقىزا وتىرىپ, ونىڭ ەتنيكالىق, مادەني-رۋحاني ەرەكشەلىكتەرىن جوعالتۋدى, ازاماتتاردىڭ تاريحي ساناسىن «شايىپ تاستاۋدى» كوزدەيدى. بۇل رەتتە, تەرىس اعىمدار ءدىني راديكاليزمدى, ەكسترەميزمدى, تەرروريزمدى تۋدىراتىن يدەيا ەكەنىن اشىپ ايتۋ كەرەك. ال مۇنداي ۇدەرىستەردىڭ قانداي سالدارعا الىپ كەلگەنىنە ءسولتۇستىك افريكا مەن تاياۋ شىعىستاعى, ليۆيا, يراك, سيريا سەكىلدى ەلدەر مىسال بولا الادى. مىنە, وسىنداي كەلەڭسىزدىكتەر بەلەڭ العان جاعدايدا نازىك جاندىلاردىڭ قوعامداعى ءرولى وراسان. سەبەبى, قوعامدى تاربيەلەيتىن – ايەل. بۇل رەتتە, بىرقاتار ايەلدەر ۇيىمدارى جۇمىس ىستەپ جاتىر. ماسەلەن, قازىرگى تاڭدا قوعامىمىزداعى رۋحاني ماسەلەلەردى نازاردا ۇستاپ جۇرگەن ايەلدەر ۇيىمدارى «ءدىل يمان» دەپ اتالاتىن قاۋىمداستىق قۇردى. ەلىمىزدە «قىز جىبەك», «ايعانىم» سەكىلدى كلۋبتاردىڭ تەتىگى ىسكە قوسىلدى», – دەدى ءوز سوزىندە ع.ابزالبەك.
ال اتالعان ۆەدومستۆونىڭ ءدىن ماسەلەلەرى جونىندەگى عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تالداۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اينۇر ابدىراسىلقىزى: «بىزدەن بۇرىنعىلاردىڭ بىرەۋىنە – اشتىق, بىرەۋىنە – قۋعىن-سۇرگىن, بىرەۋىنە – سوعىس زاۋال بولسا, ءبىزدىڭ كەزەڭىمىزگە اقپاراتتىق اعىنعا, سونىڭ زاردابى بولىپ تۋىنداعان ەكسترەميزم سەكىلدى كەرى قۇبىلىستارعا قارسى كۇرەس تاپ كەلگەن سەكىلدى. كەشەگى كەڭەس وكىمەتى ءدىنسىز مەملەكەت بولدى. بىراق, يمانسىز مەملەكەت بولعان جوق. سەبەبى, گۋمانيستىك قۇندىلىقتار سايراپ تۇردى. ايتەۋىر, مەملەكەت سول گۋمانيزم يدەولوگياسى نەگىزىندە بولسا دا, بىرقاتار ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتى ساقتاعانداي كورىنەدى. ال ءبىز قازىر ادام تاربيەلەۋ دەگەن ۇلكەن ۇدەرىستىڭ الدىندا دارمەنسىزدەۋ بولىپ تۇرعان ءتارىزدىمىز», – دەدى.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا وزگە دە سالا ماماندارى قوعامنىڭ بۇگىنگى كولەڭكەلى تۇستارىنا, ولاردىڭ الدىن الۋعا قاتىستى ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى.
ءلايلا ەدىلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
سوڭعى جاڭالىقتار
استانادا وليمپيادا چەمپيونى ميحايل شايدوروۆتى سالتاناتتى تۇردە قارسى الدى
ەلوردا • بۇگىن, 02:45
قوعام • كەشە
«اتىراۋ» فۋتبول كلۋبى ساتىلىمعا شىعارىلدى
فۋتبول • كەشە
مويىنقۇم اۋدانىندا ءورت ءسوندىرۋ ءبولىمى اشىلدى
ايماقتار • كەشە
25 اقپانعا دەيىن سالىقتاردى تولەپ ۇلگەرىڭىز
سالىق • كەشە
«رەال» باس باپكەرگە بايلانىستى شەشىم قابىلدادى
فۋتبول • كەشە
