"قايتا قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسى پروبلەمالاردى شەشىپ جاتقان جوق"

مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك يپوتەكالىق قارىز الۋشىلاردىڭ پروبلەمالارىن قايتا قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسى بويىنشا شەشۋ ءۇشىن 130 ملرد تەڭگە بولگەن ەدى. ءماجىلىستىڭ ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ حاتشىسى مەرۋەرت قازبەكوۆا وسى قاراجات قارىز الۋشىلاردىڭ پروبلەمالارىن ۇتىمدىلىقپەن شەشىپ جاتقان جوق دەپ دابىل قاعىپ وتىر. ءبىز دەپۋتاتتان ماسەلەنىڭ ءمانىسىن سۇرادىق. – بۇل باعدارلاما يپوتەكالىق قارىز­دار العان قوعامداعى الەۋمەتتىك ءالجۋاز توپتاردى قولداۋ ءۇشىن قابىلدانعان. سونداي-اق, شەتەلدىك ۆاليۋتامەن جانە ۇلتتىق ۆاليۋتامەن العان قارىزدارىنىڭ ۋاقىتى وتكەن قارىز الۋشىلاردى قامتىعان ەدى. وسى باعدارلاما بانكتەردىڭ ءوز قالاۋلارى بويىنشا قارىزداردى كەشىرۋىنە دەيىن مۇمكىندىك بەردى. ءتىپتى, ءوسىم عانا ەمەس, وزدەرىنىڭ شارتتارىنا سايكەس بولسا, نەگىزگى قارىزدىڭ قالدىعىن كەشىرۋىنە دە جول اشىلدى. – بۇل قارىز الۋشىلار ءۇشىن وتە تاماشا جاعداي عوي, ەندى ونىڭ قاي جەرىندە كىلتيپان بولىپ تۇر؟ – ارينە, باعدارلامانىڭ شارتى دۇرىس سەكىلدى ەدى, بىراق سول قارىزدارىن ۋاقتىلى تولەپ جۇرگەن جاندار ءۇشىن ءتيىمدى بولماي وتىر. ءبىزدىڭ «اق جول» پارتياسىنا كەلىپ شاعىمدانعان ءبىر توپ قارىز الۋشىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, شەتەلدىك ۆاليۋتامەن قارىز الىپ, وتەپ جاتقاندار ءۇشىن قايتا قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسى ءتيىمدى بولماعان. مىسالى, بەس جىلعا دوللارمەن العان نەسيەسىنە اي سايىن 50 مىڭ تەڭگە تولەپ جاتقان جاندار دوللاردىڭ تەڭ­گەگە قاتىستى 2,5 ەسە قىمباتتاپ كەتۋى­نە بايلا­نىست­ى ەندى 125 تىڭ تەڭگە تولەۋ­گە ءماجبۇر. دوللار ەكى جارىم ەسە ءوس­كەنى­مەن, حالىق­تىڭ ەڭبەكاقىسى 2,5 ەسە وسكەن جوق قوي, سوندىقتان بۇل قارىز الۋشىلارعا قيىندىق تۋعىزىپ وتىر. وسىنىڭ سالدارىنان پروبلەمالى كرە­ديت­تەر ازايۋدىڭ ورنىنا كوبەيىپ كەت­كەن. قارىزىن وسى مەزگىلگە دەيىن ۋاق­تىلى تولەپ كەلگەندەر ەندى ۋاقتىلى تولەمە­گەن­دەر قاتارىنا قوسىلىپ جاتىر ەكەن. ەڭ قىزىعى سول, «قايتا قارجى­لاندىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ شارتى بويىنشا شەتەلدىك ۆاليۋتامەن نەسيە الىپ, ونىڭ قارىزىن 90 كۇننەن ارتىق تولەمەگەندەرگە 2015 جىلدىڭ 15 تامىزىنداعى كۋرسپەن قايتا ەسەپتەيدى. ال ول كەزدەگى كۋرس 1 دوللارعا 180 تەڭگە بولاتىن. دەمەك, ءبىر جىل, ءتىپتى ەكى جىل تولەمەگەندەرگە وسى كۋرسپەن قايتا ەسەپتەۋ جاسالادى. مىسالى, دوللارمەن 50 مىڭ الىپ, 90 كۇننەن ارتىق قارىزىن تولەمەي كەلە جاتقاندار ءۇشىن ونىڭ تەڭگەگە اۋىستىرعانداعى باعامى بۇگىنگى ولشەممەن سالىستىرعاندا اسا ۇلكەن ەمەس. ال ەندى قارىزىن ۋاقتىلى تولەپ كەلگەندەر ءۇشىن قايتا ەسەپتەگەندە بۇگىنگى باعام, ياعني 1 دوللارعا 350 تەڭگە قولدانىلادى. ءسويتىپ, ۋاقتىلى تولەگەندەر ءۇشىن بۇل جەڭىل جاعداي جاساۋدىڭ ورنىنا قيىندىق تۋدىرادى. دەمەك, بۇل نەسيەنى ۋاقتىلى تولەمەۋگە يتەرمەلەيدى ەمەس پە؟ ءتىپتى, ەشقانداي قيسىن جوق... – وسىعان قارسى سىزدەردىڭ تاراپ­تارى­ڭىزدان قانداي ارەكەت جاسالىپ جاتىر؟ – ءبىز وسى ماسەلەگە كوڭىل اۋدارتىپ, ۇلتتىق بانككە بىرنەشە رەت قايىرىلدىق. ولار بىزگە مۇنداي فاكتىنىڭ بار ەكەنىن راستاي كەلىپ, قارىزگەرلەردىڭ ءبارىنىڭ نەسيەسىن 180 تەڭگەلىك باعاممەن قايتا ەسەپتەۋ ءۇشىن قوسىمشا 80 ملرد تەڭگە قاجەت ەكەنىن كولدەنەڭ تارتادى. سونىمەن قاتار, نەسيە الۋشىلار ۇلتتىق بانكتىڭ باعدارلاماسىمەن كەلىسپەسە, ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ وزدەرىنىڭ ىشكى باعدارلاماسىنا ەنۋىنە بولادى دەيدى. ارينە, بۇل جاۋاپقا ءبىز قاناعاتتانبايمىز. ويتكەنى, بۇل شەشىم قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 14-بابىن بۇزىپ وتىر. وندا قازاقستان ازاماتتارىنىڭ ءبارى زاڭ الدىندا بىردەي, تەڭ قۇقىلى دەلىنگەن. سوندىقتان قارىز الۋشىلاردىڭ بارىنە بىردەي جەڭىلدەتىلگەن نورما قولدانىلۋى كەرەك دەپ سانايمىز. ماجىلىستەگى «اق جول» پارتياسىنىڭ فراكتسياسى وسىنى ايتىپ, ۇلتتىق بانكتىڭ توراعاسىنا تاعى ءبىر دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادىق. ول ماسەلەنى دۇرىس شەشەر دەگەن ۇمىتتەمىز. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان»