ورىك ءورىسى

كادىمگى ىستىق وڭىرلەردە وسەتىن جەمىستەردىڭ تاۋ اراسىندا جايقالىپ تۇرعانىن كورىپ پە ەدىڭىز؟ بيىل الماتى وبلىسىنىڭ ۇيعىر اۋدانىندا اۋقىمى 100 گەكتار جەردى الاتىن ابريكوس القابى پايدا بولدى. بۇرىن الما ءوسىرىلىپ كەلگەن اتىراپتا ەندى جەمىستىڭ وسىنداي ءتۇرى دە ءبۇر جارا باستادى. اۋدانداعى «شونجى اگرو» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى جەمىس اعاشتارى القابىن جاساۋ جوباسىن يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ شەڭبەرىندە قولعا الىپتى. ...وسى كەزدە مەنىڭ ەسىمە بالا شاعىم ءتۇسىپ وتىر. ءوز اتالارىم دا, ناعاشى جۇرتىم دا شەتىنەن اعاشقا جان بىتىرگەن ايتۋلى باعباندار بولدى. انامنىڭ اعاسى ەسماحان بۋدانداستىرۋ جولىمەن ءبىر داراقتان بىرنەشە ماۋە شىعارا بەرەتىن وتە ۇسىناقتى كىسى-ءتىن. ستالينگراد تۇبىندەگى قىرعىننان وڭ اياعىن ساۋعاعا بەرىپ ورالعان ىبىراي اتام قوس بالداقپەن ءجۇرىپ, ءتىپتى, قۇدىق قازسا دا, سونىڭ اينالاسىن بىردەن جاسىل جەلەك پەن باۋ-باقشاعا اينالدىرىپ جىبەرەتىن ەدى. ال ابدىرەي اتامنىڭ ارعى شەتىنە جۇگىرگەن بالانىڭ وكپەسى وشەتىن ۇلكەن باۋىندا وسپەيتىن جەمىس ءتۇرى كەمدە-كەم بولاتىن. سولاردىڭ اراسىندا ويناپ وسكەن ءبىز ءۇشىن كولەمى كىشكەنتاي بالانىڭ جۇدىرىعىنا جاقىنداپ قالاتىن ابريكوس تا كوزگە قازىر ەرەكشە ىستىق كورىنەدى. وسىنىڭ دا اسەرى بولار, الدە باعبان­دىقتىڭ بابىن بايىپتاعان اتالارىم ەسىمە ءتۇسىپ كەتتى مە, الماتى وبلى­سى­نىڭ تاۋلى اۋدانىنىڭ الابىندا ابري­كوس القابى پايدا بولعانىن ەستىگەندە, كادىمگىدەي قۋانىپ قالدىم. «كادىمگىدەي» دەمەكشى, ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان ابريكوس بوتانيكتەر تىلىندە «كادىمگى ورىك» دەپ اتالادى ەكەن. ال ءبىز ونى كەي-كەيدە «ءىرى ورىك», بۇدان گورى شاعىن­داۋىن «سارى ورىك» دەۋشى ەدىك. مىنە, سول كادىمگى ورىك قازاقستاننىڭ نەگىزىنەن تۇستىك وڭىرلەرىندە, سونىڭ ىشىندە الماتى, ءوڭتۇس­تىك قازاقستان, جامبىل جانە قىزىلوردا وبلىستارى اۋما­عىندا وسەدى. بىراق ونىڭ الما­تى­­نىڭ تاۋلى وڭىرلەرىندە ءتىر­شىلىك ەتىپ كەتەتىنى جايىندا ءىل­گەرىدە ەستىمەپپىز. ايتىلىپ وتىرعان «شونجى اگرو» ۇلكەن تاۋەكەلگە بارىپ, بيىل ابريكوس پەن سول سەكىلدى توپى­راعى جىلى, كۇنى ىسسى ءوڭىر­لەردى سايا ەتەتىن شابدالى اعاش­تارى­نىڭ كوشەتىن ەگىپ تاستاپتى. ال بۇدان ءبىر جىل بۇرىن بۇل ماڭعا سۇيەكتى جەمىس اعاشتارى كوشەت­تەرىن وتىرعىزۋ تۋرالى ءتىپتى ءسوز دە قوزعالا قويماعان ەكەن. سەبەبى, ول مۇمكىن ەمەس ءنار­سە­­دەي كورىنگەن. سوندا دا بول­سا, اگرارشىلار كۇندەردىڭ كۇنىن­دە كاسىپ­كەر­لەر پالاتاسىنا شى­عىپ, ءوز ۇسى­نىس­تارىن العا تار­تىپ باققان. ناتيجەسىندە ونىڭ جاي-كۇيىن جان-جاقتى زەرتتەگەن ساراپشىلار ۇسىنىستان ءمىن تاپ­پاعان. دالىرەگى, بۇل ولكەدە اتالمىش سۇيەكتى جەمىس اعاشتارىن ءوسىرۋدىڭ تيىمدىلىككە جەتكىزەتىنىن دالەلدەپ بەرگەن. سونىمەن, تىڭ ىسكە قۇلاش ۇرىلىپ, نيەتكە ءناسىپ ەتىلگەن. قازىرگى كۇن­دەرى سول كوشەت­­تەرى كۇنگە قاراپ بوي تۇزەپ, جەل­­گە قاراپ ءسان ءتۇزىپ, ايتاقىرلى ال­قاپ­تا جاپىراقتارىن جايقال­تا, ءون­دىردەي بولىپ ءوسىپ كەلەدى. جالپى, سەرىكتەستىككە وسى ماق­سات­­تا بارلىعى 800 گەكتار جەر ءبولىن­گەن. وبلىستىق كاسىپ­كەر­لەر پالا­تا­سى ۇيعىر اۋدان­دىق في­ليالى­­نىڭ ديرەكتورى ءمۇسىلىم امان­­گەل­دىنىڭ ايتۋىن­شا, بيىل العاش­قى جىلى وسىن­شاما جەر­دىڭ 100 گەك­تارى يگەرى­لىپ, سارى ورىك پەن شاب­دالى كوشەت­تەرى وتىرعىزىلىپ شىققان. – ءبىز «شونجى اگرو» جشس ءۇشىن بيزنەس-جوسپار تالداپ, جاساپ شىقتىق. زاڭگەرلەر ونىڭ قۇرىلتايشىلىق قۇجاتتارىن دايىنداۋعا كومەكتەستى. ءسويتىپ, سەرىكتەستىكتىڭ ءوندىرىسشى رەتىندە يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا كىرۋىنە ىقپال جاسادىق. وسىدان كەيىن ايماقتىق كرەديت كەڭەس كومپانياعا 800 گەكتار جەردى ءبولىپ بەردى. كاسىپكەرلەر بۇل القاپتى الداعى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە تولىق يگەرىپ شىعاتىن بولادى, – دەدى ءمۇسىلىم امانگەلدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ايماقتىڭ كليماتى مۇندا جىلدىڭ كەز كەل­گەن مەزگىلىندە جۇمىس جاساۋ­عا جاق­سى مۇمكىندىك بەرە­دى. سوندىقتان كوكتەمدە 30 گەكتار جەرگە جەمىس اعاشتارى وتىرعىزىلسا, جاز ورتاسى اۋا قالعان 70 گەكتارىن ەگۋ قولعا الىنعان. ال ولار تولىق وتىرعىزىلىپ بولىپ, ماۋە بەرە باستاعان كەزدە بۇل جەردەن جىلىنا 400 توننا ءونىم جيناپ الۋ جوسپارلانىپ وتىر ەكەن. ال وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى جوبالاردى قولداۋ ءبولىمىنىڭ ساراپشىسى دانا قالىقوۆانىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي كولەمدەگى ءونىم ايماقتىڭ سۇرانىسىن تولىق قامتاماسىز ەتە الاتىن بولادى. ءتىپتى, سىرتقا جەمىس شىعارىپ تۇرۋعا دا مۇمكىندىك بەرەدى. – 2018 جىلى كاسىپكەرلەر جە­مىس­تى سىعۋ جولىمەن ونىڭ شى­رى­نىن دايىنداۋ زاۋىتىن سالۋدى مەجەلەپ وتىر, – دەيدى ساراپشى بۇدان ءارى. – ءسويتىپ, وڭىردە ەشقانداي كونسەرۆانت قوسىلماعان تازا, تابيعي ءونىم شىعارۋ قولعا الىن­عالى تۇر. ولاردى تاراتۋ ءما­سەلەسى دە شەشىلىپ قويىلدى. نەگى­زى­نەن ءبىزدىڭ ونىمدەرىمىزدى ساتىپ الۋعا شەتەلدىك كومپانيالار مۇددەلى بولىپ وتىر. جالپى, بيىل ۇيعىر اۋدانىندا جاڭادان 261 باق ۋچاسكە­لەرى مەن القاپتارى پايدا بولعان ەكەن. اۋدان بويىنشا 6 مىڭنان استام ادام شاعىن بيزنەسپەن اينالىسىپ كەلەدى. ءسوز سوڭىندا, سارى ورىككە قاتىس­تى تاعى بىرەر ءسوز. ادامزات بالاسى جەمىستىڭ بۇل ءتۇرىن مىڭ­داعان جىلداردان بەرى پايدالانىپ كەلەدى. ءدامى وتە جۇعىمدى بولىپ كەلەتىن ول اشىعىپ قالعان جاننىڭ دا ارانىن جەدەل باسادى. قۇرامىندا كالورياسى از, ءار ءجۇز گرامىندا نەبارى 41 كيلوكالوريا بولعانىنا قاراماستان, سارى ورىك اعزانى ءتۇرلى ۆيتاميندەرمەن جانە ميكروەلەمەنتتەرمەن تەز تولىقتىرادى. كادىمگى ورىك سونداي-اق, بىرقاتار اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا, ادام­نىڭ جۇمىس ىستەۋ قابىلەتىن كۇرت ارتتىرۋعا كومەكتەسەدى. سو­نىڭ ىشىندە, مەدي­تسينادا بەتا-كارو­تيننىڭ وشا­عى رەتىندە تانىلىپ قالعان ول ءتۇرلى قاتەرلى ىسىك اۋرۋلارى مەن جۇرەك كەسەلىنىڭ الدىن الۋدا ايتارلىقتاي بەلسەندى قىزمەت اتقارادى. قۇرامىندا تەمىر كوپ بولعاندىقتان, ورىكتىڭ بۇل ءتۇرى ادام اعزاسىنداعى كالي­دى كوبەيتە وتىرىپ, قان ازدىق اۋرۋ­­لارىن جەڭۋگە دە مۇرىندىق بولا­­دى. ونىڭ پايداسى, اسىرەسە, ءوسىپ كەلە جاتقان بالالاردىڭ بويى­نىڭ وسۋىنە ايرىقشا سەر­پىن بەرۋىمەن ايرىقشا قۇندى كورىنەدى. تەرەڭدەتىپ بىلەم دەگەن ادام­عا سارى ورىكتىڭ بۇدان دا باسقا پايدالى تۇستارى از ەمەس. سول سەبەپتى, الماتى وبلىسىندا پايدا بولعان ورىك القابى تۋراسىندا وسىنداي ودا جازۋعا تۋرا كەلدى.  سەرىك ءپىرنازار, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى وبلىسى