ەلدىڭ شەتىندە, جەلدىڭ وتىندە...

ەلدىڭ شەتىندەگى, جەلدىڭ وتىندەگى ءوڭىر... وسى بەينەلى دە استارلى ءسوز كورشىلەس رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ومبى, تۇمەن جانە قورعان وبلىستارىمەن شەكتەسىپ جاتقان, جەرىن رەسەي تەمىرجولى كوكتەي كەسىپ وتەتىن, ءارى سىبىردەن سوعاتىن سالقىن جەلدىڭ وتىندە تۇرعان سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى جايلى ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى جىلدارى ايتىلعاندىعى انىق. كىم ايتسا دا, كەرەمەت ايتقان!.. جاراتۋشى يەگە ەمەس, جەكە باسقا تابىنىپ, ءوزى دە اداسىپ, حالىقتى دا اداستىرىپ-الجاستىرا جازداعان كەشەگى كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا قىزىلجار ءوڭىرى سوتسياليستىك رەاليزم ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى وكىلدەرىن دۇنيەگە اكەلگەن « ۇلىلار ەلى» اتانعانىمەن, سول ۇلىلاردىڭ ءىشىن­دە تۇتاس تۇركى الەمىنىڭ جارىق جۇل­دى­زى سانالاتىن اقيىق اقىن ماعجان جۇماباەۆ ەسىمى مۇلدەم اۋىزعا الىنباۋ­شى ەدى. «الاشىم!» دەپ اھ ۇرىپ وتكەن ارى­سىمىزدىڭ ارۋاعىنا ودان اسقان قيانات بولار ما؟! ويتكەنى, قازاق-كەڭەس ادەبيەتىنىڭ ەڭ كورنەكتى وكىلى, لەنيندىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ءوزى: «...بۇگىنگى كۇننىڭ بار جازۋشىسىنىڭ ىشىنەن كەلەشەككە بوي ۇرىپ, ارتقى كۇنگە انىق قالۋعا جارايتىن ءسوز – ماعجاننىڭ ءسوزى. ودان باسقامىزدىڭ بارىمىزدىكى كۇ­ماندى, وتە سەنىمسىز دەپ بىلەمىن» – دەپ جازىپ كەتكەن ەدى عوي. عۇلاما جازۋشىنىڭ وسى ءسوزىنىڭ استارىندا قانداي تۇڭعيىق وي جاتىر دەسەڭىزشى؟! ال  ماعجان بابامىز  «ساعىندىم» اتتى ولەڭىندە: «قالىڭ ەلىم, قالىڭ قارا اعاشىم, قايراتى مول, ايبىندى ەر الاشىم. ءوزى-اق قۇلار, سىرىڭ بەرمە, سابىر قىل, اقىماقتار بايقاماعان شاماسىن», – دەپ قىلىشىنان قان تامعان كەڭەستىك يمپەريانىڭ دا كۇنى تاۋسىلىپ, ءوزى-اق قۇلاپ تىناتىنىن ساۋەگەيلىكپەن ايتىپ كەتكەن ەكەن. اقىرى, ۇلى اقىن كورە­گەن­دىكپەن بولجاعان ازاتتىق تاڭى اتىپ, ادىلدىك جەڭدى, وشكەن جاندى, ولگەن ءتى­رىلدى. ەجەلدەن سەمەي ءوڭىرىن اباي ەلى دەپ اتاپ كەلسەك, ەندى قىزىلجاردى ماعجان ەلى دەيتىن بولدىق. پايىمداپ قاراساق, تاۋەلسىزدىك جىلدارى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كەمەڭگەرلىك ساياساتىنىڭ, كەمەل باسشىلىعىنىڭ, قا­ۋىپ-قاتەرگە تولى, سىن كەزەڭدە تاع­دىرىن سەنىپ تاپسىرعان, ارقاسۇيەر ازا­ماتىنىڭ سوڭىنان ىلەسە ەرىپ, سىلتەگەن باعىتىنان جاڭىلماي العا باسىپ, ءبىر جاعادان – باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارا بىلگەن دانا حالقىمىزدىڭ ىنتىماق-بىرلىگىنىڭ ارقاسىندا ماعجان ەلى – قى­زىل­جار وڭىرىندە دە وتپەلى كەزەڭنىڭ بار­لىق قيىندىقتارى ەڭسەرىلىپ, تۇرمىس تۇزەلىپ, ۇمىت بولا جازداعان ۇلتتىق  قۇن­دىلىقتارىمىز قايتادان وركەن جايىپ, ۇلى اقىن رۋحى جىلدان-جىلعا اسقاقتاي تۇسكەندەي. وتكەن عاسىردىڭ سەكسەنىنشى جىل­دارىنىڭ ورتاسىندا كەڭەس وداعىندا جاريالانعان جاريالىلىق ساياساتىن پايدالانىپ, سانالۋان ساندىراق وي-پىكىرلەر ايتىپ, ساياسي ۇپاي جيناۋعا تىرىسقان رەسەيلىك كەيبىر «پايعامبارلار» مەن سايقىمازاق ساياساتكەرسىماقتار قازاق­ستاننىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرىنە كوز الارتىپ, سىرتتان شوق تاستاپ تۇرعان شاقتا قىزىلجار وڭىرىندە  ايتاققا ەرىپ, ۇلت پەن ۇلىس اراسىنا شي جۇگىرتىپ, قو­عامدىق-ساياسي احۋالدى ۋشىقتىرۋ پي­عىلىن تانىتقان ارانداتۋشىلاردىڭ بوي كورسەتكەندىگى ءمالىم. ايتكەنمەن, سول ءبىر سىندارلى كەزدە رەسپۋبليكامىزداعى بيلىك تىزگىنىن قولىنا العان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىق الدىنداعى زور بەدەلى, ماسكەۋ مەن الماتىداعى بيىك ءمىن­بەرلەردەن  جانە بۇقارالىق اقپارات قۇ­رالدارى ارقىلى ەلدى ىنتىماق-بىرلىككە شاقىرعان پاراساتتى سوزدەرى, «وگىزدى دە ولتىرمەي, اربانى دا سىندىرماي», تۇيىقتان شىعار جولدى تۋرا تاپقان دانا شەشىمدەرى جانە تۇڭعىش پرەزيدەنتىنە قولداۋ بىلدىرگەن قىزىلجارلىق زيالى قاۋىمنىڭ سابىرلى دا ساليقالى ءىس-ارەكەتى  وبلىستاعى قوعامدىق تۇراقتىلىقتى ساق­تاۋعا مۇمكىندىك بەردى. جەكە وبلىس بولىپ قۇرىلعاننان بەرگى ەلۋ بەس جىل ىشىندە بىردە-ءبىر قازاق ءبى­رىنشى باسشى بولىپ كورمەگەن, ءارى قاتارى سەلدىر قانداس اعايىندارىمىزدىڭ كوپشىلىگى «كوممۋنيزمنىڭ سارا جولىنا» كوزجۇمبايلىقپەن ءتۇسىپ كەتكەندىكتەن,  اتا سالت-ءداستۇرىمىز مەن انا ءتىلىمىز  ادى­­­­را قالۋعا اينالعان ءوڭىردىڭ وتپەلى كەزەڭدەگى ەرەكشەلىگىن ەسكەرگەن بولۋى كەرەك, ەلباسى جەرگىلىكتى باسقارۋ ءجۇ­يەسىنە اكىمدىك ينستيتۋتىن ەنگىزگەن سوڭ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ العاشقى اكىمى ەتىپ ۇلتى نەمىس ازامات – ۆلاديمير گارتماندى تاعايىنداعان بولاتىن. ول «گورباچەۆتىك قايتا قۇرۋ»  اكەلگەن پىكىر الۋاندىعىنىڭ ءجونى وسى ەكەن دەپ, اۋىزعا كەلگەننىڭ ءبارىن ايتىپ, اسىرە ۇلتشىلدىق تانىتىپ, كەۋدەلەرىن قاعىپ شىعا كەلگەن كەيبىر قىزبامىنەز قانداستارىمىزدىڭ ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن ءتىپتى مىقتىمسىپ, ويلانباي ايتىپ سالاتىن ۇشقارى سوزدەرىنەن شوشىنىپ, ەرتەڭگى كۇندەرىنە  الاڭداعان ءورىستىلدى قاۋىم مەن جەرگىلىكتى قازاقتاردىڭ قارىم-قاتىناسىندا ارااعايىندىق ءرول اتقارىپ, تالاي وزەكتى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن ىڭ-شىڭسىز شەشۋگە ۇيىتقى بولا ءبىلىپتى. ماسەلەن, 1992 جىلى پەترو­پاۆل قالاسىنداعى كوممۋنيست جانە 2-ءشى كوممۋنيست كوشەلەرى بىرىكتىرىلىپ ۇزارتىلىپ, اتاۋى ماعجان جۇماباەۆ اتىنداعى كوشە دەپ وزگەرتىلگەن. كەلەسى جىلى ۇلى اقىننىڭ عاسىرلىق مەرەيتويى قىزىلجار وڭىرىندە رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە تاماشا اتالىپ ءوتىپ, وبلىس ورتالىعىندا وعان ەسكەرتكىش ورناتىلعان جانە ەسىمى جەرگىلىكتى پەداگوگيكالىق ۋچيليششەگە بەرىلگەن. وبلىس ورتالىعىندا العاشقى قازاق مەكتەپتەرى مەن بالاباقشا دا ەشقانداي ۋ-شۋسىز اشىلعان. ال 1997 جىلعى كوكتەمدە پرەزيدەنت جارلىعىمەن كورشىلەس سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا كوكشەتاۋ وب­لى­­سىنىڭ كەيبىر سولتۇستىك جانە سول­تۇستىك-شىعىس اۋداندارى قوسىلىپ, ىرىلەندىرىلگەن ءوڭىردىڭ ورتالىعى بولىپ پەتروپاۆل قالاسى بەلگىلەندى. بۇل بىزگە, سول كەزدەگى كوكشەتاۋلىقتارعا وڭاي سوقپاعانىمەن,  قيلى زاماندا ەل ءتىز­گىنىن ۇستاعان ەلباسىمىزدىڭ شەشىمى­نىڭ دۇرىستىعىنا ەش كۇمان كەلتىرگەن جوقپىز. ونى بۇعاناسى قاتىپ, بۋىنى بەكىمەگەن جاس مەملەكەتىمىزدىڭ ءىر­گە­سىن نىعايتا تۇسۋگە باعىتتالعان قا­دام­­داردىڭ ءبىرى رەتىندە قابىلدادىق. كوك­شەتاۋدا بيلىك باسىندا جۇرگەن قازاق ازاماتتارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى قىزىلجارداعى وڭىرلىك باسقارۋ ورگاندارىنا ءبىرىنشى-ەكىنشى باسشىلار بولىپ اۋىستىرىلىپ, وبلىستىق جانە پەتروپاۆل قالالىق اكىمدىكتەرىندەگى, باسقارمالار مەن ءارتۇرلى ۆەدومستۆولارداعى ۇلتتىق كادرلار قاتارى قالىڭداپ شىعا كەلدى. ال وبلىس تۇرعىندارىنىڭ قۇرامىنداعى قازاقتاردىڭ ۇلەسى 26 پايىزدان 30 پايىزعا دەيىن ءوستى. ءسويتىپ, ەنشىسىن قىزىلجاردان 1944 جىلى ءبولىپ الىپ, جەكە وتاۋ – جاڭا وبلىس بولىپ قۇرىلعان كوكشەتاۋدىڭ كەيبىر اۋداندارى اراعا 53 جىل سالىپ, اتا شاڭىراققا قايتىپ ورالىپ, ونداعى ۇلتتىق رۋحتى كوتەرە ءتۇستى. سول 1997 جىلدىڭ اياعىندا ەلباسى وبلىسقا تۇڭعىش رەت قازاق ازاماتىن –  داني­ال احمەتوۆتى ءبىرىنشى باسشى ەتىپ تاعايىنداپ, ونى ءوڭىر اكتيۆىنە ءوزى اكەلىپ تانىستىردى.  ول قازاقتار دا وبلىس باس­قارا الاتىندىعىن ىسىمەن دالەلدەپ, بارشا سولتۇستىكقازاقستاندىقتاردىڭ قۇرمەتىنە بولەندى. ودان كەيىن تۇرعىن­دارىنىڭ ۇلت­تىق قۇرامىنداعى قازاقتاردىڭ ۇلەسى ەڭ از وبلىستى بەلگىلى ديپلوماتتار جانە وندا قالىپتاسقان قوعامدىق-ساياسي جاعدايدىڭ قىر-سىرىن جاقسى بىلەتىن جەرگىلىكتى ازاماتتار باسقارىپ كەلە جاتقاندىعى دا ەلباسىنىڭ ەلدىڭ شەتىندەگى, جەلدىڭ وتىندەگى وڭىرگە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىر­عاندىعىن اڭعارتقانداي. تۇسىنە بىلگەنگە سولتۇستىك تە – نازىك شارۋا... اللاعا شۇكىر, تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلىمىزدىڭ «سولتۇستىك قاقپاسى» بولىپ سانالاتىن وڭىردە  انا ءتىلىمىزدى, ۇلتتىق مادەنيەتىمىز بەن ونەرىمىزدى, اسىل ءدىنىمىزدى قايتادان وركەندەتۋ با­عى­تىندا اتقارىلعان يگى ىستەر كوڭىل كونشىتەرلىكتەي. ماسەلەن, 1990 جىلى حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ قىزىلجارلىق بەلسەندىلەرى پەتروپاۆل قالاسىندا العاشقى قازاق سىنىبىن اشۋ ماقساتىمەن ءۇي جاعالاپ, ۇگىت جۇرگىزىپ, سول جىلى كۇزدە مەكتەپ تابالدىرىعىنان العاش رەت اتتايتىن 15 قازاق بالاسىنىڭ اتا-انالارىن ۇل-قىزدارىن انا تىلىندە وقىتۋعا ارەڭ كوندىرگەن ەكەن. ارادا ءبىر­نەشە جىل وتكەندە وبلىس ورتالىعىندا جاڭادان بەس قازاق مەكتەبى اشىلىپ قانا قويماي, قازاقشا وقۋعا ىنتا بىلدىرگەن وقۋشىلار سانىنىڭ كوپتىگىنە بايلانىستى ولاردى ەكى اۋىسىمدا وقىتۋعا كو­شىرۋگە تۋرا كەلدى. بۇعان قوسا, كەيىن پەترو­پاۆلداعى 35 ورىس مەكتەبىنىڭ 15-ءىنىڭ جانىنان قازاق سىنىپتارى اشىلىپ, ولار ارالاس مەكتەپتەرگە اينالدىرىلدى. ال 1991 جىلى عابيت مۇسىرەپوۆ اتىن­داعى اۋداننىڭ ورتالىعى – نوۆوي­شيم اۋىلى مەن تايىنشا قالاسىندا تاراتىلعان كومپارتيانىڭ بوساپ قال­عان اۋداندىق كوميتەتتەرىنىڭ شا­عىن عيماراتتارىندا اشىلعان 110 ورىندىق قازاق ورتا مەكتەپتەرىندەگى شاكىرتتەر سانى ۋاقىت وتە كەلە, 400-دەن اسىپ جىعىلعاندىقتان, ولار ءۇش اۋىسىمدا وقىتۋعا كوشىرىلگەن. ءسويتىپ, نوۆويشيمكالىق جانە تايىنشالىق قازاق بالالارى سپورت زالى مۇلدەم جوق مەكتەپتە, اۋا جەتپەيتىن تار بولمەلەردەگى تاقتاعا تىم جاقىن قويىلعان پارتالاردا كوزدەرىن اۋىرتىپ, سىعىلىسا وتىرىپ وقۋعا ءماجبۇر بولعان. بۇل پروبلەمانى بەسىنشى شاقىرىلىمداعى وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ «نۇر وتان» پارتياسىنان سايلانعان دەپۋتاتتارى بىرنەشە مارتە كوتەرگەندىكتەن, وبلىس باسشىلىعى نوۆو­يشيمدەگى جاڭا 400 ورىندىق قازاق مەكتەپ-ينتەرناتى مەن تايىنشادا 300 ورىندىق قازاق ورتا مەكتەبىن سالۋعا قاجەتتى جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتارىن دايىنداتىپ, ولاردى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىن رەسپۋبليكالىق بيلىك ورگان­دارىنىڭ الدىنا قويعان بولاتىن. ءساتىن سالعاندا, بۇل پروبلەما بىلتىر مەملەكەت باسشىسىنىڭ «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا وڭىنان شەشىلىپ, اتالعان ەلدى مەكەندەردە زاماناۋي ءبىلىم مەكەمەلەرىنىڭ ساۋلەتتى عيماراتتارى بوي كوتەرىپ, ۇستىمىزدەگى وقۋ جىلى قارساڭىندا پايدالانۋعا بەرىلدى. ءسويتىپ, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەلىمىزدىڭ ءبىلىم سالاسىنا ەرەكشە قام­قورلىعىنىڭ ارقاسىندا قىزىلجار وڭىرىندە ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەر پروبلەماسى ويداعىداي شەشىلىپ قانا قويماي, انا ءتىلىمىزدىڭ ءورىسى دە كەڭەيە ءتۇستى. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت – ەل­باسىنىڭ «نۇرلى كوش» باعدارلاماسى بويىنشا شەتەلدەردەن اتاجۇرتقا ورال­­­­عان وتانداستارىمىز ءۇشىن وبلىس ورتا­لىعىنىڭ ىرگەسىندەگى قىزىلجار اۋدانىنىڭ اۋماعىندا جاڭادان سالىنعان بايتەرەك اۋىلىنىڭ 300-دەن استام بالاسى ۇستىمىزدەگى وقۋ جىلىنا دەيىن سول­تۇستىكتىڭ قىتىمىر قىسىنىڭ قاقاعان ايازدى كۇندەرىندە دە كورشىلەس بەسكول اۋىلىنداعى مەكتەپتەرگە وزدەرىنە ارنايى بولىنگەن اۆتوبۋستارمەن قاتىناپ وقىعان-دى. سول سەبەپتى كۇن مەن جەلگە تيگىزبەي, ماپەلەپ ءوسىرىپ وتىرعان ۇل-قىز­دارىنىڭ دەنساۋلىعىن ويلاعان اعايىندار بايتەرەكتە مەكتەپ سالۋ ءما­سە­لەسىن بىرنەشە جىلدان بەرى كوتەرىپ جۇرگەن. اتامەكەندى الىستان اڭساپ كەلگەن قانداس باۋىرلار ءوتىنىشىن قالايدا شەشۋگە ۋادە بەرگەن وبلىس اكىمى ەرىك سۇلتانوۆ  وبلىستىق بيۋدجەتتەن بىلتىردان بەرى 827 ميلليون تەڭگە قارجى بولگىزىپ, قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە وقيتىن 300  وقۋشىعا ارنالعان زاماناۋي ءبىلىم ورداسىن ءبىر جىلدىڭ ىشىندە سالعىزىپ بەردى. كورشىلەس وزبەكستان مەن رەسەي فەدە­راتسياسىنان, سونداي-اق موڭعوليادان اتاجۇرتقا ورالعان قانداس باۋىرلارىمىز تۇراتىن اۋىلداعى بۇل مەكتەپ كەلەشەكتە تازا قازاق مەكتەبىنە اينا­لۋى عاجاپ ەمەس. ويتكەنى, كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا بولاشاقتا ءبىر-اق ۇلت پەن ءبىر-اق ءتىلدى قالدىرۋدى كوزدەگەن كوممۋنيزمدى قىزىلجار وڭىرىندە تەزى­رەك قۇرىپ تاستاۋعا بىلەك سىبانا اتسالىسقان كەيبىر باسشى اعالارىمىز دا ءوز بالالارىن ورىسشا وقىتىپ قانا قويماي, 94 قازاق اۋىلىنداعى انا ءتىلى­مىزدەگى مەكتەپتەردى ورىس تىلىندە وقىتۋعا كوشى­رۋگە دە مۇرىندىق بولعان كورىنەدى. ابىروي بولعاندا, ولار ءوز سانالارىنا تاۋەلسىزدىك تاڭىنىڭ ساۋلەسى تۇسكەن ساتتە بۇرىنعى رايلارىنان قاي­تىپ, جىبەرگەن قاتەلىكتەرىن ءتۇسىنىپ, كە­زىندە ءوز قولدارىمەن جابىسقان قازاق مەك­­تەپتەرىنىڭ ءبارىنىڭ قايتادان اشىلۋىنا تاعى دا بىلەك سىبانا اتسالىسقان. ارا­لا­رىندا ءتىپتى حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ ناعىز وت اۋىزدى, وراق ءتىلدى بەل­­سەندىلەرى بولىپ شىعا كەلگەندەرى دە بار... قىزىلجار وڭىرىندە ۇلتتىق رۋحىمىز­دىڭ كوتەرىلۋىنە ەلباسى پەتروپاۆل قالاسىندا 2000 جىلى ءوز قولىمەن اش­قان قاستەرلى ونەر ورداسى – ءسابيت مۇ­قانوۆ اتىنداعى وبلىستىق قازاق سازدى-دراما تەاترى ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. دۋلات يسابەكوۆتىڭ «ويتپەسە, ماعجان بولا ما؟!» اتتى دراماسىن جانە بايانعالي ءالىمجانوۆتىڭ ماعجاننىڭ «باتىر بايان» پوەماسىنىڭ جەلىسى بو­يىنشا جازعان پەساسىن دا ساحنالاپ, ۇلى اقىن رۋحىن ايرىقشا اسقاقتاتقان جەرگىلىكتى ارتىستەر وبلىستا وتكىزىلەتىن كوپتەگەن مادەني شارالاردىڭ دا ءسانىن كىرگىزىپ, ءمان-ماعىناسىن كۇشەيتىپ ءجۇر. ەلباسىمىزدىڭ قىزىلجاردىڭ قاق ورتاسىندا كوك  كۇمبەزى كوك تىرەگەن جا­ڭا مەشىتتى سالدىرۋعا تىكەلەي جاردەم جا­ساعانىن, «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى بويىنشا ابىلاي حاننىڭ اق ءۇيىن قال­پىنا كەلتىرتىپ, ونى ءوز قولىمەن اش­قا­­نىن قىزىلجارلىقتار ءاردايىم اسا ريزا­شىلىقپەن ەسكە الىپ, ايتىپ وتىرادى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قىزىلجار ءوڭىرىنىڭ ەكونوميكاسى دا ءوسىپ-وركەندەۋ جولىنا ءتۇستى. جاپپاي قارۋلانۋ جارىسىندا قۋاتى سارقىلىپ, اقىرى قۇ­لاپ تىنعان كەڭەس وداعىنىڭ بىرقاتار قورعانىس  كاسپورىندارى ورنالاسقان پەتروپاۆل قالاسىنداعى ءىرى زاۋىتتاردىڭ كوپشىلىگى وتپەلى كەزەڭدەگى قيىندىقتاردى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جان-جاقتى ءجار­­دەمىمەن ەڭسەرىپ, بەيبىت ونىمدەر شىعارۋعا كوشتى. ورتا جانە شاعىن بيزنەس تە مەملەكەتتىك قولداۋعا سۇيەنە, كەڭىنەن ورىستەتىلىپ, ءوزىن عانا ەمەس, وزگەلەردى دە تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتكەن كاسىپكەرلەر قاتارى كوبەيدى. «جاۋ جاعادان العاندا ءبورى ەتەكتەن الادى» دەمەكشى, وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنداعى ەكونوميكالىق داعدارىس كەزىندە ءوز قۇلقىندارىنىڭ قامىن عا­نا ويلاپ, كەڭشارلاردىڭ مال-مۇلكىن تالان-تاراجعا سالعان كوپتەگەن «قىزىل ديرەكتورلاردىڭ» قىرسىعى قوسا تيگەن اۋىل شارۋاشىلىعى دا مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن قايتادان كوتەرىلىپ, بۇرىن­عىسىنشا ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ جەتەكشى سالاسىنا اينالدى. ءبىر كەزدە جۋسان باسىپ كەتكەن ەگىن القاپتارىنىڭ بارىنە قايتادان ىرىس ءدانى  ەگىلىپ, وبلىس ەلىمىزدىڭ استىقتى ەڭ كوپ وندىرەتىن وڭىرلەرىنىڭ ءبىرى اتانىپ وتىر. ءتورت ت ۇلىك مال باسى دا جىلدان-جىلعا كوبەيىپ كەلەدى. كەيىنگى جىلدارى كوپتەن جوندەۋ كورمەي, توز-توزى شىققان جەرگىلىكتى ماڭىزداعى جولداردى قالپىنا كەلتىرۋ ءىسى دە قارقىن الا ءتۇستى. بۇگىندە وبلىس باسشىلىعى وڭىردەگى دەموگرافيالىق احۋالدى جاقسارتۋعا بارىنشا مۇددەلىلىك تانىتىپ, اسىرەسە, ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ءۇستى­مىزدەگى جىلى ەلىمىزدىڭ جۇمىس كۇشى ارتىق وڭىرلەرىنىڭ تۇرعىندارىن جۇمىس كۇشى جەتىسپەيتىن وڭىرلەرگە قونىستاندىرۋ باستالعاندىعىنا ۇلكەن سەنىم ارتىپ وتىر. ۇكىمەت بەكىتكەن كۆوتا بويىنشا بيىل وڭتۇستىك ايماقتاعى اعايىنداردىڭ 100 وتباسى قىزىلجار وڭىرىنە كوشىپ كەلدى. ولاردىڭ «تۇسكەن جەرلەرىنە تاستاي باتىپ, سۋداي ءسىڭىپ», تەز بەيىمدەلىپ كەتۋى ءۇشىن قولدان كەلگەن كومەكتىڭ بارلىعى كورسەتىلۋدە. بۇعان قوسا, «سەرپىن-2050» الەۋمەتتىك جوباسى بويىنشا جۇمىس كۇشى ارتىق وبلىستاردان كەلىپ, پەتروپاۆلداعى م.قوزىباەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەت پەن بىرنەشە كوللەدجدە تەگىن ءبىلىم الىپ جۇرگەن 1 مىڭنان استام ستۋدەنت جاستاردىڭ دا ءبىر بولىگى وقۋ بىتىرگەن سوڭ وسىندا جۇمىسقا ورنالاسىپ, وتباسىن قۇرىپ, تۇراقتاپ قالادى دەگەن ءۇمىت بار. بايىرعى تۇرعىندارى – قازاقتارىنىڭ سانى دا ونشا وسپەي, وبلىس تۇرعىندارىنىڭ نەبارى 34 پايىزىن قۇراپ وتىرعان ءوڭىر ءۇشىن جۇمىس كۇشى ارتىق وڭتۇستىك وبلىستاردىڭ تۇرعىندارىن كوشىرىپ اكەلىپ, جۇمىسقا ورنالاستىرىپ, باسپانامەن قامتاماسىز ەتىپ, تۇراق­تاندىرۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەندىگى داۋسىز. وسىعان وراي قازىردىڭ وزىندە «قىزىلوردا – كوكشەتاۋ» پويىزىنىڭ باعىتىن پەتروپاۆل قالاسىنىڭ تەمىرجول ستانساسىنا دەيىن ۇزارتۋ قاجەتتىلىگى دە تۋىنداپ وتىر. مۇنىڭ وڭتۇستىك پەن سولتۇستىك وڭىرلەر تۇرعىندارى ارا­سىن­داعى قارىم-قاتىناستى كۇشەيتە تۇسۋگە سەپتىگى تيەرى ءسوزسىز. «ورنىندا بار وڭالار» دەمەكشى,  وزگە ءىرىلى-ۇساقتى ماسەلە اتاۋلىنىڭ ءبارى قازىرگى الماعايىپ زامان تۇزەلە كەلە, بىرتىندەپ وڭىنان شەشىلە جاتارى كامىل. ...قازىر وبلىس ورتالىعىنداعى ءزاۋلىم دە كورىكتى ەسكەرتكىشتەردە تەمىرجول ۆوك­زالىنىڭ الدىندا شەتتەن كەلگەن قوناق­تاردى جالىندى جىرىمەن قارسى الىپ تۇرعان ماعجاننىڭ, قالانىڭ باس­تى كوشەسىمەن ءارىلى-بەرىلى اعىلعان جۇرتقا قاراپ, بىلەك بىرىكتىرە, يىق تىرەستىرە بىرگە تۇرعان قاراساي جانە اعىنتاي باتىرلاردىڭ, قالالىق مادەنيەت جانە دەمالىس ساياباعىنان قاتارلاسا شىعىپ كەلە جاتقان اباي قۇنانباەۆ پەن الەك­ساندر پۋشكيننىڭ جانە  ايگىلى اق ءۇيى­نىڭ جانىندا ارعىماعىنا ءمىنىپ, قالا شەتىندە ورنالاسقان اسكەري ينستيتۋتتىڭ كۋرسانتتارىنىڭ جاۋىنگەرلىك دايىن­دىقتارىن الىستان كوزبەن شولىپ, قو­لىنا ۇستاعان اسا تاياعىمەن ءجون سىلتەپ تۇرعانداي اسەر قالدىراتىن ابىلاي حاننىڭ بەينەلەرى ەلدىڭ شەتىندەگى, جەلدىڭ وتىندەگى  وڭىردەگى كوپ جايدان حابار بەرىپ, ءۇنسىز ۇقتىرىپ تۇرعانداي... كارىباي مۇسىرمان, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى