الا جازداي تىربانىپ, جەر-انا ەمىپ وسكەن ديقاندار ءۇشىن قازاقتىڭ ۇلان-عايىر دالاسىنان قاسيەتتى ەشتەڭە جوق. الميساقتان تىڭ جەرگە تۇرەن سالىپ, توپىراققا ماڭداي تەرى سىڭگەن شارۋالار جەردىڭ قادىرىن ءبىر كىسىدەي-اق بىلەدى. سوندىقتان شىعار, كوكتەمدە ديقان بىتكەن دالا توسىنە ءدان سىڭىرە سالىپ, ونى بالاداي ايالاپ, ماپەلەپ كۇتەدى. بۇل – جىلداعى ءداستۇر.
بيىل توبىل توسىندە بىتىك استىق شىقتى. وعان ازىرگە تابيعات تا سەپتەسىپ تۇر. ەگەر كۇن رايى وزگەرمەسە, وندا الداعى بىرەر كۇننىڭ شاماسىندا ەگىنجايعا وراق تۇسەدى. استىقتى ايماق ديقاندارى ەل ىرىسىن شاشپاي-توكپەي جيناپ الۋعا تاس ءتۇيىن دايىن. ال مۇنى «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد قوستاناي وبلىسىنا كەلگەن ساپارىندا ءوز كوزىمەن كوردى. مارتەبەلى مەيمان الدىمەن وبلىستاعى ۇلگىلى شارۋاشىلىق –«قارقىن» اگروفيرماسى» جشس-ءنىڭ ەگىن القاپتارىن ارالادى. ديقانداردان شارۋا جايىن سۇراپ ءبىلدى.
– ءبىز ەگىن وراعىنا دايىنبىز, – دەپ باستادى اڭگىمەسىن شارۋاشىلىق ديرەكتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى سايران بۇقانوۆ. – ءبارى بار, تەحنيكا دايار, جانار-جاعارماي قورى جەتكىلىكتى. سۇيىق وتىننىڭ ءبىر ءليترى 96 تەڭگە, اسا قىمبات ەمەس. بىزگە تەك جۇمىس ىستەۋ عانا قالىپ تۇر! ەڭ باستى مىندەتىمىز – حالىققا, بىرىنشىدەن, جۇمىس تاۋىپ بەرۋ, ەكىنشىدەن, دۇرىس جالاقى تولەۋ. سوندا عانا ءىس ءونىمدى بولادى.
تاجىريبەلى باسشىنىڭ مۇنىسى راس. ۇيىمداستىرا بىلگەن عانا ۇتادى. ماسەلەن, «قارقىن» سەرىكتەستىگىندە ەڭبەك ادامىنىڭ الاڭسىز جۇمىس ىستەۋىنە بارلىق جاعداي جاسالعان. الەۋمەتتىك ماسەلەلەر الدەقاشان شەشىمىن تاپتى. ەكونوميكاسى دا ورلەپ تۇر. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا قىرىق جىلعا جۋىق تەر توگىپ كەلە جاتقان بىلىكتى باسشى سالاعا قارجىنى اياماي سالعاندا عانا ودان بەلگىلى ءبىر ناتيجە كۇتۋگە بولاتىنىن بىلەدى. ءدال وسى ساكەڭدەر جىل سايىن ميلليونداعان قارجىعا ەكى-ءۇش سۋ جاڭا كومباين ساتىپ الادى. مىنە, ونىمدىلىگى جوعارى سول كومبايندار بۇگىن-ەرتەڭدەرى ەگىنگە تۇسەدى. قۋاتتى تەحنيكا القاپتا ءبىر ءتۇيىر ماساق قالدىرماي جينايدى, ياعني ىسىراپتىڭ جولى كەسىلگەن. «قارقىن» اگروفيرماسىنىڭ ديقاندارى بيىل گەكتارىنان 20 تسەنتنەردەن كەم ءونىم المايمىز دەپ وتىر.
– مىنە, بۇل – سىزدەردىڭ تازا ەڭبەكتەرىڭىزدىڭ ارقاسى. جەرگە جاڭا تەحنولوگيا ەنگىزۋ ارقىلى عانا مول ونىمگە قول جەتكىزۋگە بولادى. ماسەلەن, مىنا سىزدەر تۇرعان جەردىڭ بالل-بونيتەتى بار بولعانى 32 عانا, ال كورشىلەس رەسەيدىڭ قورعان وبلىسىندا ول ەكى ەسە جوعارى. سويتە تۇرا, كورشى مەملەكەتكە قاراعاندا استىق شىعىمى بىزدە ەداۋىر جوعارى. بۇل جەرمەن تياناقتى جۇمىس ىستەي ءبىلۋدىڭ جەمىسى دەر ەدىم, – دەپ ءسوز ساباقتادى پارتيا توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى.
جالپى, اۋىلشارۋاشىلىق سالاسى – ەل ەكونوميكاسىنىڭ ەڭ نەگىزگى تىرەكتەرىنىڭ ءبىرى. جىل سايىن مەملەكەت اۋىلعا ميللياردتاعان قارجى باعىتتايدى. مۇحتار قۇل-مۇحاممەدتىڭ قوستاناي وبلىسىنا كەلگەندەگى ماقساتى سول مەملەكەت تاراپىنان بولىنگەن قاراجاتتىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى جۇمسالىپ جاتقانىن باقىلاۋ. جەردىڭ يەسى كىم, قالاي جۇمىس ىستەپ جاتىر, ينۆەستيتسيا سالا ما, سونى ءبىلۋ. دالا توسىندە ديقاندارمەن ديدارلاسقان مەيمان جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيا جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى تۋرالى دا ايتىپ ءوتتى.
– ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قۇرىلعان كوميسسيانىڭ نەگىزگى وزەگى مىنادا – جەردىڭ يەسى بولۋ كەرەك. ماسەلە ونىڭ جاي عانا يەسى بولۋىندا ەمەس, ول جەردىڭ قۇنارلىلىعىن ارتتىراتىن, جاڭا تەحنيكا ساتىپ الاتىن, جەردى وڭدەۋدىڭ جاڭا تەحنولوگياسىن وندىرەتىن قوجايىن بولۋ كەرەك. ءبىز تۇرعان «قارقىن» اگروفيرماسى رەسەيدىڭ قورعان وبلىسىمەن شەكتەسىپ جاتىر. ياعني, قوستاناي سياقتى استىقتى وبلىس جاعدايىندا دايىن ءونىمدى رەسەي سياقتى الىپ نارىققا شىعاراتىن بولساق, بىزدەگى شارۋاشىلىق تا بايدى, وندا جۇمىس ىستەيتىن ادامداردىڭ ەڭبەكاقىسى دا وسەدى. بۇدان ءبىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىمىز ۇتپاسا, ۇتىلمايدى, – دەدى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد.
ەجەلدەن ەگىن ەگىپ, جەر باپتاعان قوستانايلىق ەڭبەكشى قاۋىمنىڭ دا كوكسەگەنى وسى.
– مەنىڭ پىكىرىمشە, جەردىڭ مىندەتتى تۇردە يەسى بولۋ كەرەك. بۇل تالقىلانباۋى ءتيىس تاقىرىپ. سوندا ول جۇمىس ىستەيدى, تابىس اكەلەدى, – دەدى «قارقىن» اگروفيرماسى» جشس بولىمشە باسقارۋشىسى امانباي ءبىرالين.
«قارقىن» اگروفيرماسى» جشس بۇگىندە 36 مىڭ گەكتار جەردى جالعا الىپ وتىر. سونىڭ 10 مىڭ گەكتارى شابىندىق پەن جايىلىمعا تيەسىلى. قالعان القاپتار ارتاراپتاندىرىلعان. ياعني, بيدايدان بولەك, مايلى ءداندى داقىلداردىڭ ۇلەسى ارتىپ كەلەدى. جاڭادان سالىنعان جيىرما مىڭ توننالىق استىق كەپتىرگىش كەشەن شىعىندى ازايتا تۇسكەن. بۇل دا تۇسكەن تابىستى ۇنەمدەۋگە ەداۋىر سەپ. نارىق تالابىنا ساي تابىستى جۇمىس ىستەيتىن شارۋاشىلىق الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىنە مۇقيات قارايدى. مەكتەپ, بالاباقشا, مادەنيەت ۇيىنە تۇراقتى كومەكتەسەدى. اباتتانعان اۋىلدىڭ اجارى قالاعا بەرگىسىز. «قازاقستاننىڭ جەرىن وسىنداي جاناشىر شارۋالار يگەرۋى كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى وسى ورايدا «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى.
م.قۇل-مۇحاممەد قوستانايداعى بىرقاتار قۇرىلىس نىساندارىن ارالاپ كوردى. ماسەلەن, وبلىس ورتالىعى تۇرعىندارىن ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە وسىدان ەكى جىل بۇرىن قۇبىر توسەۋ جۇمىستارى باستالعان ەدى. وعان قازىنادان 1,5 ملرد. تەڭگە بولىنگەن. وكىنىشكە قاراي, قۇرىلىس جۇمىستارى بىلتىر كەستەدەن ءسال اۋىتقىپ, بەلگىلەنگەن مەرزىمدە اياقتالماي قالدى. ەندى سونىڭ رەتى بيىل كەلىپ تۇر. اللا قالاسا, قازان ايىنا دەيىن قالعان ءۇش مىڭ شاقىرىمدىق پوليەتيلەن قۇبىرلار اۋىستىرىلىپ, نىسان تولىق پايدالانۋعا بەرىلەتىن بولادى.
– مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ەلگە تيگىزىپ جاتقان پايداسى زور. سونىڭ ىشىندە «نۇرلى جول» باعدارلاماسى ارقىلى قوستانايعا 2015-2016 جىلدار ءۇشىن 2,6 ملرد. تەڭگە قارجى ءبولىندى. وعان قالاداعى جىلۋ قازاندىقتارىن, سۋ جەلىلەرىن اۋىستىرىپ جاتىرمىز. بولىنگەن اقشانىڭ باسىم بولىگى يگەرىلدى. مىنا وزدەرىڭىز كورىپ تۇرعان قۇبىرلار 30-40 جىلدان بەرى جاڭارتىلماعان ەدى. ابدەن توزىعى جەتكەن. بۇل ءبىر جاعى جۇمىس ورنى, ەكىنشىدەن, جاڭا كەشەن بىرنەشە ونداعان جىلدار بويى ەلگە قىزمەت ەتۋگە جارايدى. جالپى, الەمدى جايلاعان داعدارىسقا قاراماستان, ەلباسىنىڭ ارقاسىندا عانا وسىنداي قامقورلىققا كەنەلىپ وتىرمىز. بۇل – ۇلكەن كومەك, – دەدى قوستاناي قالاسىنىڭ اكىمى بازىل جاقىپوۆ.
جاڭا سۋ تورابىنىڭ جەلىسىمەن تانىسقان مۇحتار قۇل-مۇحاممەد ەڭ باستىسى ساپاعا كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى. سوسىن نىساندى مەجەلى كەزەڭدە اياقتاۋدى تاپسىردى. مەملەكەتتىك باعدارلامالار شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىپ جاتقان بارلىق نىساننىڭ جۇمىسىن, قارجىنىڭ ۇنەمدى جۇمسالۋىن باقىلاۋدى پارتيانىڭ جەرگىلىكتى وكىلدەرىنە جۇكتەدى.
– ىرگەدەگى رەسەي مەن قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ السىرەۋىنە قاراماستان, ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنا قوماقتى قارجى ءبولىپ وتىر. بۇرىن-سوڭدى مۇنداي بولدى ما؟ ءبىزدىڭ مىندەت – سول قىرۋار قارجىنىڭ شاشاۋى شىقپاي, ماقساتتى جۇمسالعانىن قاداعالاۋ, – دەدى «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى م.قۇل-مۇحاممەد.
راس, تەك «نۇرلى جول» باعدارلاماسى ارقىلى وبلىسقا 9,5 ملرد. تەڭگە ءبولىندى. ال «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنان 2,5 ملرد. تەڭگە ۇلەس ءتيدى. از اقشا ەمەس. سونىڭ ارقاسىندا قىرۋار الەۋمەتتىك نىساندار جوندەلدى. جۇمىسسىز جۇرگەندەر ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاپتى.
قوستاناي قالاسىنداعى №115 مەكتەپتىڭ ىرگەتاسى 1959 جىلى قالانعان. سودان بەرى ءبىلىم وشاعىنا بىردە-ءبىر رەت جوندەۋ جۇرگىزىلمەگەن. اپاتتىق جاعدايدا تۇرعان مەكتەپتە بالا وقىتۋ دا قورقىنىشتى. سونى ەسكەرگەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك بيىلدان باستاپ اتى اتالعان مەكتەپتى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ جاتىر. بۇل ماقساتقا 576 675 ملن. تەڭگە ءبولىندى. قۇرىلىس جۇمىستارى الداعى قاراشا ايىندا اياقتالادى.
– مەنىڭ ەكى بالام دا وسى مەكتەپتە وقيدى. بۇرىن ءىشى-سىرتى ادام كورگىسىز ەدى. قازىر ءوڭى وزگەردى. بۇعان بارلىق اتا-انا قۋانىشتىمىز. حالىقتىڭ جاعدايىن جاساپ بەرىپ وتىرعان ەلباسىمىزعا مىڭ دا ءبىر العىس, – دەدى قالا تۇرعىنى ەلميرا ىبىراەۆا.
قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ بارىسىمەن پارتيا توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى دا مۇقيات تانىستى. مۇحتار ابرار ۇلى قاي قۇرىلىس نىسانى دا پارتيانىڭ قاتاڭ باقىلاۋىندا بولاتىنىن ايتتى. «ەڭ باستىسى, نىساندى قاجەت كەزدە, قاجەت ۋاقىتىندا تاپسىرعان ءجون. ساپاعا كوڭىل اۋدارۋ كەرەك», – دەدى ول.
سوڭىنان مۇحتار قۇل-مۇحاممەد پارتيا بەلسەندىلەرىمەن كەڭەستى. جيىندا استىقتى وڭىردەگى پارتيا جۇمىسىنىڭ ەسەبى تىڭدالىپ, كەيبىر ءتۇيىندى ماسەلەلەردى شەشۋ جولدارى تالقىلاندى.
الىبەك ىبىراي,
جۋرناليست, ارنايى «ەگەمەن قازاقستان» ءۇشىن
قوستاناي وبلىسى
