سەربيانىڭ تەڭگەرىمدى ساياساتى
وتكەن سەيسەنبىدە اقش-تىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى دجوزەف بايدەن سەربيا رەسپۋبليكاسىندا بولىپ, ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىستى جاقسارتۋ جونىندە پىكىر الماستى. سەربيا باسشىلىعى ءوز ەلىنىڭ رەسەيگە قارسى ەكونوميكالىق سانكتسيا ەنگىزبەيتىنىن تاعى دا مالىمدەدى.
كەيدە اقپارات قۇرالدارى وقيعانىڭ ءوڭىن اينالدىرىپ كورسەتەتىنى بار. بايدەننىڭ سەربياعا ساپارى جايىندا ماسكەۋدىڭ ىقپالىنداعى ءبىراز اقپارات قۇرالدارى بايدەن سەربيا پرەزيدەنتىن رەسەيگە قارسى سانكتسيا ەنگىزۋگە كوندىرە المادى دەپ شۋلادى. ال اقش ۆيتسە-پرەزيدەنتىن بەلگرادقا سول ءۇشىن عانا كەلگەندەي ەتىپ كورسەتۋدىڭ ەشقانداي ءجونى جوق ەدى. بايدەن اقش پەن سەربيا اراسىنداعى قارىم-قاتىناستا جاڭا كەزەڭ باستالعانىن مالىمدەدى. كەلىسپەۋشىلىك جايىندا ءسوز ەتكەن جوق.
«ارينە, قۇراما شتاتتار مەن سەربيا ۇستانىمدارى تولىق ساي كەلمەيدى, وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىنان قالعان تىرتىقتار, جارالار بار, – دەدى بايدەن. – اقش سەربيانىڭ ءبىز بەن رەسەيدىڭ ءبىرىن قالاۋىن كۇتپەيدى. ءبىز بۇل ەلدىڭ ەۋروپالىق كىرىگۋ جولىن قۇپتايمىز». بۇل جەردە سەربياعا قىسىم كورسەتكەندەي ەش نارسە جوق. بايلانىسىمىزدى نىعايتامىز دەسە, ونى قۇپتاعان ءجون-اق.
جالپى, سەربيانىڭ قارسىلاس ەكى دۇنيەنىڭ ورتاسىندا تۇرىپ, كورەگەندىك ساياسات ۇستانىپ كەلە جاتقانى اتاپ ايتارلىقتاي-اق. باتىسقا بەت بۇرعاندا, رەسەيدەن سىرت اينالسا, بۇل ەل ءبىراز نارسەدەن ۇتىلار ەدى. كەرىسىنشە, ماسكەۋدىڭ دەگەنىنە كونىپ, ەۋروپامەن بايلانىسىن شەكتەسە, ءتىپتى كوپ نارسەدەن ايىرىلار ەدى. بەلگراد ەكى جاقپەن دە قارىم-قاتىناسىن جاقسارتۋدى كوزدەيدى. رەسمي بەلگراد اقش ۆيتسە-پرەزيدەنتىنىڭ ساپارىن دا, بىرەۋلەردىڭ ويلاعانىنداي ەمەس, بايلانىستارىن تەرەڭدەتۋگە پايدالانۋدى ويلاستىردى. پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى «ءبىز رەسەيمەن دە بايلانىستىمىز, اقش-پەن دە بايلانىستىمىز, ولاردا سەرب قاۋىمداستىقتارى تۇرادى», دەپ مالىمدەدى. ماسكەۋ مەن بريۋسسەل اراسىن ءتيىمدى تەڭگەرمەلىك جاعدايدا ۇستاۋ جولعا قويىلعان.
بەلگراد ءوزىنىڭ ەۋروپالىق وداققا كىرگىسى كەلەتىنىن تالاي رەت مالىمدەگەن جانە بۇل جولدا كۇرەسىپ تە كەلەدى. ەل پرەمەر-مينيسترى الەكساندر ۆۋچيچ ەو-عا كىرۋ ءۇشىن «بارلىق تالاپتاردى ورىنداۋعا كۇش سالاتىندارىن» سوناۋ باستا-اق ايتقان. ناتو-مەن «بەيبىتشىلىك جولىنداعى سەرىكتەستىك» شارالارىن بىرىگىپ وتكىزسە دە, بۇل اسكەري وداققا كىرمەيتىنىن مالىمدەدى. بۇل دا ساياسات, اشىق ساياسات. كەشە ەۋرووداق ەلدەرى ۋكرايناداعى داعدارىسقا بايلانىستى رەسەيگە سانكتسيا جاريالاعاندا, وعان دا كىرمەيتىنىن اشىق ايتتى. رەسەيمەن تۋىس ەلمىز, وعان بارا المايمىز دەدى. بۇعان ەو ەلدەرى تۇسىنىستىكپەن قارادى. ساياساتتارىن وزگەرتكەن جوق. اقش ۆيتسە-پرەزيدەنتى دە تۇسىنىستىكپەن كەلدى.
كوپ ەلدى قۇرتىپ جۇرگەن ولاردىڭ باسشىلارىنىڭ يا دوس بولۋى كەرەك, يا قاس بولۋى كەرەك دەيتىن تاياز ساياساتى. ەلدەر سونداي ساياساتتان وقشاۋلانادى, زارداپ شەگەدى. سول دجو بايدەن بەلگرادقا كەلگەندە, ۆويسلاۆ شەشەل باسقاراتىن راديكالدىق پارتيا مۇشەلەرى كوشەلەردە ميتينگ وتكىزىپ جاتتى. كۇنى كەشە ۇلتشىلدىق يدەيامەن ەلدى بۇلدىرگەن سول شەشەل بۇگىن بيلىك باسىندا بولعاندا, اقش سەربيانىڭ جاۋىنا اينالار ەدى. بۇل ەلدىڭ باعىنا وراي, ونىڭ بۇگىنگى باسشىلارى پاراساتتى ساياسات ۇستانىپ وتىر. ولار جاۋ ەمەس, دوس ىزدەيدى.
اعىلشىنداردىڭ «اجىراسۋى» قيىنعا اينالدى
وسى جىلعى ماۋسىم ايىندا ۇلىبريتانيادا ەۋرووداقتان شىعۋ جونىندە رەفەرەندۋم ءوتىپ, ەل حالقىنىڭ كوپشىلىگى سونى ماقۇلداعاندا, ءبىراز جۇرتقا ەۋروپانىڭ ويرانى شىعاتىنداي كورىنگەن. ال بىرىككەن كورولدىكتىڭ ەۋروپالىق قۇرىلىمىنان شىعۋى قيىنعا سوعىپ وتىر.
سول رەفەرەندۋمنان كەيىن پرەمەر-مينيستر دەۆيد كەمەرون وتستاۆكاعا كەتىپ, ونىڭ ورنىنا تەرەزا مەي كەلگەن. جاڭا پرەمەر دە ەۋرووداقتان شىعۋعا قارسى ەدى. بىراق حالىقتىڭ كوپشىلىگى سونى قالاعان سوڭ, ونى جۇزەگە اسىرۋدى ويداعىداي وتكىزۋگە ۋادە بەرگەن. سوعان وراي ارناۋلى مينيسترلىك تە قۇرىلدى. ونىڭ باسشىسى دەۆيد دەۆيس ءوز مەكەمەسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن دە تولىق جاساقتاي الماي جاتىر. بۇرىن كەلەسى جىلدىڭ باسىندا ەلدىڭ ۇكىمەت باسشىسى ەۋرووداقتاعى ارىپتەستەرىن وسىناۋ قۇرىلىمنان وزدەرىنىڭ شىعاتىنىمەن حاباردار ەتپەك ەدى. مۇنان سوڭ, ەكى جىل ىشىندە, ياعني 2019 جىلدىڭ باسىندا ءبولىنىسىپ تىنار ەدى.
بۇلاي بولمايتىنى قازىر-اق ايقىندالىپ قالدى. ويتكەنى, بريتاندىقتار كەلەسى جىلدىڭ باسىنا دەيىن اجىراسۋدىڭ جاي-جاپسارىن تولىق ايقىنداي المايتىن كورىنەدى. مۇنى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن سوزباق. وندا دا بىتىرە السا. سوندا لوندوننىڭ بريۋسسەلدەن اجىراسۋى ءتىپتى 2020 جىلعا دا شىعىپ كەتۋى مۇمكىن.
اڭگىمە مىنادا. ەۋرووداق تۋرالى شارتتىڭ 50-بابى بويىنشا ەو-دان شىعاتىن ەل ءوزىنىڭ كەتپەك نيەتىن ەۋروپالىق كەڭەسكە حابارلاپ, اجىراسۋدىڭ بارلىق تەتىكتەرىن بەلگىلەگەن كەلىسىمدى ەۋرووداقپەن كەلىسىپ, ونى ەۋروپارلامەنت بەكىتۋگە ءتيىس. وندا تولىق كەتەتىن مەرزىمنىڭ كۇنى كورسەتىلەدى, ايتپەسە ەكى جىل وتكەن سوڭ ول جۇزەگە استى دەپ ەسەپتەلەدى. ازىرگە ۇلىبريتانيا مەن ەو اراسىندا ونداي كەلىسىم قاشان بولاتىنى بەلگىسىز.
اجىراسۋدى ۇزاققا سوزىپ وتىرعان ۇلىبريتانيا جاعى. بۇل ەلدەگىلەر سول قۇرىلىمنان شىعۋدىڭ تيىمسىزدىگىن جاقسى بىلەدى. كەزىندە ءتۇرلى جاعدايدىڭ اسەرىمەن ءبولىنۋ جونىندە ۇشقارى شەشىم قابىلداندى. ەندى ودان باس تارتا المايسىڭ. سودان دا قالاي دا شىعۋدى سوزا تۇسكىسى كەلەدى. ءجانە بۇعان سان ءتۇرلى جەلەۋ ىزدەيدى. ءتىپتى, كەلەسى جىلى مامىردا فرانتسيادا پرەزيدەنت سايلاۋى, ال قىركۇيەكتە گەرمانيادا پارلامەنت سايلاۋى وتەتىنى دە العا توسىلادى. سونداعىسى – كەتۋ جونىندە كىممەن كەلىسسوز جۇرگىزەمىز دەيدى. ارينە, بۇل جاي ءسوز – بۇل ەلدەردىڭ باسشىلارى ەو-نىڭ ءبىر مۇشەسىنىڭ كەتۋىنە سونشالىقتى باس قاتىرىپ جاتپاس. بۇل, ەڭ الدىمەن, لوندوننىڭ پروبلەماسى.
كەزىندە ۇلىبريتانيانىڭ ەۋرووداقتان شىعۋىنا تىم ءۇلكەن ءمان بەرىلدى. بۇدان كەيىن ودان شىعۋعا باسقالار دا كەزەككە تۇراتىنداي كورىنگەن. ال مامانداردىڭ ەسەپتەۋى بويىنشا بۇل ۇدەرىستەن قارجىلىق تۇرعىدا ەڭ الدىمەن لوندون كوپ زيان شەگەتىنى ايقىندالىپ وتىر. ەۋروپالىق ىنتىماقتىڭ السىرەۋىنە قۇشتارلاردىڭ قۋانىشتارى دا ۇزاققا سوزىلعان جوق. ءدال قازىر ەو باسشىلىعى ۇلىبريتانياعا قاتارىمىزدا قالا تۇر دەپ جالىنا دا قويماس. قايتا كەتپەك ەكەنسىڭدەر, تەزىرەك كەتىڭدەر دەگەن تالاپ تا قويدى. ەۋروكوميسسيا توراعاسى جان-كلود يۋنكەر مۇنى لوندونعا رەفەرەندۋمنىڭ قورىتىندىسى شىققان كۇنى-اق ەسكەرتكەن.
ادەتتە, بىرىگۋدەن تاراۋ وڭاي دەگەن پىكىر قالىپتاسقان. بۇعان دەيىن جۇرت تالاي تاراۋدى كورگەن. كسرو تارادى, يۋگوسلاۆيا تارادى. ۇستاعانعا توقتاماي, قاشىپ تاراستى. ءتىپتى, سوعىسىپ تاراسقاندار دا بار. ال ەۋرووداق سياقتى قۇرىلىمنان شىعۋ نەگە قيىن؟ ءتىپتى, كەتە الماي جاتۋى قالاي؟ ءسىرا, قولايلى جەردەن كەتۋدىڭ ءجونى جوقتىقتان شىعار.
ماماديار جاقىپ, جۋرناليست.
