جاقسى كورشى اعايىننان جاقىن

جۇمباققا تولى مىنا قىزىل­دى-جاسىلدى دۇنيەدە ادام الدىندا جاقسىلىق تا, جاماندىق تا كەزىگىپ وتىرادى. جاقسىلىق كەزدەسسە, جانىڭ جادىراپ, كوڭىل كوكجيەگىڭ كەڭەيە تۇسەدى. ال جامان­دىق كەزىكسە, كەرىسىنشە, مازاڭ كەتىپ, كەۋدەڭ قىسىلىپ, تى­نى­­سىڭ تارىلىپ, جۇرەككە سال­ماق ءتۇسىپ, سىزدايتىنى تاعى بار. بۇل – ءومىردىڭ بۇلجىماس زاڭ­دى­لىعى. دەگەنمەن ادام بالاسى بار­لىعىنا توزەدى, شىدايدى. بىراق ءومىر جولىمىزدا مىنەزگە باي, جاقسى, اقپەيىل, جانى جومارت ادامدار كەزدەسسە, مەرەيىڭ ءوسىپ, كوڭىلىڭ تاسىپ, قۋانىش پەن با­قىتقا كەنەلەسىڭ. وندايدا نۇر­لى, شۋاقتى, شاپاعاتى مول كۇن­دەر مول بولسا ەكەن دەپ تىلەي­سىڭ. ءتىپتى, كورشىلەرىڭنىڭ جاق­سى جاندار بولعانىنىڭ ءوزى – كوپ قۋا­ن­ىش, ەرەكشە باقىت, كوڭىل­گە دەمەۋ. سوندىقتان بولار, كور­شىلەر تۋرا­لى حالىق اراسىندا نەشەبىر كەرەمەت سوزدەر ايتىلعان. مى­سالى, «اعايىننىڭ اتى وز­عان­شا, اۋىل­داستىڭ تايى وز­سىن» نەمەسە «جاقسى كورشى – جامان اعايى­نىڭ­نان ارتىق». تاعى­­سى تاعى. وسىلاي جالعاسىپ كەتە بەرەدى. …جوعارى مەديتسينالىق وقۋ ور­نىندا التى جىل وقىپ, قولى­ما ديپلوم العان سوڭ, مي­نيستر­لىكتىڭ جولداماسىمەن جام­بىل قالا­سىنداعى وبلىستىق اۋرۋ­حانا­عا دارىگەر-حيرۋرگ بولىپ ورنالاس­تىم. زايىبىم دا جاس مامان, ءۇي­لەنگەنىمىزگە بار بولعانى 5-6 اي بولعان. ءبىر-ەكى جىلداي پاتەر جال­داپ تۇردىق. سول ارادا جاس ءسابيىمىز دۇنيەگە كەلدى. راسىن ايت­ساق, ءبىراز قيىندىقتى باس­تان وتكەردىك. ويتكەنى بىرەۋگە تاۋەلدى بولۋدان وتكەن قيىندىق جوق. قۇداي جارىلقاپ, سونداي كۇندەردىڭ بىرىندە, ويلاماعان جەردە, جاس مامان رەتىندە كەزەكتەن تىس قالالىق اتقارۋ كوميتەتى 2 بولمەلى پاتەردىڭ كىلتىن بەردى. ول كەزدە جاس مامانداردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ, تۇرعىن ءۇي بەرۋ دەگەن قامقورلىق ەرەكشە بولعانىن باسا ايتۋىمىز كەرەك. ءسويتىپ اياق استىنان ءبىزدىڭ كوڭىلىمىزشە حان سارايىنداي مەملەكەتتىك پاتەرگە يە بولىپ, ارقا-جارقا بولىپ, كوڭىلىمىز جادىراپ, جۇرەگىمىز جى­لىپ قالدى. بىرەر كۇننەن كەيىن جان-جاعىمىزعا قاراپ, كىم­­دەرمەن «قۇدايى كورشى» ەكەنى­مىزدى زەردەلەي باستادىق. ءويت­­كەنى «قالاداعى تۇراقتى جايىڭ­­داعى كورشىڭ جامان بولسا, اللا­دان پانا سۇرا. ساحاراداعى كور­شىڭ جامان بولسا, تەز كوشىپ كەت»,  دەمەيتىن بە ەدى اتام قازاق. شۇكىر, ءبىر ۇيدە 12 پاتەر بولسا, سونىڭ 3-ەۋىندە قازاقتار تۇرادى ەكەن. ەكىنشى قاباتتا قالامىزداعى بەلدى جوعارى وقۋ ورنى سانالاتىن جەڭىل جانە تاماق تەحنولوگيالىق ينستيتۋتى ماتەماتيكا كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى, ءومىردىڭ ءبىراز بە­لە­­سىن اتقارعان ەكپىن ماح­مۇتوۆ­­­تىڭ وتباسى تۇرسا, بەسىن­شى قابات­­تا جاسى 35-40-تىڭ شاما­سىن­­داعى نۇرماحان دەگەن جىگىت «يۋجگيپروۆودحوز» عىلىمي-جوس­پارلاۋ ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتكەرى بولىپ شىقتى. باسقالاردىڭ بار­لىعى باسقا ۇلت وكىلدەرى. تەز ارادا الگى ەكى كورشىمىزبەن ءتىل تابىسىپ, اجەپتاۋىر ارالاسىپ, وتباسىلارىمىزبەن تانىس بولىپ الدىق. كەيدە ءبىر-ءبىرىمىزدى شايعا, سىرتتان قوناق كەلسە, سولارعا قوسىپ شاقىرىپ, اڭگىمە-دۇكەن قۇرا­تىن دا دارەجەگە جەتتىك. كەيىنىرەك ەكپىن اعام ءوزىنىڭ قۇمشاعالداعى ساياجاي جانىنان ساتىلىپ جاتقان شاعىن ءۇيدى بىزگە الدىردى. «بالالارىڭ ءوسىپ كەلەدى, ولاردى ەڭبەككە باۋلىپ, قارا جۇمىسقا ۇيرەتكەنىڭ ءجون. ونىڭ ۇستىنە قىسى-جازى قامالىپ كوپ قاباتتى ۇيدە وتىرا بەرگەنشە, ءبىر مەزگىل قالا سىرتىنا شىعىپ, تازا اۋامەن تىنىستايسىڭدار, سايا­جايدا دەمالاسىڭدار. تاعى ءبىر جاق­سى­لىعى – ساياجايعا بىرگە بارىپ تۇرامىز», دەدى. شىنىمدى اي­تا­يىن, العاشقى كەزدە: «ونسىز دا جۇ­مىسباستى بولىپ جۇرگەندە سايا­جايدى نەعىلامىن, ەرتەڭ ۋاقىتىم جەتپەي, كۇتە الماي, جەردىڭ وبالى­نا قالىپ جۇرمەيمىن بە ەكەن؟» دەگەن ويمەن بولدىم. ۋاقىت وتە كەلە وعان دا ۇيرەندىك, سەنبى مەن جەك­سەنبىنى وتباسىمىزبەن سوندا ءوت­كىزەتىن بولدىق. «ءار نارسەنىڭ ءوز راحاتى بار», دەگەندەي اپتا بويى قول ەڭبەگىن ساعىنىپ, ساياجايداعى تازا اۋا وزىنە ىنتىقتىرىپ تۇراتىن بول­دى. بارا سالىپ كەتپەن-كۇرەكتى قول­عا الىپ, ارىق-اتىزدى تازالاپ, كانال­دان سۋ جىعىپ, اعاشتاردىڭ ءتۇپ­تەرىن قوپسىتىپ, ءارامشوبىن شاۋىپ, ماڭدايدان قارا تەر شىپ-شىپ ەتىپ شىعىپ, ءبىر جان راحاتىنا بولەنەسىڭ. ودان كەيىن ورتاعا ەكى يىنىنەن دەمالعان سارى ساماۋرىندى الىپ, سەكسەۋىلگە قايناعان كۇرەڭ قىزىل شايدى سۇيسىنە ىشەسىڭ. قول قالت ەتكەندە جاقىن كورشىلەرگە بارىپ, ولارمەن باۋ-باقشاسىن كورىپ, سان ءتۇرلى سۇراقتارىڭا جاۋاپ الىپ, تاجىريبە الماساسىڭ. ءومىردىڭ ىستىق-سۋىعىن كور­گەن كوڭىلى وياۋ, كەۋدەسىنە تۇيگەنى مول ەكپىن حاميت ۇلى كەلە-كەلە ناعىز اقىلشى اعاما اينالدى. ونىڭ سابىرلى كەيىپپەن ءسوز ساپ­تاۋىنان, تەرەڭ, ويلى اڭگى­مە­لەرىنەن, ءتىپتى بۇكىل بولمىسى مەن بويىندا تەكتىلىكتىڭ, ەرەك­شە ءبىر قاسيەتتىڭ نىشانى بار ەكەنىن اڭعارۋ قيىن بولماي­تىن. كەيىن ءبىلدىم, بۇل كىسى ۇلتى­مىز­دىڭ كلاسسيك جازۋشىسى عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ جاقىن نەمەرە ءىنىسى ەكەن. عابەڭ ماحمۇت ۇلى بول­سا, ەكپىن اعامىز حاميت ۇلى ماحمۇتوۆ دەپ جازىلاتىن, ياعني ەكپىن اعانىڭ اكەسى حاميت پەن عابيت ءبىر اكە, ءبىر شەشەدەن تۋعان اعايىندىلار بولىپ شىقتى. ءسويتىپ اياق استىنان ەكپىن اعانىڭ ەسىمى ەلگە بەلگىلى تۇلعانىڭ, حالىق ماقتانىشى عابەڭنىڭ جاقىنى ءارى ادەبيەت پەن عىلىمعا جاقىن جان ەكەنىن ءبىلىپ, كەرەمەت ءبىر كومبەگە كەزىككەندەي بولدىم. ساياجايعا بارعاننان كەيىن نەگىزگى جۇمىستى ءبىتىرىپ الىپ, ەك­پىن اعا ەكەۋمىز كەيدە باسقا دا سايا­جايداعى كورشىلەرمەن باس قوسىپ الىپ اڭگىمەگە كوشەمىز. اڭگى­­­مەلەر مەن ەستەلىكتەر سوناۋ ءتۇن­­نىڭ جارتىسىنا دەيىن جال­عاسا­تىن كەزدەر از بولعان جوق. «جامان كورشى سەنەن جاق­سى­لىق كورسە جاسىرادى, جاماندىق كورسە اسىرادى» دەگەن قازاقتا ءسوز بار. ءبىز ەكپىن اعامەن جاقسى كورشى رەتىندە 17 جىل توننىڭ ىشكى باۋىنداي بولىپ سىيلاستىقپەن تۇردىق. بالالارىمىز دا ەكپىن اعاعا, بيكەن تاتەيگە باۋىر باسىپ, بالالارىمەن قويان-قولتىق ارالاسىپ كەتتى. ءبىر جەرگە قوناققا, توي­عا, كەشكى كونتسەرتكە بارساق, بالا­لارىمىزدى ەكپىن اعانىڭ ءۇيى­نە قالدىرىپ, اسىقپاي, ءتۇننىڭ ءبىر مەزگىلىندە كەلىپ, كورشىمىزدىڭ ءۇيىن­دە ۇيىقتاپ قالعان بالالارىمىزدى ءوز پاتەرىمىزگە اكەلەتىنبىز. سوندا ەكپىن اعا مەن بيكەن تاتە­ي بىردە-ءبىر رەت قاباق شىتىپ كورگەن ەمەس. قايتا ءبىزدىڭ جاع­دايى­مىزدى جاساپ, اقىلدارىن اي­تىپ, بالا­لارىمىزعا قامقورشى بو­لىپ, ءۇل­كەن ازاماتتىقتارىن تا­نى­تىپ, كور­گەن­دىكتەرىن كورسەتە ءبىلدى. ەكپىن اعا زەينەتكەرلىككە شىق­قاننان كەيىن دە بىرەر جىل تاراز­دا ەڭبەك ەتىپ, 2001 جىلى ءوز تۋعان جەرى – سولتۇستىك قازاق­ستان وب­لىسىنىڭ ورتالىعى پەتروپاۆل قالاسىنا كوشتى. سون­­داعى ءبىزدىڭ كوڭىلىمىزدىڭ اس­تان-كەستەڭ بولىپ, قيماستىق سەزىم تۇنشىقتىرعانىن ايتىپ جەت­كىزۋ قيىن. ەكپىن اعا دا وتباسى­مەن وزدەرىنىڭ ەڭ نۇرلى, شۋاقتى, قىزىقتى 37 جىل ءومىرىن وتكىزگەن تاراز وڭىرىمەن قيماي-قيماي قوشتاسىپ ەدى. ويتكەنى بۇل قالادا دوستارى, زامانداس-ارىپتەستەرى, جاقىن ارالاسىپ كەتكەن اعا-قارىنداستارى, جەگجات­تارى قالىپ بارا جاتقان بولاتىن. ەكپىن حاميت ۇلى اعامىز ەلىنە بارىپ, عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ 100 جىلدىعىن ءوز دارەجەسىندە وتكىزۋگە اتسالىسىپ, قىزىلجاردىڭ ءبىر كوشەسىنە عابەڭنىڭ اتىن بەرگىزىپ, قالا ورتالىعىنان ارنايى سكۆەر ۇيىمداستىرىپ, وعان عابەڭە ەڭ­سەلى ەسكەرتكىش ورناتۋعا كوپ ەڭ­بەك ەتتى. عابيت پەن ءوزى تۋىپ-ءوس­كەن جاڭاجول اۋىلىندا بوي كوتەر­گەن عابەڭنىڭ مۇراجايىن رەتكە كەلتىرۋگە ۇلەس قوستى. كۇيبەڭ تىرشىلىكتەن قولىمىز قالت ەتسە, ەكپىن اعامىزبەن مەز­گىل-مەزگىل تەلەفون ارقىلى حابار­لاسىپ, امان-ساۋلىق سۇراسىپ تۇر­دىق. ءبىر-ەكى رەت پەتروپاۆلدا قوناق­تا بولىپ تا قايتتىق. ولار دا تارازدىق جىگىتكە تۇرمىسقا شىق­قان وزدەرىنىڭ كەنجە قىزى ايشاعا جول سۋىتپاي كەلىپ-كەتىپ ءجۇردى. ءسويتىپ ەكپىن اعامىزبەن كور­شىلىك, ومىرلىك اعالىق-ىنىلىك باي­لانىسقا اينالعانىمىز بار. اتتەڭ, ءومىر جالعان. 2010 جىلى ەكپىن اعامىز جۇرەك تالماسىنان كوز جۇمدى. ءسويتىپ تۋعان جەر تو­پى­­را­عىن جاستانىپ, ماڭگىلىك تى­نىش­­تىق مەكەنىنىڭ قۇشاعىندا جاتىر. ءيا, وتكەن كۇندەردىڭ بارلىعى ارمان, كوڭىلدىڭ تەرەڭىندە سايراپ جاتقان اڭساۋ, ساناڭدا تۋلاپ جاتقان تاۋسىلمايتىن ساعى­نىش… كوپ جىلدار بويى قۇدايى كورشى تۇرىپ, ءبىرىمىز اعا, ءبىرىمىز ءىنى بولىپ سىيلاسقان, جانىمىزعا جاقىن بولىپ كەتكەن ەكپىن اعانى ءبىز وسى كۇنگە دەيىن ساعىنىشپەن ەسكە الامىز. ومىردە نە بولمايدى. كورشى­لەر تۋرالى جۇرت اراسىندا تالاي اڭگىمەلەر بار. مىڭ قۇبىل­عان مىنا تىنىمسىز, بەيمازا ءتىر­شىلىكتە تۇككە تۇرمايتىن ءنار­سەگە بولا سوزگە كەلىپ, جانجالداسىپ, داۋلاسىپ جاتاتىن جايلار سيرەك بولسا دا كەزدەسىپ جاتاتىنى راس. بەس ساۋساق بىردەي ەمەس. بۇل  – مىنا قازىرگى دۇربەلەڭگە تولى تىرشىلىكتىڭ شىندىعى. ساعىندىق وردابەكوۆ, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور تاراز