سوت ءجيۋريى ساراپقا جۇگىنەدى

قازىرگى ۋاقىتتا كەز كەلگەن ادام جوعارعى سوتتىڭ جا­نى­­نان قۇرىلعان سوت جيۋريىنە سۋديا­­­لار­دىڭ ءتۇرلى ارەكەتتەرىنە وراي شا­عىم­دانا الادى دەدى جوعارعى سوتتىڭ سۋدياسى, سوت ءجيۋريىنىڭ توراعاسى مورياك شەگەنوۆ "ەگەمەن قازاقستانعا" بەرگەن سۇحباتىندا. بيىل اقپاندا مەم­لە­كەت باسشىسى جارلىعىمەن سوت ءجيۋريى تۋرال­ى ەرەجەنىڭ جاڭا رەداكتسيا­سى بەكىتىلگەن بولاتىن. جوعارعى سوت جانىنان قۇرىلعان سوت جيۋريىندە ەكى: بىلىكتىلىك جانە تارتىپتىك كوميسسيا بار. وسى ەكى كو­ميسسيانىڭ الدىڭعىسىنىڭ قۇرا­مى­نا توعىز ادام, ال تارتىپتىك كوميس­سياعا جەتى ادام كىرەدى. ولار جوعارى سوت­تىڭ, وبلىستىق سوتتىڭ سۋديالارى, اۋداندىق سوتتىڭ جانە وتستاۆكاداعى سۋديا­لار. مىنە, وسى قوس كوميسسيانىڭ باسىن قوسقاندا ولاردى سوت ءجيۋريى دەپ اتايمىز. مۇنىڭ مۇشەلەرىن جاسىرىن داۋىسپەن جوعارعى سوتتىڭ جال­پى وتىرىسىندا ءۇش جىل مەرزىمگە سايلايدى. "بۇگىنگى كۇنگە دەيىن استانا, الماتى قالالارىنىڭ جانە كوپتەگەن وب­لىس­تاردىڭ سوتتارىندا بولىپ, سۋديالاردىڭ بىلىكتىلىگى مەن تارتىبىنە نەگىزدەلگەن سىناقتاردى وتكىزدىك. رەس­پۋب­ليكا بويىنشا سوتتاردا قىزمەت ءىس­تەي­تىن 2600 سۋديا بار. ارينە, ولار­­دىڭ ءبارىنىڭ بىردەي بىلىكتىلىگى تارا­زىعا تارتىلمايدى. ەڭبەك ءوتىلى بەس جىل­دان جيىرما جىلعا دەيىنگى سۋديا­لار بىلىكتىلىگى مىندەتتى تۇردە تەكسە­رىلە­دى. ال ەڭبەك ءوتىلى جيىرما جىلدان اس­قان­دارعا مۇنداي سىناق كوزدەلمەگەن. ءويت­كەنى, جيىرما جىل قىزمەت ەتكەن سۋديا­نىڭ تاجىريبەسى دە, ءبىلىمى دە تالاپ­قا ساي كەلەتىندىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سول سياقتى ەڭبەك ءوتىلى ءالى بەس جىلعا تولا قويماعان جاس سۋديالاردىڭ دا بۇل تارا­زىعا تارتىلمايتىندىعىن ايتقان ءجون. الايدا جاڭا زاڭ بويىنشا ەندى كەلەسى جىلدان باستاپ, قىزمەتكە كەلگەن جاس سۋديانىڭ ەڭبەك ءوتىلى ءبىر جىلعا تولعاندا, ونىڭ ءبىلىمى ساراپقا سالىنادى. ءسويتىپ بۇل سىناق ونىڭ بەس جىلعا دەيىن سۋديا بولىپ جۇمىس ىستەيتىندىگىن ياكي ىستەي المايتىندىعىن, ياعني جا­رام­سىزدىعىن ايىرىپ, بەلگىلەپ بەرەدى. بەس جىلدان سوڭ تەكسەرىس تاعى قايتالانادى", دەيدى مورياك شەگەنوۆ. ال ەگەر وسى بىلىكتىلىگى تەكسەرىلگەن قانداي سۋديا بولسا دا, ونىڭ جارام­سىز­دىعى انىقتالسا, سوت ءجيۋريى جوعارى سوت كەڭەسىنە ۇسىنىس تۇسىرەدى. وندا پالەنشە دەگەن سۋديانىڭ ناقتى ءبىلىم دەڭگەيى مەن بىلىكتىلىگى ونىڭ ودان ءارى سۋديا بولىپ قىزمەت ەتۋىنە جارامايدى دەگەن قورىتىندى تۇيىندەلەدى. وسىعان بايلانىستى جوعارى سوت كەڭەسى سايكەس شەشىم شىعارادى. "سۋديالاردىڭ بىلىكتىلىگى قالاي تەكسەرىلەدى؟ ونىڭ ءبىلىم دەڭگەيى قالايشا انىقتالادى؟" دەگەن سۇراققا ول: ء"بىز سۋديالاردىڭ ءبىلى­مى مەن بىلىكتىلىگىن انىقتاۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى دە وڭدى جولىن تاپتىق. سى­ناق­قا كەلگەن ءار سۋدياعا بيلەت بەر­ى­لەدى. وندا نەگىزىنەن ءتورت سۇراق جا­زىل­­عان. ءۇش سۇراعى ءار سۋديانىڭ ات­قا­­­راتىن قىزمەت سالاسىنا قاتىستى. ءويت­كەنى, قىلمىستىق, ازاماتتىق, اكىم­­شىلىك, ەكونوميكالىق, ت.ب. بولىپ قارالاتىن ىستەر بولىنەدى. ال ءتورتىنشى سۇراق جالپى سۇراق بولىپ تابىلادى. وندا سۋديانىڭ بۇگىنگى ءومىر تىنىسىنان قانشالىقتى حاباردار ەكەندىگى نازارعا الىنادى. وسى سۇراق ارقىلى سۋديانىڭ جان-جاقتى بىلىمدىلىگى, بىلىكتىلىگى انىقتالادى. سول سياقتى ەمتيحان قابىلداۋ بارىسىندا سۋديانىڭ اتقارعان قىزمەتىنىڭ ءۇش جىلدىق ناتيجەسى قارالادى. وندا جۇمىس ساپاسى, ءتارتىبى, ىستەردى قاراۋى, ۇستىنەن تۇسكەن ارىز-شاعىمدار, ت.ب. ءبارى ساراپقا سالىنادى. ءسويتىپ وسىنداي تارازىلاۋ ارقىلى كىمنىڭ كىم ەكەندىگى الاقانعا سالعانداي ايقىندالىپ شىعا كەلەدى. اركىم ءوز ورنىن تابادى" دەپ جاۋاپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, سوت ءجيۋريىنىڭ مۇشەلەرى «جۇزدەن جۇيرىك, مىڭنان تۇلپار» بولۋعا ءتيىس. ول ءۇشىن مۇشەلىككە تاڭداۋ قاتاڭ جۇرگىزىلەدى. بىرنەشە ادام باسەكەلەستىككە تۇسەدى. توپ جارعاندار عانا الىنادى. بۇل جەردە اتقارىپ جاتقان جۇمىستىڭ ساپاسى, ءوزىنىڭ ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگى, ءتارتىبى, قابىلەت-قارىمى قاپەرگە الىنادى. سوندىقتان بۇلاردىڭ ءبارى جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى سايلانادى. وسىلايشا اۋداندا, وبلىستا, ودان ءارى جوعارعى سوتتاعى ەلەكتەن وتكەن ۇزدىكتەر سوت ءجيۋريىنىڭ مۇشەلەرى اتانادى. ودان كەيىن وسى جۇيرىكتەر مەن تۇلپارلار سوت ءجيۋريىنىڭ توراعاسىن داۋىسقا سالىپ تاڭدايدى. بۇل تاڭداۋ وتە جاۋاپتى جانە تارتىستى وتەتىنى بەلگىلى. بۇعان جوعارعى سوتتىڭ توراعاسى دا قاتىسادى. سوت ءجيۋريىنىڭ مۇشەلەرى ءۇش جىلعا سايلانادى. "سۋديالاردىڭ ءىس-ارە­كەتىنە بايلانىستى شاعىمدار دا تۇسەدى. بىراق بۇل ارىزداردىڭ كوپتىگىن بىلدىرمەيدى. ويتكەنى, سۋديا قابىلداعان شەشىمگە قوس تاراپتىڭ ءبىرى مىندەتتى تۇردە رازى بولمايتىندىعى اقيقات. دەمەك, ەكى جاقتىڭ ءبىرى, ايتەۋىر ءبىر ارىز­دانادى. سونداي ارىزداردىڭ سانى قازىرگى كۇنى 244-كە جەتىپ وتىر. سۋديا­نىڭ ۇستىنەن جازىلعان ارىزداعى دەرەكتەر راستالعان جاعدايدا, ياعني سۋديانىڭ ارەكەتىندە ادەپ كودەكسىنىڭ نورمالارى بۇزىلعاندىعى انىقتالسا, وسى دالەلىن تاپقان فاكتىلەر بويىنشا سۋديا تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى" دەدى مورياك شەگەنوۆ.   الەكساندر تاسبولاتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان»