قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىندا جاريالانعانىمەن, ازاتتىقتىڭ العاشقى تۇتاس جىلى 1992-گە تيەسىلى بولدى. ويتكەنى, ەل تاۋەلسىزدىگى جاريالانعان ساتتەن كەيىن 15 كۇن وتكەن سوڭ 1992 جىل باستالىپ كەتكەنى بەلگىلى. سوندىقتان قازاقستان حالقى اتالعان جىلدا جۇزەگە اسىرىلعان يگى ىستەردى ءاردايىم قۇرمەتپەن ەسكە الادى.
شىن مانىندە, ەگەمەن ەلىمىزدىڭ بۇگىنگى جەتىستىكتەرىنە 1992 جىلى قولعا الىنعان باتىل باستامالار, ساۋاتتى دا سالماقتى قادامدار نەگىز بولدى دەپ سەنىممەن ايتا الامىز. وسى ورايدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قيىندىقتىڭ قۇرساۋىندا قالعان سول كەزدەگى قازاقستاندى العا سۇيرەۋ ماقساتىندا تاريحي سارابدال شەشىمدەر قابىلداعانىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە ءتيىستىمىز.
سونىمەن, 1992 جىلى قانداي تاريحي وقيعالار بولىپ ەدى؟
1992
* 3 قاڭتاردا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ «باعانى ىرىقتاندىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى» جارلىققا قول قويدى. جارلىق نەگىزىندە وندىرىستىك-تەحنيكالىق باعىتتاعى ونىمدەرگە, حالىق تۇتىناتىن تاۋارلارعا, قىزمەت تۇرلەرىنە قاتىستى نارىقتىق باعالار مەن تاريفتەرگە كوشۋ بەلگىلەندى;
* 6 قاڭتاردا ەلباسىنىڭ توراعالىعىمەن كونستيتۋتسيالىق كوميسسيانىڭ ءماجىلىسى ءوتتى. وندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نەگىزگى زاڭىنىڭ جوباسى تالقىلاندى;
*7 قاڭتاردا «قازالتىن» وندىرىستىك بىرلەستىگىنىڭ باسشىسى م.ا.مۇرتازاەۆ پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆقا ەلىمىزدىڭ كەنىندە بالقىتىلعان التىن مەن كۇمىستىڭ العاشقى كەسەگىن تابىس ەتتى. بۇل ەلىمىزدىڭ جەر قويناۋىنان الىنعان التىن-كۇمىستىڭ تۇڭعىش رەت قازاقستاننىڭ ءوز يگىلىگىنە اينالعانىن بىلدىرگەن-ءدى;
* 10 قاڭتاردا پرەزيدەنت, قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ ىشكى اسكەرىن قۇرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى;
* 14 قاڭتاردا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ حالىقتى الەۋمەتتىك جاعىنان قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قازاقستان حالقىنا ۇندەۋىن جاريالادى. ەلباسى ءوز ۇندەۋىنىڭ سوڭىندا: «سىزدەردىڭ پرەزيدەنتىڭىز رەتىندە وتپەلى كەزەڭنىڭ اۋىرتپالىعى مەن قيىنشىلىقتارىن حالىققا جەڭىلدەتۋ ءۇشىن قولىمنان كەلەر جانە مۇمكىن بولار نارسەنىڭ ءبارىن ىستەمەكپىن», دەدى;
* 15 قاڭتاردا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءدىني سەنىم بوستاندىعى جانە ءدىني بىرلەستىكتەر تۋرالى» زاڭى قابىلداندى;
*17 قاڭتاردا مەملەكەت باسشىسى ماسكەۋدە اقش ەلشىسى روبەرت ستراۋستى قابىلدادى. كەزدەسۋ بارىسىندا ەلشى اقش تاراپى تاۋەلسىز قازاقستان باسشىسىنىڭ رەسمي ساپارىن اسىعا كۇتىپ وتىرعانىن حابارلادى;
* 25 قاڭتاردا ەلباسى اتىنا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى بۋتروس عاليدىڭ جولداعان جەدەلحاتى كەلىپ ءتۇستى. حاتتا بۇۇ تاراپىنان قازاقستانعا ۇلكەن سەنىم بىلدىرىلگەن. بۇل تۋرالى حابار «ەگەمەندى قازاقستان» گازەتىنىڭ 28 جەلتوقسانداعى نومىرىندە «ءسۇيىنشى, حالقىم, ءسۇيىنشى!» دەگەن تاقىرىپپەن جارىق كوردى;
*30 قاڭتاردا قازاقستان ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشەلىككە ءوتتى;
* 3 اقپاندا الماتىدا امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ەلشىلىگىنىڭ اشىلۋ سالتاناتى بولدى. بۇل – رەسپۋبليكامىزداعى شەت مەملەكەتتەردىڭ تۇڭعىش ەلشىلىگى بولاتىن;
* 7 اقپاندا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارىن ەكونوميكالىق رەفورما جاعدايىندا ۇيىمداستىرۋ جانە قىزمەتىن جەتىلدىرۋ تۋرالى» جارلىققا قول قويدى.
* 18 اقپاندا قازاقستان بالالارىنىڭ «بوبەك» مەيىرىمدىلىك قورى ءوز قىزمەتىن باستادى;
* 2 ناۋرىزدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنا (بۇۇ) مۇشەلىككە ءوتتى. وسىلايشا قازاقستاننىڭ دەربەس سۋبەكت رەتىندە حالىقارالىق قاتىناستار جۇيەسىندە الەم ەلدەرىمەن ىقپالداسۋى باستالدى;
* 10 ناۋرىزدا ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قىزمەتىنە كىرىسكەنىنە ءجۇز كۇن تولدى. وسى كۇنى «ەگەمەندى قازاقستان» گازەتىندە ەلباسىنىڭ «يمپەريالىق وداقتان – تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا» اتتى كولەمدى ماقالاسى جاريالاندى;
* 16 ناۋرىزدا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن ەلدىڭ ەگەمەندىگىن قامتاماسىز ەتۋ, ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن, سونداي-اق باسقا دا ومىرلىك ماڭىزى بار مۇددەلەرىن قورعاۋ ماقساتىندا قازاقستاننىڭ رەسپۋبليكالىق ۇلانى قۇرىلدى;
* 21 ساۋىردە تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ديپلوماتياسى تاريحىندا العاشقى سەنىم گراموتاسى تاپسىرىلدى. الماتىدا تىركەلگەن ەلشىلەردىڭ اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆقا سەنىم گراموتاسىن تۇركيانىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ارعىن ءوزپاي تاپسىردى;
* 29 ساۋىردە تۇركيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى سۇلەيمەن دەميرەل الماتىعا كەلدى. وسى كۇنى تۇركيانىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگى رەسمي تۇردە اشىلدى;
* 7 مامىردا پرەزيدەنت قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قورعانىس كوميتەتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قورعانىس مينيسترلىگى ەتىپ قايتا قۇرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. جارلىققا سايكەس, ەل تەرريتورياسىندا ورنالاسقان اسكەري قۇرامالار, بولىمشەلەر, بولىمدەر, مەكەمەلەر, ۇيىمدار, پوليگوندار, ارسەنالدار, بازالار, قويمالار, جىلجىمالى جانە جىلجىمايتىن اسكەري م ۇلىك قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قاراۋىنا ءوتىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرامىنا قوسىلاتىن بولىپ بەلگىلەندى. قارۋلى كۇشتەرگە باسشىلىق جاساۋدى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – جوعارعى باس قولباسشى جۇزەگە اسىرادى;
* 9 مامىردا تۇرىكمەنستان استاناسى اشعاباتتا جاڭادان تاۋەلسىزدىك العان تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر مەن جالپى مۇسىلمان الەمىنىڭ اراسىنداعى بايلانىستى جولعا قويۋ ماقساتىندا القالى جيىن ءوتتى. وعان يران پرەزيدەنتى ءالي اكبار حاشەمي رافساندجاني, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ, قىرعىزستان پرەزيدەنتى اسقار اقاەۆ, پاكىستان پرەمەر-ءمينيسترى ناۆاز شاريف, تۇركيا پرەمەر-ءمينيسترى سۇلەيمەن دەميرەل, تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى ساپارمۋراد نيازوۆ, وزبەكستان پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆ قاتىستى. كەزدەسۋدە ايماقتىق ىنتىماقتاستىقتىڭ كەڭ اۋقىمدى باعدارلاماسى ويلاستىرىلىپ, كەلىسىلدى;
* 15 مامىردا تمد-عا مۇشە 6 ەلدىڭ (ارمەنيا, قازاقستان, قىرعىزستان, رەسەي, تاجىكستان, وزبەكستان) پرەزيدەنتتەرى تاشكەنتتە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارتقا قول قويدى;
* 17 مامىردا ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مينيسترلەر كابينەتى جانىنان جوعارى اتتەستاتسيالىق كوميسسيا قۇرىلدى;
* 20 مامىردا ۆاشينگتوندا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اقش پرەزيدەنتى دجوردج بۋشپەن كەزدەستى. ناتيجەسىندە, ەكى ەلدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستارىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن بىرقاتار قۇجاتتارعا قول قويىلدى. ايتا كەتەيىك, ەلباسىنىڭ 17-23 مامىر ارالىعىنداعى اقش-قا جاساعان بۇل العاشقى رەسمي ساپارى قازاقستان مەن اقش قارىم-قاتىناسىنا, سونىمەن قاتار الەمدىك قاۋىپسىزدىككە ايتارلىقتاي جاڭالىق اكەلدى. ساپار بارىسىندا ن.نازارباەۆ قارجى, ينۆەستيتسيا, عىلىم, تەحنيكا, ءبىلىم سالاسىنداعى ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە كەلدى. بۇل كەلىسىمدەر ناتيجەسىندە «شەۆرون», «تەڭىزشەۆرويل» سىندى بىرلەسكەن كومپانيالار اشىلدى. وسى ساپارىندا ەلباسى ەلىمىزدىڭ يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارتقا قوسىلاتىندىعىن مالىمدەدى.
