1 قىركۇيەك – ءبىلىم كۇنى
ەل بولاشاعى – بىلىمدە. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسىعان بايلانىستى بارلىق دامىعان ەلدەردىڭ ساپالى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن سارالاي كەلىپ, ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭارتىلعان مازمۇنىن قالىپتاستىرۋدى كەلەلى مىندەت رەتىندە قويىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى ەلىمىزدە بيىلعى وقۋ جىلىنان باستاپ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى جاڭارتىلعان مازمۇنمەن جۇمىس ىستەي باستايدى.
وسى ومىرشەڭ تالاپتى ءىس جۇزىنە اسىرۋ ماقساتىندا ءبىلىم بەرۋدى جانە عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قابىلدانىپ, قولعا الىنا باستادى. ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ جوعارى جاۋاپكەرشىلىكتى قاجەت ەتەدى. بۇل سالادا يگى ماقساتتارعا جەتۋ جولىندا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىندا دا اتقارىلعان ءىس از ەمەس. تاۋەلسىزدىك جىلدارى قازاقستاندا بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىنان 1 ميلليوننان استام پەداگوگ ءوتتى, ەلىمىزدىڭ ءاربىر ءتورتىنشى وقۋشىسى قوسىمشا ءبىلىممەن قامتاماسىز ەتىلەدى. تاۋەلسىزدىك العان 25 جىل ىشىندە ەلىمىزدە 450 مەملەكەتتىك بالاباقشا سالىندى. سونىمەن قاتار, جەكەمەنشىك بالاباقشالار سانى 10 ەسە ءوسىپ, 2200-گە دەيىن جەتتى. بۇل – جەكە ينۆەستيتسيالاردىڭ 100 ميلليارد تەڭگە قارجىسى دەگەن ءسوز. «بالاپان» باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا 3-6 جاستاعى بالالاردى بالاباقشامەن قامتۋ 2,5 ەسەگە ءوسىپ, 82 پايىزدى قۇرادى. بيىل بالاباقشالاردا 400 مىڭ ورىن اشۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك تاپسىرىسقا العاش رەت قارجى ءبولىندى. بۇگىن ءبىز بالالارىمىزدىڭ مەكتەپكە دەيىنگى دايىندىقپەن ءجۇز پايىز قامتىلعانىن ايتا الامىز.
ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭارتىلعان مازمۇنى 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە كوشۋ, ءۇش تىلدە ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن دامىتۋ مىندەتتەرىن جۇكتەپ وتىر. PISA حالىقارالىق سالىستىرمالى زەرتتەۋدىڭ قورىتىندىلارى, ءبىزدىڭ بالالاردىڭ اكادەميالىق تۇردە جاقسى دايىندىعىن, بىراق ءىس ءجۇزىندە بىلىمدىلىكتى قولدانۋدان ارتتا قالعانىن كورسەتەدى. وسىنداي زەرتتەۋ قورىتىندىلارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا عانا ەمەس, بارلىق قوعامدا تالقىلانۋى قاجەت. مىسالى, اقش-تاعى STEM Education نەمەسە مالايزياداعى Skill for future زەرتتەۋ قورىتىندىلارى بويىنشا قابىلدانعان كوپتەگەن ۇلكەن رەفورمالار مەكتەپتە ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن تولىق پىشىمدەۋدى قاجەت ەتتى. 12 جىلدىق وقۋعا اۋىسۋدىڭ جانە اعىلشىن تىلىندە وقىتۋدىڭ ورىندى ەكەنى «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىندە» ەكسپەريمەنتالدى تۇردە سىناقتان وتكىزىلدى جانە راستالدى. ەندىگى مىندەت – فۋنكتسيونالدى ءبىلىمدىلىك باعىتىمەن بارلىق مەكتەپتە بۇل تاجىريبەنى تاراتۋ.
وسى رەتتە ەرەكشە اتاپ كورسەتەتىن ماسەلە, 12-سىنىپ دەگەن بولمايدى, ونىڭ ەسەسىنە 5 جانە 6 جاستاعى بالالار ءۇشىن 0-سىنىپ ەنگىزىلەدى. ءارى 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ كەستەسىن ەنگىزۋ وسى نەمەسە كەلەسى جىلى ەمەس, تەك 2019 جىلعى قىركۇيەك ايىنان باستالادى دەپ جوسپارلانۋدا. اتا-انالار 0-سىنىپقا (مەكتەپالدى دايارلىق) بالانى نە 5, نە بولماسا 6 جاستان باستاپ بەرۋگە قۇقىلى. تيىسىنشە, 1-سىنىپتا 6 جانە 7 جاستاعى بالالار وقيتىن بولادى. «ءبىلىم تۋرالى» زاڭعا ءسايكەس, بۇگىنگى كۇنى بۇل نورما قولدانىسقا ەنگىزىلگەن. سول سەبەپتى, بارلىق بالا مەكتەپالدى دايارلىق باعدارلاماسىنان ءوتۋى ءتيىس.
12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋدىڭ نەگىزگى ءمانى – 0-سىنىپتارعا (مەكتەپالدى دايارلىق) بىرىڭعاي ۇلگىلىك ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ەنگىزۋ. مەكتەپالدى دايارلىقتان ءوتۋ مۇمكىندىگى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ 0-سىنىپتى اشۋ دايىندىقتارىنا قاراي, مەكتەپتەردە دە, سونداي-اق, مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردە دە ساقتالادى.
ەندى ءۇش تىلدە ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسىنە كەلەتىن بولساق, اۋەلى ءۇش تىلدە ءبىلىم بەرۋ كولەمىن ءتۇسىنىپ العانىمىز ءجون. ونىڭ ۇستىنە, بيىلعى جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن باستاپ ەشبىر سىنىپتا ءۇش ءتىلدى وقىتۋ جۇيەسى ەنگىزىلەيىن دەپ جاتقان جوق. باعدارلاماعا ءسايكەس تەك 10 جانە 11-سىنىپتاردا ءتورت ءپان (فيزيكا, حيميا, بيولوگيا, ينفورماتيكا) اعىلشىن تىلىندە وقىتىلادى, جوعارىدا ايتقانىمداي, ونىڭ ءوزى تەك 2019 جىلدان باستالادى. بۇل – اپتاسىنا 8 ساعات دەگەن ءسوز. ال قازاق تىلىندە وقىتاتىن مەكتەپتەردە ماتەماتيكا, قازاق ءتىلى, قازاق ادەبيەتى, قازاقستان تاريحى, گەوگرافيا جانە باسقا دا پاندەر قازاق ءتىلىندە وتەدى. بارلىعى 18 ساعات. ەگەر تەك ينۆاريانتتى ساعاتتاردى الاتىن بولساق, 22 ينۆاريانتتى كومپونەنتتىڭ 14 ساعاتى قازاق تىلىندە, وعان دەنە شىنىقتىرۋ ءپانىنىڭ 3 ساعاتىن قوسىڭىز. سونىمەن قاتار, تاڭداۋ بويىنشا پاندەر بار. ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتى, دۇنيە ءجۇزى تاريحى وقىتۋ تىلىنە قاراماستان ورىس ءتىلىندە وقىتىلادى. ورىس تىلىندە وقىتاتىن مەكتەپتەردىڭ جاعدايى دا وسى شامادا بولادى. وندا دا جوعارى سىنىپتاردا.
قالعان سىنىپتاردا بۇرىنعى بازالىق پرينتسيپتەر وزگەرمەيدى. ءارينە, جوعارى سىنىپتاردا ءۇش تىلدە ءبىلىم الۋعا دايىن بولۋ ءۇشىن بالالاردىڭ ءتىل ۇيرەنۋگە كوبىرەك كۇش جۇمسايتىنى انىق. ءبىز نەگىزگى مەكتەپتەرگە دە ءۇش تىلدە وقىتۋ ءمۇمكىندىگىن بەرەمىز. بىراق ول مەكتەپتەردىڭ دايىن بولۋىنا قاراي جۇزەگە اسادى. مۇعالىمدەردى جاپپاي دايارلاۋ وسى جىلدان باستالادى.
بۇگىن ەلىمىزدىڭ ەرەكشە ايتۋلى مەرەكەلەرىنىڭ ءبىرى – ءبىلىم كۇنى. اعىمداعى جىلعى 24 تامىزداعى جاعداي بويىنشا, جاڭا وقۋ جىلىنا وقۋلىقتار جەتكىزۋ 99%-دى قۇرايدى. بۇگىنگى كۇنى 14 وڭىردە وقۋلىق جەتكىزۋ اياقتالعان, 2 وڭىردە (وقو – 96%, اقتوبە وبلىسى – 93%) جالعاسۋدا. وقۋلىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى مينيسترلىكتىڭ باقىلاۋىندا.
رەسپۋبليكا بويىنشا بارلىعى 325 مىڭنان استام پەداگوگ بار. بۇگىنگى تاڭدا مەكتەپكە 6 429 جاس مامان كەلدى. «مەكتەپكە جول» اكتسياسى بيىلعى جىلى 9-شى رەت وتۋدە. كومەككە ءزارۋ 280 مىڭ بالاعا قايىرىمدىلىق كومەك كورسەتىلدى. جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ مينيسترلىك ينتەراكتيۆتى تاپسىرمالار مەن بەينەماتەريالداردى جاپپاي قولدانۋ ءۇشىن مەكتەپتەردى قاجەتتى تەحنيكا جيىنتىقتارىمەن (ەكران, پروەكتور, كومپيۋتەر) قامتاماسىز ەتەدى. بەينەماتەريالدار ءداستۇرلى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە قوسىمشا ءتاسىل ءارى ەستە قالارلىق جانە وقۋشىلاردىڭ بىلىمگە قىزىعۋشىلىعىن تۋدىراتىن ءتيىمدى ءادىس. ەلىمىزدەگى 700 مەكتەپتە وتاندىق («ءبىلىمLand») جانە شەتەلدىك وقىتۋ بەينەماتەريالدار مەن ينتەراكتيۆتى تاپسىرمالاردى بۇعان دەيىن دە پايدالاندى. بۇل مۇمكىندىكتى پايدالانعان مۇعالىمدەر ءوزدەرىنىڭ وڭ پىكىرلەرىن جەتكىزىپ وتىر. مۇنداي تەحنيكامەن الدىڭعى كەزەكتە ەڭ از جابدىقتالعان مەكتەپتەر جاراقتاندىرىلادى. ينتەرنەت جۇيەسى جوق مەكتەپتەردە ساندىق رەسۋرستار مەكتەپ سەرۆەرلەرىنە ەنگىزىلىپ, ۇنەمى جاڭارتىلىپ وتىرادى.
بيىل ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن جاڭا «Kundelik.kz» بىرىڭعاي اقپاراتتىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگى ىسكە قوسىلادى. 2016 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن باستاپ بۇل جۇيە ەلىمىزدىڭ كەڭجولاقتى ينتەرنەتكە كىرۋ مۇمكىندىگى بار بارلىق مەكتەپتە قولدانىلادى.
ەلىمىزدە 807 كوللەدج جۇمىس ءىستەيدى, وندا ءبىلىم الاتىنداردىڭ سانى 499,5 مىڭ ادامدى قۇرايدى. جىل اياعىنا قاراي استانا قالاسىندا 300 ورىندىق جاتاقحاناسى بار 1 كوللەدجدى ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا وقۋعا قابىلداۋ جوسپارى 82 مىڭ ورىندى قۇرايدى, ولاردىڭ 70 پايىزى تەحنيكالىق, تەحنولوگيالىق جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندىقتارىنا بەرىلگەن.
«ماڭگىلىك ەل جاستارى – يندۋسترياعا» جوباسى اياسىندا مەملەكەتتىك تاپسىرىس 30 كوللەدجگە بەرىلىپ, 43 ماماندىق بويىنشا 1100 ورىندى قۇراپ وتىر. 1718 كاسىپورىننىڭ قاتىسۋىمەن 348 كوللەدجدە دۋالدى وقىتۋ ەنگىزىلدى. بۇل كوللەدجدەردە 22 مىڭ ستۋدەنت وقيدى. جىل اياعىنا قاراي تەحنيكالىق, تەحنولوگيالىق جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندىقتارى بويىنشا تاعى دا 49 كوللەدجگە دۋالدى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ەنگىزىلەدى. كاسىپورىندارمەن 61 كەلىسىمشارت جاسالدى.
مىنە, جىل قۇسىنداي قايتا اينالىپ جاڭا وقۋ جىلى دا كەلىپ جەتتى. جاڭارتىلعان مازمۇندا ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى ەنگىزىلەتىن بيىلعى وقۋ جىلىنا ەلىمىزدىڭ بارلىق مەكتەپتەرى جوعارى دايىندىقپەن كىرىسكەلى وتىر. جالپى, جاڭا وقۋ جىلىنا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ماتەريالدىق بازاسى دا ساقاداي-ساي. ەندىگى مىندەت باسەكەگە قابىلەتتى وسكەلەڭ بۋىندى تاربيەلەۋ جولىندا جاڭارتىلعان مازمۇنداعى ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن ساپالى ىسكە اسىرۋ بولىپ تابىلادى.
ەلميرا سۋحانبەرديەۆا,
ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى
سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
