ەلى ءۇشىن تۋعان ازامات

جۇيتكىگەن جۇيرىكتەي, اققان جۇلدىزداي زۋلاپ ءوتىپ جاتقان ۋاقىت-اي. كەمەڭگەر اباي اتامىزدىڭ قالايشا ءدال ايتقانىنا ءارى قىسقا تۇجىرىممەن كوپ وي بىلدىرگەنىنە ءدان ريزا بولاسىڭ. شىندىعىندا دا زىرعىپ اعىپ ءومىر ءوتىپ بارادى. ءۇشىنشى مىڭجىلدىقتى باستاعانىمىزعا دا ون التى جىلدان استى, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جيىرما بەس جىلدىق مەرەكەسىن تويلاعالى وتىرمىز. «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەيدi دانا حالقىمىز. جانى جايساڭ, ءجۇزi جارقىن, ونەگەلi iس-ارەكەتتەرiمەن جان-جاعىنا نۇرىن شاشقان ابزال جاندار بۇگىندە ارامىزدا كوپتەپ سانالادى. جۇرتتىڭ ولارعا دەگەن ىقىلاسى دا ايرىقشا. وسىنداي جاندار كوپ بولا بەرسە, وزگەلەر ولاردان ۇلگi السا ەكەن دەيمiن. جوعارىداعى ويشىل-اقىن اباي بابامىز ايتقانداي, «الدىڭعى تولقىن اعالارىمىزدىڭ» ءبىرى – قايىرلى ەدىرەس ۇلى. ق.ەدىرەسوۆ 1946 جىلى 20 تامىزدا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى, ەسىل اۋدانى, ورتالىق اۋىلىندا دۇنيەگە كەلدى. ادامنىڭ ءومىرى ۇلكەن قۇبىلىس ەكەنى بارشامىزعا ايان. قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا عۇمىرىندا ءار ادام ومىرگە پارىزى مەن قارىزىن ارقالاي كەلەدى. بۇل ءومىردى بوسقا وتكىزبەي, سول قوعامعا ءوزىنىڭ مۇمكىندىگىنشە ۇلەسىن قوسۋعا تىرىسادى. مەنىڭ كوزقاراسىمدا اۋەلى دۇنيەگە كەل­تىرگەنى, تاربيەلەگەنى, ازامات ەتىپ قالىپتاستىرۋعا جاعداي جاساعانى ءۇشىن اكەڭ مەن شەشەڭە قارىزدارسىڭ دەپ ويلايمىن. ءاربىر ازامات اتا-اناسىن ارداقتاي ءبىلىپ قادىرلەۋى كەرەك. اڭگىمەمىزگە ارقاۋ بولىپ وتىرعان قايىرلى ەدىرەس ۇلىنىڭ دا اتا-اناسى قاراپايىم ەڭبەك ادامدارى ەدى. ەلگە سىيلى, كورشىگە ادال, بەينەتقور جاندار بولدى. سول انانىڭ سۇتىمەن بەرىلگەن جاقسى تاربيە كەيىپكەرىمىزدى ەرتە ەسەيتتى. ەڭبەك جولىن 1966 جىلى سول­تۇستىك قازاقستان وبلىسى, لەنين اۋدانى, نيكولاەۆكا اۋىلدىق مەكتەبىندە ۇستازدىق ەتۋدەن باستاعان ول جۇمىسىندا جاقسى جاعىنان كورىنىپ, مەكتەپتەگى پارتيا ۇيىمىنىڭ حاتشىلىعىنا تاعايىندالدى. مەكتەپتە پارتيا جۇمىسىن العا سۇيرەيتىن بىلىكتى ۇستازدار, ماماندار كوپ بولسا دا تاڭداۋ وسى جاس مامانعا تۇسەدى. ول كەزدە ەسىمى وبلىستان دا تىسقارى جەرلەرگە ءمالىم لەنين وردەندى ۇستاز, «قازاق سسر وقۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» اسقار يگىباەۆ باسقارعان ءبىزدىڭ نيكولاەۆكا ورتا مەكتەبىنىڭ اتاعى دۇركىرەپ تۇردى. مەكتەپ باسشىسى قايىرلىنىڭ بويىنداعى ۇيىمداستىرۋشىلىق قاسيەتىن ەرتە بايقاپ, جاس جىگىتكە جاۋاپتى مىندەتتەر جۇكتەدى. قايىرلى اعامىزدىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا ەسىل اۋدانىنداعى نيكولاەۆكا ورتا مەكتەبىن 34 جىل باسقارعان ۇلاعاتتى ۇستاز قازاق سسر وقۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى, بۇكىلوداقتىق مۇعالىمدەر سەزىنىڭ دەلەگاتى اسقار يگىباەۆتىڭ ءبىلىم سالاسىن دامىتۋداعى ەڭبەگى ەلەنىپ, ءوزى باس­قارعان مەكتەپتىڭ قابىرعاسىنا مەموريالدىق تاقتا ءىلىندى. سونىمەن قاتار, قايرەكەڭ ونىڭ ەسىمىن مەكتەپكە بەرۋ ىسىندە دە اتسالىستى. الدىنا قويعان ماقساتىنا جەتۋگە دەگەن تاباندىلىق قايىرلى سەكىلدى قاراپايىم قازاق بالاسىن تالاي بەلەستەردى باعىندىرۋعا جەتەلەدى. 1970 جىلى ول قازاق مەم­لەكەتتىك دەنە تاربيەسى ينستيتۋتىنان دەنە تاربيەسى مۇعالىمى ما­ماندىعىن الىپ شىقتى. ودان سوڭ 1981-1986 جىلدار ارالىعىندا رەسەي اسىپ, قورعان قالاسىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنان زووينجەنەر ماماندىعىن مەڭگەرىپ كەلدى. بۇل سول كەزدەگى كەز كەلگەن جاس تاۋەكەلگە بەل بۋىپ بارا بەرمەيتىن اۋىر جولدار ەدى. سپورتقا باتىل دەن قويىپ, ونى تەرەڭ مەڭگەرۋ تالاي جاستىڭ اسىل ارمانى ەدى. بىراق, بويدا جەتكىلىكتى ەرىك-جىگەر بولماسا, وسىنداي اسۋ-بەلەستەردى باعىندىرۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. جاس تالىمگەردىڭ مەكتەپكە كەلىپ, اۋىل بالالارىن اۋداندىق, وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق سپورتتىق جارىستاردا جۇلدەلى ورىندار الۋعا باۋلۋى, سول كەزدەگى تانىمال سپورت ارداگەرى ن.پ.شۋلگيننەن ءتالىم الىپ مەكتەپتىڭ سپورتتىق بازاسىن قايتا جاساقتاۋى, بۇل دەگەنىمىز, بولاشاق سپورتشىلاردىڭ سپورتتىق جوعارى ناتيجەلەرگە جەتۋىنە جاعداي جاساۋ عانا ەمەس, سالاماتتى ءومىر سالتىنىڭ قالىپتاسىپ, بۇقارالىق سپورتتىڭ, ونىڭ ىشىندە اۋىل سپور­تىنىڭ دامۋىنا وزىندىك ەلەۋلى ۇلەس قوسۋ بولاتىن. سپورتشىلاردىڭ وتانسۇيگىشتىكتى قالىپتاستىرۋداعى ماڭىزىن ءتۇسىنىپ, ولاردىڭ تۇراقتى قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرۋدىڭ ار­قاسىندا اۋىلىمىزدىڭ ۇل-قىزدارى سپورتتىڭ شاڭعى تەبۋ, شايبالى حوككەي سياقتى قىسقى تۇرلەرىمەن قاتار, ۆولەيبول, باسكەتبول, فۋتبول سياقتى ويىن تۇرلەرىنەن دە جاقسى جەتىستىكتەرگە جەتىپ, رەسپۋبليكاعا تانىمال بولا باستادى. ەستونيادا وتان الدىنداعى اسكەري بورىشىن ۆزۆود كومانديرى بولىپ وتەپ كەلگەن جاس ساربازدىڭ ءبىزدىڭ مەكتەپكە اعا سەرجانت شە­نىندەگى اسكەري فورمادا كەلىپ, دەنە شىنىقتىرۋى پانىنەن ساباق بەرە باستاۋى مەنى قاتتى قى­زىق­تىردى. سول كەزدەگى مەكتەپ ديرەكتورى اسقار يگىباەۆ وقۋشىلاردى دەرەۋ ساپقا تۇرعىزدى. زالدا ءولى تىنىشتىق. وسى تىنىشتىقتا سەرجانت ا.پ.بەلوكون مەن اعا سەرجانت ق.ەدىرەسوۆتىڭ نىق باسقان اسكەري ساپتىق قادامدارى عانا ەستىلەدى. ولاردىڭ وتان الدىنداعى اسكەري بورىشتارىن وتەگەننەن كەيىن نيكولاەۆكاداعى مەكتەپكە ۇستازدىق قىزمەتتى جالعاستىرعىلارى كەلە­تىندىكتەرىن بىلدىرگەن اسكەري ءتار­تىپپەن بەرگەن باياندامالارى مەنى بولاشاقتا اسكەري قىزمەتكەر بولۋعا شەشىم قابىلداۋىما نەگىز بولدى. مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ ءومىر سوق­پاعى مەنى اجەمنىڭ اق باتاسىن الىپ, الىستان ءبىلىم ىزدەپ, تاشكەنت جانە الماتى جوعارى جالپى اسكەري كوماندالىق ۋچيليششەلەرىنىڭ كۋرسانتى اتانۋىما سەبەپكەر بولدى. قايدا جۇرسەم دە ۇستازىممەن حات ارقىلى بايلانىس ورناتىپ, ەڭبەك دەمالىسىنا ەلگە كەلگەندە ۇدايى اڭگىمەلەسىپ جۇردىك. قالىڭ جۇرتشىلىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن ءوز جايىنداي سەزىنە بىلگەن ول كوپ كەشىكپەي اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ نۇسقاۋشىسى قىزمەتىنە تاعايىندالدى. ۋاقىت وتە كەلە قايىرلى اعا يليچ اتىنداعى سوۆحوزدىڭ پارتورگى, لەنين اۋدانى پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتى توراعاسى دارە­جەسىنە جەتتى. توقسانىنشى جىلداردىڭ تار جول تايعاق كەشۋىندە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى جالەل قيزاتوۆ اتىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكۋمىن 17 جىل ۇزدىكسىز باسقارىپ, اۋىلدى دامىتۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوساتىن مامانداردى دايىنداۋمەن اينالىستى. سول كەزدەگى وبلىس باسشىلىعىنىڭ اتالمىش تەحنيكۋمدى جاۋىپ, تاراتىپ جىبەرمەك بولعان قاۋلىسىنا قول قويماي, باسىن بايگەگە تىگىپ, تاباندىلىق تانىتقانى ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. ءسويتىپ, وبلىستىڭ ءبىر ءبىلىم مەكەمەسىنىڭ جابىلىپ قالماي دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوستى. سابىرلى, بايسالدى, تانىمى تەرەڭ, قانداي كۇردەلى ماسەلە بولسا دا ودان قاشپاي, شەشۋ جولدارىن ىزدەۋگە ىنتالى ازامات باسشىلىقتىڭ سولاقاي ساياساتىنا توتەپ بەرىپ, 90-جىلدارى ەلگە اگرونوم, ۆەتەرينارلاردىڭ, تاعى باسقا مامانداردىڭ كەرەك ەكەنىن جەتە ءتۇسىندى. مىنە, ۇستازىم ق.ەدىرەسوۆ – وسىنداي ورتادا تاجىريبە جيناقتاپ, كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىققان ازامات. قايىرلى ەدىرەس ۇلىنىڭ قاي­راتكەرلىگى مەن ازاماتتىعىن وب­لىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى, ءماسليحات حاتشىسى بولعاندا دا ءجيى كوردىك, سۇيسىندىك. ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگىن, ەلىنە ادالدىعىن كورسەتتى. وسىنداي ازاماتتىڭ وب­لىستىق ءماسليحاتتىڭ حاتشىسى قىزمەتىنە سايلانۋى ەلى ءۇشىن تۋعان ازاماتقا ەلىنىڭ بەرگەن ءادىل باعاسى دەپ بىلەمىن. سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا سپورتتىق ءىس-شارالارعا بەلسەنە قاتىساتىن ونىڭ جەكە باستاماسى بويىنشا بارلىق دەڭگەيدەگى دەپۋتاتتار اراسىندا ۇدايى سپورتتىق جارىس­تار وتكىزىلىپ تۇرادى. بۇگىندە وبلىستاعى ۆولەيبول فەدەراتسياسىن باسقارىپ, ونىڭ دامۋىنا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. قايىرىمدىلىق جۇمىستاردان تىس قالماي «مەكتەپكە جول», «اق­قايىڭدار ولكەسى», «20 يگى ءىس», «قازاقستان – ءبىز سەنىڭ ۇرپاعىڭبىز!» اتتى قايىرىمدىلىق اكتسيالارىنىڭ وتۋىنە مۇرىندىق بولىپ ءجۇر. بۇگىندە ونىڭ ەڭبەگى باعالانىپ, كوپتەگەن ناگرادالارمەن, ءتوس بەلگىلەرمەن ماراپاتتالعان. وتباسىنىڭ التىن دىڭگەگىنە اينالعان زايىبى روزا يسليامقىزى قازاقتىڭ ارداقتى انالارى جولىن جالعاستىرۋشى, قولى اشىق, جوقتى بار, باردى مول ەتەتىن, «جۇزىگىم التىن بولعانشا, ءجۇزىم جارقىن بولسىن» دەيتىن ناعىز ادال جار. بۇگىندە ءۇش بالا تاربيەلەپ, نەمەرەلەرىن باعۋدا. ۇلكەن ۇلى قانات اكە جولىن قۋىپ مەملەكەتتىك قىزمەتكەر اتانىپ, بىلدەي ءبىر اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى بولىپ, ەلگە قىزمەت ەتۋدە. اباي تاسبولاتوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى