ومىرشەڭ باعدار ولشەمدەرى

ەلباسى 5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ باعىتىنداعى «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك قامتۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى بىرقاتار مىندەت جۇكتەگەنى ءمالىم. سوندىقتان 80-قادامعا سايكەس «مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ» جۇمىسى جەتىسۋ جەرىندە جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلۋدە. بۇل رەتتە باسەكەگە قابىلەتتىلىك شەڭبەرىندە جانە ساپالى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ دەڭگەيىن كوتەرۋ, قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ ماقساتىندا جەكەمەنشىك مەديتسينالىق مەكەمەلەرگە دە مەملەكەتتىك تاپسىرىس ءبولىنىپ وتىرعانىن ايتۋعا بولادى. ناقتىلاي تۇسسەك, بىلتىرعى جىلى 379,1 ملن تەڭگە بولسا, ال بيىل 676,2 ملن تەڭگەنى قۇرادى. تالدىقورعانداعى قالالىق ەمحانا بازاسىندا بىرىڭعاي Call-ورتالىق قۇرىلىپ, تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەۋدە. وسى ماقساتقا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 9,7 ملن تەڭگە ءبولىندى. قازىرگى تاڭدا 60 مەدي­تسينالىق مەكەمە بىرىڭعاي Call-ورتالىققا قوسىلدى. مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ءارىپ­تەستىك شەڭبەرىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا كونتسەسسيالىق جو­بالار بويىنشا قاراساي اۋدا­نىنىڭ قاسكەلەڭ قالاسىندا ءبىر كەزەكتە 500 ادامدى قابىلداۋعا ار­نالعان ايماقتىق ەمحانانىڭ قۇرى­لىسى 3105,333 ملرد تەڭگەگە, سونى­مەن قاتار 2394,909 ملرد تەڭ­گەگە تالدىقورعان قالاسىندا ءبىر كەزەكتە 500 ادامدى قابىلداۋعا ار­نالعان ايماقتىق ەمحانا قۇرى­لىسىنىڭ جوبالارى بار. جالپى تالدىقورعاندا 300 توسەكتىك كوپسالالى كلينيكالىق اۋرۋ­حانا اشىلدى. بۇل تەك تالدى­قورعان قالاسىنىڭ تۇرعىندارىنا عانا ەمەس, وبلىس حالقىنا زاما­ناۋي ۇلگىدە سالىنعان, مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتارمەن جابدىق­تال­عان اۋرۋحانادا ەمدەلۋگە ءمۇم­كىندىك تۋادى دەگەن ءسوز. ەندى وبلىس ورتالىعىنداعى اۋرۋحانالار مەن ەمحانالار 3 اۋرۋحانالىق قالاشىققا اينالماق. بۇل جۇمىسقا جال­پى سوماسى 921,9 ملن تەڭگە قارجى ءبولىندى. قازىرگى ۋاقىتتا قۇرىلىس-مون­تاجداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا كەلسەك, ءۇش تىلدە وقىتۋدى نولدەن باستايمىز دەپ ايتۋعا بولمايدى. سەبەبى, وبلىستا ءۇش تىلدە وقىتاتىن دارىندى بالالارعا ارنالعان 5 ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسىندە بۇل تاجىريبە بۇرىننان قالىپتاسقان. وسى مەك­تەپتەردە جاراتىلىستانۋ-ماتە­ما­تيكالىق باعىتتاعى پاندەر, ياعني بيولوگيا, گەوگرا­فيا, ينفورماتي­كا, حيميا, ماتە­­ماتيكا پاندەرى بويىن­شا 91 سى­نىپ­تاعى 1621 وقۋشىعا اعىل­شىن ءتىلىن­دە جۇرگىزىلەدى. سو­نى­مەن قاتار, 10-11 سىنىپتاردا بيولوگيا, حيميا, فيزيكا, ينفور­ماتي­كا پاندەرىن اعىلشىن تىلىندە وقىتۋ جامبىل, قاراساي اۋداندا­رى مەن تالدىقورعان, قاپشا­عاي قالالارىندا جاقسى جولعا قويىل­عان. جاراتىلىستانۋ-ماتەما­تي­كالىق باعىتتاعى 23 گيمنازيا مەن 2 ليتسەيدە جەكەلەگەن پاندەردى ءۇش تىلدە وقىتۋ جالعاسۋدا. نازارباەۆ زياتكەرلىك مەك­تەبى تاجىريبەسى نەگىزىندە جۇمىس ءجۇر­گىزۋ ءۇشىن ىرىكتەلىپ الىنعان ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا جارا­تى­لىستانۋ-ماتەماتيكالىق با­عىت­تاعى جەكەلەگەن پاندەردى ءۇش ءتىل­دە وقىتۋدى ەنگىزۋ جۇمىستارى اتقارىلۋدا. ءۇش تىلدە ءبىلىم بەرۋدىڭ ارتىقشىلىعىن, تۋعىزاتىن زور مۇمكىنشىلىكتەرىن اتا-انالار, جالپى قوعام ءتۇسىنۋى ءتيىس. سوندىقتان ونى ىلگەرىلەتۋ ماقساتىندا اتا-انالار كوميتەتىمەن بىرلەسىپ بارلىق اۋدان, قالالارداعى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ال 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە كەزەڭ-كە­زەڭ­مەن كوشۋ اياسىنداعى ءبىلىم ستان­دارتى بويىنشا رەسپۋبليكادا ەكسپەريمەنتتىك الاڭعا ەنگىزىلگەن 30 مەكتەپتىڭ ەكەۋى ءبىزدىڭ وبلىستا بار. وسى باعىتتا تالدىقورعان قا­لا­سىنداعى ش.ءۋاليحانوۆ اتىن­داعى مەكتەپ-گيمنازيادا جانە پان­­فيلوۆ اۋدانىنداعى حامراەۆ اتىن­­داعى ورتا مەكتەپتە جاڭا ءبىلىم بەرۋ ستاندارتى اپروباتسيادان ءوتتى. «بالاپان» باعدارلاماسىن ءجۇ­زە­گە اسىرۋدا وڭىردە مەملەكەتتىك-جە­كەمەنشىك ارىپتەستىك ءتاسىلىن قول­دانۋ ارقىلى ءىرى كاسىپكەرلەردى تارتۋ جولعا قويىلعان. ماسەلەن, بۇگىنگى كۇنى مەملەكەتتىك-جەكە­مە­ن­شىك ارىپتەستىك نەگىزىندە 227 مەكەمە جۇمىس ىستەسە, بۇل جالپى بالاباقشا سانىنىڭ 56,4 پايىزىن قۇرايدى. بيىلعى جىلى مەملەكەتتىك جەكە­مەنشىك ارىپتەستىك بويىنشا ىلە, تالعار, جامبىل اۋداندارى مەن تالدىقورعان قالاسىندا بالا­باق­شالار قۇرىلىسى قارقىندى جۇرۋدە. ءسويتىپ بۇگىنگى كۇنى 837 مەك­تەپكە دەيىنگى ءبىلىم مەكەمە­سىندە, ياعني بالاباقشالار مەن شا­عىن ورتالىقتاردا 60,1 مىڭ بالا تاربيەلەنىپ, وبلىستا مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن قامتۋ 79 پايىزدى قۇراپ وتىر. ءبىلىم بە­رۋ سالاسىندا 51 ءۇش اۋىسىمدا وقى­تۋ مەن 1 اپاتتى جاعدايداعى مەك­تەپ­تەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋ ماقسا­تىندا 43 مەكتەپ سالۋ قاجەت­تىلىگى انىقتالىپ, 2015-2017 جىل­دارعا ناقتى جوسپار جاسالدى. بۇل ماسەلەنى ۇلتتىق قور مەن جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 2017 جىلى تولىق شەشەتىن بولامىز. بۇگىنگى كۇنى وبلىس اۋماعىندا 38 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. زامان اعىمىنا ىلەسە الماي, مارگينالدى توپتاردى قۇرايتىن جاس­تار دا جەتەرلىك. وعان قوعام عانا ەمەس اتا-انالار دا كىنالى بولار. قازىرگى جاستار تىم كومپيۋتەرباس­تى, تىم ۆيرتۋالدى كەڭىستىكشىل, سونىڭ سالدارىنان ولار ناقتى ومىرگە بەيىمدەلە الماي ءوسىپ كەلە­دى. ءبىز وسى جاستاردى شىنايى ەكو­نوميكالىق جانە قوعامدىق ومىرگە تارتۋىمىز كەرەك.سوندا عانا ولاردىڭ قاۋىپتى جولعا ءتۇسىپ, رادي­كالدى يدەيالاردىڭ جەتەگىندە كەتۋىنە توسقاۋىل قويا الامىز. بۇل رەتتە ءدىني ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ جانە راديكالدى باعىتقا قارسى ناسيحات جۇرگىزۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەيتىن اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ توپتارى ءوز اۋديتوريالارىندا ءارتۇرلى توپتاعى تۇرعىندارمەن قاتار جاس­تاردى دا مولىنان قامتۋدا. جەتىسۋ جەرىندە جاستار ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالىپ وتىر. وب­لىس اكىمى اماندىق باتالوۆتىڭ باستا­ما­سىمەن رەسپۋبليكا بويىنشا ەڭ العاشقى جاستارعا قىزمەت كورسە­تۋ ورتالىعى تالدىقور­عان­دا اشىلدى. اتالعان عيماراتتا قوعامدىق قابىلداۋ, سالتانات زالى, گالەرەيا, بي ستۋ­دياسى, ينتەرنەت-كىتاپحانا, اكت زالى, ءباسپاسوز, كوۆوركينگ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, پسيحولوگيالىق, زاڭگەرلىك جانە جاس كاسىپكەرلەرگە كومەك كور­سەتۋ ورتالىقتارى ورنالاسقان. ءبىز جاستاردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشە وتىرىپ, ولاردى رۋحاني-ادامگەرشىلىك باعىتتا تاربيەلەۋدى دە ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ەل جاس­تارىنا وزدەرىنىڭ بوس ۋاقىتىن ۇيىمداستىرۋ مۇمكىندىگى بەرىلە وتىرىپ, كاسىبي داعدىلارىن جانە شىعارماشىلىق الەۋەتتەرىن دامىتۋعا كۇش سالماقپىز. جاس­تار­مەن جۇمىس ولاردى تەك ناۋ­قان­­­دىق شارا­لارعا, مادەني-كوپ­شىلىك ىستەرگە عانا تارتۋمەن شەك­تەل­مەيدى. ەڭ نەگىزگىسى – ولاردى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى بولىپ تابىلادى. كاسىپتىك جانە قايتا دايارلىقتان وتكەن, بىلىك­تى­لىگىن كوتەرگەن جاستار اراسىندا جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانى جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى. بۇگىنگى كۇنى الماتى وبلىسى بويىنشا «جاستار پراكتيكاسىنا» 857 جاس مامان تارتىلىپ, جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىمەن جاستار اراسىنان 9 مىڭعا جۋىق ادام قامتىلسا, ولاردىڭ 6 مىڭنان استامى جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنا 300-گە تارتا ادام, قوعامدىق جۇمىستارعا ءبىر مىڭ­نان استام ادام جىبەرىلدى. بۇل جاس­تاردىڭ ۋاقىتشا جۇمىس ىستەۋى­نە جانە تاجىريبە جيناۋىنا ءمۇم­كىندىك تۋعىزادى. جىل باسى­ن­ان بەرى جۇمىسقا ورنالاسۋ ءمۇم­كىن­دىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن كاسىبي دايىن­داۋعا جاستار اراسىنان 597 جۇمىسسىز ادام جىبەرىلدى. «جاسىل ەل» مەن ستۋدەنتتىك قۇرىلىس وتريادى دا جاستاردى ەڭبەككە تاربيەلەۋدە زور ۇلەس قوسىپ وتىر. «جۇمىسپەن قامتۋ­دىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاما­سى­نىڭ II باعىتى بويىنشا ءوز ءىسىن اشۋ ءۇشىن جاستار قاتارىنان 111 ادامعا نەسيە بەرىلىپ, ولار بۇگىندە جاس كاسىپكەرلەر قاتارىن تولىق­تىرىپ, ءوز بيزنەستەرىن ءساتتى جۇرگىزە باستادى. الداعى ۋاقىتتا دا ءوزىنىڭ دەنساۋلىعىن شى­نىق­تىرۋعا, دۇنيەتانىمىن بايىتۋعا, شىعارماشىلىق تۇرعىدان جەتىلۋى­نە جاسالعان مۇمكىندىكتەردى ءتيىمدى پايدالانا بىلگەن جاستاردىڭ قاتارىن ارتتىرۋعا كۇش سالامىز. جالپى, «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنداعى بەس ينستيتۋتتىق رەفور­مانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى جايلى كى­تاپ­حانالاردا اقپاراتتىق-كىتاپحانالىق قىزمەت تۇرلەرىن جەتىلدىرۋ قولعا الىندى. بۇل ىسكە وبلىستاعى مۋزەيلەر دە اتسالىسۋدا. «مەنىڭ ەلىم» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا مادەني وشاقتاردا ينتەرنەت-جوبا ەنگىزىلىپ, كىتاپحانالاردا ونلاين-سەمينارلار وتكىزۋ جولعا قويىلدى. « ۇلى جىبەك جولىمەن» دەگەن تاقىرىپتىق باعدارلاما دايىندالىپ, برەندتىك كادەسىيلار شىعارىلۋدا. «ماڭگىلىك ەل» – ءوزىمىز ءسوز ەتىپ وتىرعان «100 ناقتى قادامنىڭ» يدەيالىق نەگىزى. قازاقستان­نىڭ الداعى تاعدىرى مەن وسكەلەڭ ۇر­پاقتىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن بۇل ومىرشەڭ باعداردىڭ, ولشەۋسىز قۇندىلىقتاردىڭ ءرولى زور. قاي سالادا بولسىن ناقتى جانە نىق جاسالعان بارلىق قادامدارىمىز ماڭگىلىك ەل بولۋعا جاسالعان قادامدار دەپ بىلەمىز. باقتيار ونەرباەۆ, الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى