وسىدان ءبىراز بۇرىن ەلىمىزدە «كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارىن قىسقارتۋ جانە رۇقسات بەرۋ راسىمدەرىن وڭايلاتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ كۇشىنە ەندى. بۇل زاڭ ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتى بەلسەندى جۇرگىزۋگە قولايلى جاعداي جاساۋ ءۇشىن اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋ ماقساتىمەن ازىرلەنگەن قۇجات. ءبىز وسى زاڭ جوباسىن سەناتتا قاراعان جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى بەكمىرزا ەلامانوۆقا جولىعىپ, ونىڭ كەيبىر ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى سۇراعان ەدىك.
– اتالمىش زاڭ جوباسىن قولعا الۋدىڭ العىشارتتارى قانداي؟
– كاسىپكەرلىكتى جۇرگىزۋگە تۇساۋ بولاتىن اكىمشىلىك كەدەرگىلەر بىزدە ءالى دە بار. ونىڭ نەگىزگى سەبەبى, ءبىزدىڭ كەڭەستىك جۇيەدەن ۋاقىت ءوتسە دە, ارىلا قويماعاندىعىمىزدا جاتىر. ءوزىڭىز ويلاڭىزشى, ول كەزدە ءبارى دە تەك رۇقسات ەتىلگەن جاعدايدا جاسالۋشى ەدى. سوندىقتان قازىر كەز كەلگەن ىسكەرلىك باستامالار الدىمەن رۇقسات قاعازدارىنا كەلىپ تىرەلەدى. 2011 جانە 2012 جىلدارى دا وسى ءماسەلە پارلامەنتاريلەردىڭ الدىنا تارتىلىپ, رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارىن وڭتايلاندىرۋ تۋرالى ارنايى زاڭدار قابىلدانعان. وسى زاڭدار رۇقسات بەرۋدى 30 پايىزعا دەيىن قىسقارتتى. بىراق, تورەشىلدىككە ماشىقتانعان اكىمشىلىك جۇيە رۇقسات بەرۋدىڭ جاڭا ءتۇرلەرىن ويلاپ تاۋىپ, ولاردىڭ سانى قايتادان كوبەيىپ كەتتى. سول سەبەپتى رۇقساتتاردى ءبىر جۇيەگە كەلتىرۋ ماقساتىمەن 2014 جىلى «رۇقسات بەرۋ جانە حابارلامالار تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. ول رۇقسات بەرۋدىڭ سانىن 481-گە دەيىن قىسقارتتى ءجانە ليتسەنزيا الاتىن كاسىپتىڭ سانىن 227-گە تىرەپ, بارىنشا ناقتىلادى.
الايدا, بۇل دا كوپ ەدى. جەكە بيزنەسىن جۇرگىزۋگە تىرىسقان ءجۇزدەگەن كاسىپكەرلەر ونىڭ كوپ ەكەنىن بارلىق جەردە, بارلىق كەزدە ايتىپ ءجۇردى. سوندىقتان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ 2014 جىلدىڭ 2 قىركۇيەگىندە پارلامەنتتىڭ بەسىنشى شاقىرىلىمىنىڭ ءتورتىنشى سەسسياسىنىڭ اشىلۋىنداعى سويلەگەن سوزىندە رۇقسات بەرۋ راسىمدەرىن 50 پايىزعا ازايتۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى. مىنە, پرەزيدەنتتىڭ وسى تاپسىرماسىنا سايكەس اتالمىش زاڭ جوباسى ازىرلەنگەن ەدى. وندا رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارىن 153-كە قىسقارتۋ كوزدەلدى. بۇل جالپى رۇقساتتاردىڭ 39 پايىزى. سونىمەن قاتار, زاڭدا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرى شەڭبەرىندە رەگلامەنتتەلگەن قىسقارتىلمايتىن 41 رۇقسات انىقتالعان. ونىڭ ىشىندە اسا قاۋىپتى قىزمەت تۇرلەرىن جۇزەگە اسىرۋعا بەرىلەتىن رۇقساتتار بار. مىسالى, اتوم قۋاتىن قولدانۋمەن بايلانىستى جۇمىستار. سونداي-اق, تەمىر جول سالاسىنداعى جۇكتەر تاسىمالداۋ جۇمىستارىنداعى ەكسپورتتىق باقىلانۋى ءتيىس ونىمدەردىڭ يمپورتىنا ليتسەنزيا بەرۋ جانە ت.ب. الايدا, زاڭ 34 رۇقساتتى مۇلدە الىپ تاستاپ, 14 رۇقساتتى حابارلاما تارتىبىنە اۋىستىرعانىن دا ايتا كەتۋ كەرەك.
– بۇل زاڭ جوباسى ءماجىلىستىڭ تالقىلاۋىندا بولمادى عوي. سىزدەر ونى بىردەن قاراستىردىڭىزدار ما؟ وزگەرىستەر قانداي باعىتتاردا جۇرگىزىلدى؟
– ءيا, ول كەزدە ءماجىلىستىڭ بەسىنشى شاقىرىلىمى تاراتىلىپ, ۇكىمەت ازىرلەگەن زاڭ جوباسى تىكەلەي بىزگە اكەلىنگەن بولاتىن. زاڭ جوباسىن سەناتتىڭ قاراۋىنا ءازىرلەۋ جونىندەگى جۇمىس توبىنا جەتەكشىلىك ەتتىم. ۇكىمەتتىڭ جوباسىنا 250-ءدىڭ ۇستىندە وزگەرىستەر ۇسىنىلدى. وسى زاڭعا بايلانىستى 9 كودەكسكە, 38 زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. ءبىرىن-ءبىرى قايتالايتىن رۇقسات بەرۋ راسىمدەرى قىسقارتىلدى. كوپتەگەن رۇقسات بەرۋ راسىمدەرى حابارلاما تۇرىنە اۋىستىرىلدى جانە ءبىرشاما رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارى ازايتىلدى.
جۇمىس توبىنىڭ جانە كوميتەتتىڭ وتىرىستارىندا زاڭ جوباسى سەناتتىڭ باسقا كوميتەتتەرى دەپۋتاتتارىنىڭ, قوعامدىق بىرلەستىكتەر وكىلدەرىنىڭ, پالاتا اپپاراتى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جانە زاڭ جوباسى باستاماشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن بىرنەشە رەت قارالىپ, تالقىلاندى. بارلىق كوميتەتتەردىڭ ەسكەرتپەلەرى مەن ۇسىنىستارىن ەسكەرە وتىرىپ, مىناداي باعىتتار بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى تۋىندادى: جەر كودەكسىنە جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءۇشىن جەر ۋچاسكەلەرىن بەرۋ ماسەلەسىندە قۇرىلىسقا دايىندالعان الاڭدار تۋرالى اقپاراتقا قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ, كەزەكتە تۇرعان ادامداردىڭ تىزىمدەرىن اشىق كورسەتۋ سياقتى نورمالار قوسىلدى.
بۇدان باسقا جەرگە ورنالاستىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كەزىندە جەر ۋچاسكەسىنىڭ الاڭى, ونىڭ شەكاراسى جانە ورنالاسقان جەرى تۋرالى ءمالىمەتتەر, جەر تەلىمدەرىنىڭ ارالاس مەنشىك يەلەرى مەن جەر پايدالانۋشىلارى تۋرالى جانە ت.ب. ءمالىمەتتەرگە ناقتىلانعان نورمالار ەنگىزىلدى. سۋ كودەكسىنىڭ 37-بابى سۋ نىساندارىندا سۋ قورعاۋ ايماقتارى مەن بەلدەۋلەرىندە قۇرىلىس جوبالارىن كەلىسۋ ماسەلەلەرىن ناقتىلاۋ بويىنشا جاڭا نورمالارمەن تولىقتىرىلدى.
– كەيبىر ناقتى زاڭدارعا ەنگىزىلگەن رۇقسات بەرۋ جانە ارتىق رۇقساتتاردى الىپ تاستاۋ سياقتى نورمالاردى اتاپ وتسەڭىز؟
– مىسالى, سالىق كودەكسىنىڭ 471-بابىنا ەنگىزىلگەن وزگەرىسپەن زاڭدى تۇلعالاردىڭ تەمىر-تەرسەك جيناۋمەن, ساقتاۋمەن اينالىسقاندارى ءۇشىن تولەيتىن تىركەلۋ الىمى الىنىپ تاستالدى. الايدا, وسى باپقا اتاتىن قارۋ جاساۋعا, جوندەۋگە جانە ساۋدالاۋعا 22 اەك كولەمىندە تىركەلۋ الىمى ەنگىزىلدى.
جارناما ءۇشىن الىناتىن تولەمدەردىڭ تارتىبىنە دە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. ماسەلەن, كولىك قۇرالدارىنا جاپسىرىلعان جارنامالار ءۇشىن تولەنەتىن اقى الىنىپ تاستالدى. مەملەكەتتىك باج سالىعىن الۋ ءتارتىبى دە تولىقتىرىلدى. سونىڭ ىشىندە تەحنيكالىق باقىلاۋ جاساعانى ءۇشىن بەرىلەتىن حالىقارالىق سەرتيفيكاتقا مەملەكەتتىك باج سالىعى تولەنبەيتىن بولدى. بىراق, سالىق كودەكسىنىڭ وسى بابىنا ازاماتتىق پيروتەحنيكالىق ءونىمدەر ساتىپ الۋعا ارنايى رۇقسات العانى ءۇشىن مەملەكەتتىك باج تولەنەتىن بولدى. ەلىمىزدە جانە بۇكىل الەمدە تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس ءجۇرىپ جاتقاندا, ادامداردىڭ وتتى قارۋ ساتىپ الۋىنا شەكتەۋ قويۋ كەرەكتىگى كۇن تارتىبىندەگى قاجەتتىلىك بولىپ تۇرعانى بەلگىلى. وسىعان وراي, ولارعا قول جەتكىزۋ ءبىرشاما قيىنداتىلدى. اتاپ ايتقاندا, سالىق كودەكسىنىڭ 540-بابىنا ازاماتتىق جانە قىزمەتتىك قارۋلاردى ساتىپ الۋ جانە ازاماتتىق پيروتەحنيكالىق زاتتاردى الۋ باجىنىڭ ستاۆكاسى 300 پايىزعا ارتتى.
– بيزنەسكە قولايلى احۋال جاساۋ ماسەلەسى حالىقارالىق رەيتينگتەردە دە قاراستىرىلىپ جاتاتىنىن بىلەمىز. وسى تۇرعىدان العاندا بۇل زاڭنىڭ قازاقستاننىڭ رەيتينگىن كوتەرۋگە اسەرى بولدى ما؟
– ارينە, حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتىكتەرى بيزنەس جاساۋ احۋالىنىڭ قولايلىلىعىن ۇنەمى قاداعالاپ وتىرادى. وسى زاڭ قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ «Doing business» رەيتينگىندەگى پوزيتسيالارىن اجەپتاۋىر جاقسارتاتىن بولادى. بيزنەسكە قولايلى احۋال تۋدىرۋ باعىتىنداعى وزگەرىستەردى اتاي كەتەتىن بولساق, مىسالى, بۇرىن جىلجىمايتىن م ۇلىكتەردى مەملەكەتتىك تىركەۋ ۋاقىتى 5 جۇمىس كۇنىندە ىسكە اسىرىلاتىن. ەندى ول 3 كۇنگە قىسقارتىلدى. جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەردىڭ 10 جانە ودان ارتىق داۋىسقا يە قاتىسۋشىلارىنا كەزەكتەن تىس جالپى جينالىس وتكىزۋ قۇقىعى بەرىلدى. اكتسيونەرلىك قوعامداردىڭ 5 جانە ودان ارتىق پايىزدىق اكتسيالار ۇلەستەرىنىڭ يەلەرىنە اكتسيونەرلەر جينالىسىنىڭ كۇن ءتارتىبىنە قوسىمشا ماسەلەلەر ەنگىزۋ قۇقىعى بەرىلدى. مۇنداي ءوزگەرتۋلەر بيزنەسپەن اينالىسۋشى وتانداستارىمىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى.
– اقىلى رۇقسات بەرۋلەردى قىسقارتۋدىڭ سالدارىنان بيۋدجەتتىڭ ءتۇسىم بولىگى ازايىپ قالماي ما؟
– ازايادى. بىراق, بۇل بيزنەستىڭ وركەندەپ, ونىڭ تابىستان تۇسىرەتىن سالىعىمەن سالىستىرعاندا تۇك ەمەس دەپ ايتۋعا بولادى. ناقتى ايتاتىن بولساق, اقىلى نەگىزدە بەرىلەتىن 11 رۇقسات بەرۋ قۇجاتىن قىسقارتقاننان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 3,2 ملن. تەڭگە, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەرگە 464,3 مىڭ تەڭگە كەم تۇسەدى دەپ بولجانعان. قورىتا ايتقاندا, بۇل قۇجات ەلىمىزدە بيزنەس جۇرگىزۋگە بارىنشا قولايلى جاعداي جاساپ, كاسىپكەرلىكتىڭ قارقىندى دامۋىنا, وسى سەكتورداعى ءوندىرىس كولەمىن ارتتىرۋ ەسەبىنەن ەلدىڭ ۇلتتىق تابىسىن مولايتۋعا وڭ ىقپال جاساپ وتىر دەپ سەنىممەن ايتا الامىز.
– پرەزيدەنتتىڭ 5 ينستيتۋتتىق رەفورماسىن ىسكە اسىراتىن «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارىن قامتاماسىز ەتەتىن زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋگە دە اتسالىستىڭىز. وسى باعىتتا اتقارعان جۇمىستار ءجونىندە دە ايتا كەتسەڭىز؟
– ءبىزدىڭ ەكونوميكالىق ساياسات, يننوۆاتسيالىق دامۋ جانە كاسىپكەرلىك كوميتەتى 14 زاڭ جوباسى بويىنشا جانە بەسىنشى رەفورما – «ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋ» جونىندەگى 10 قادامدى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇمىس ىستەدى. سونىڭ ىشىندە ءوزىم جۇمىس توبىن باسقارعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا توقتالا كەتەيىن.
اتالعان زاڭ حالىققا مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ ءراسىمدەرىن جەتىلدىرۋگە, بارلىق كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر ءۇشىن ءبىرىڭعاي ساپا ستاندارتتارىن قالىپتاستىرۋعا, قىزمەت كورسەتۋ مەرزىمى مەن تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتار سانىن قىسقارتۋعا, تۇتىنۋشىمەن تولىق تسيكلدا جۇمىس ىستەۋگە جانە قىزمەتىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. زاڭ حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى بازاسىندا «جەر كاداسترى مەملەكەتتىك عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعى», «جىلجىمايتىن م ۇلىك ورتالىعى», «مەملەكەتتىك زەينەتاقى تولەۋ ورتالىعى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورىندارىن بىرىكتىرۋ جولىمەن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ ءبىرىڭعاي پروۆايدەرىنە اينالاتىن «ۇكىمەت – ازاماتتار ءۇشىن مەملەكەتتىك كورپوراتسياسىن» قۇرۋدى جانە ونىڭ «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارعا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى كورسەتۋىن كوزدەيدى.
قازىر ەلىمىزدە مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ 739 ءتۇرى تىركەلگەن. ءبىز قابىلداعان زاڭ بويىنشا اتالمىش كورپوراتسيا سونىڭ 530-ىن «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا حالىققا قىزمەت كورسەتەتىن بولادى. سايىپ كەلگەندە, بۇل دا ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتىڭ ءورىس اشا تۇسۋىنە ىڭعايلى احۋال تۋدىرادى دەگەن ءۇمىتىمىز بار. بۇل جۇمىس ودان ءارى جالعاستىرىلۋدا. جۋىردا مەملەكەتتىك كورپوراتسيا ارقىلى كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر ءتىزىمى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيانىڭ وتىرىسىندا قارالىپ, تاعى دا 53 قىزمەت ءتۇرى قوسىلدى. ول الداعى ۋاقىتتا پارلامەنتكە ۇسىنىلاتىن وزگەرتۋلەردە قاراستىرىلاتىن بولادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
وسىدان ءبىراز بۇرىن ەلىمىزدە «كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارىن قىسقارتۋ جانە رۇقسات بەرۋ راسىمدەرىن وڭايلاتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ كۇشىنە ەندى. بۇل زاڭ ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتى بەلسەندى جۇرگىزۋگە قولايلى جاعداي جاساۋ ءۇشىن اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋ ماقساتىمەن ازىرلەنگەن قۇجات. ءبىز وسى زاڭ جوباسىن سەناتتا قاراعان جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى بەكمىرزا ەلامانوۆقا جولىعىپ, ونىڭ كەيبىر ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى سۇراعان ەدىك.
– اتالمىش زاڭ جوباسىن قولعا الۋدىڭ العىشارتتارى قانداي؟
– كاسىپكەرلىكتى جۇرگىزۋگە تۇساۋ بولاتىن اكىمشىلىك كەدەرگىلەر بىزدە ءالى دە بار. ونىڭ نەگىزگى سەبەبى, ءبىزدىڭ كەڭەستىك جۇيەدەن ۋاقىت ءوتسە دە, ارىلا قويماعاندىعىمىزدا جاتىر. ءوزىڭىز ويلاڭىزشى, ول كەزدە ءبارى دە تەك رۇقسات ەتىلگەن جاعدايدا جاسالۋشى ەدى. سوندىقتان قازىر كەز كەلگەن ىسكەرلىك باستامالار الدىمەن رۇقسات قاعازدارىنا كەلىپ تىرەلەدى. 2011 جانە 2012 جىلدارى دا وسى ءماسەلە پارلامەنتاريلەردىڭ الدىنا تارتىلىپ, رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارىن وڭتايلاندىرۋ تۋرالى ارنايى زاڭدار قابىلدانعان. وسى زاڭدار رۇقسات بەرۋدى 30 پايىزعا دەيىن قىسقارتتى. بىراق, تورەشىلدىككە ماشىقتانعان اكىمشىلىك جۇيە رۇقسات بەرۋدىڭ جاڭا ءتۇرلەرىن ويلاپ تاۋىپ, ولاردىڭ سانى قايتادان كوبەيىپ كەتتى. سول سەبەپتى رۇقساتتاردى ءبىر جۇيەگە كەلتىرۋ ماقساتىمەن 2014 جىلى «رۇقسات بەرۋ جانە حابارلامالار تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. ول رۇقسات بەرۋدىڭ سانىن 481-گە دەيىن قىسقارتتى ءجانە ليتسەنزيا الاتىن كاسىپتىڭ سانىن 227-گە تىرەپ, بارىنشا ناقتىلادى.
الايدا, بۇل دا كوپ ەدى. جەكە بيزنەسىن جۇرگىزۋگە تىرىسقان ءجۇزدەگەن كاسىپكەرلەر ونىڭ كوپ ەكەنىن بارلىق جەردە, بارلىق كەزدە ايتىپ ءجۇردى. سوندىقتان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ 2014 جىلدىڭ 2 قىركۇيەگىندە پارلامەنتتىڭ بەسىنشى شاقىرىلىمىنىڭ ءتورتىنشى سەسسياسىنىڭ اشىلۋىنداعى سويلەگەن سوزىندە رۇقسات بەرۋ راسىمدەرىن 50 پايىزعا ازايتۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى. مىنە, پرەزيدەنتتىڭ وسى تاپسىرماسىنا سايكەس اتالمىش زاڭ جوباسى ازىرلەنگەن ەدى. وندا رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارىن 153-كە قىسقارتۋ كوزدەلدى. بۇل جالپى رۇقساتتاردىڭ 39 پايىزى. سونىمەن قاتار, زاڭدا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرى شەڭبەرىندە رەگلامەنتتەلگەن قىسقارتىلمايتىن 41 رۇقسات انىقتالعان. ونىڭ ىشىندە اسا قاۋىپتى قىزمەت تۇرلەرىن جۇزەگە اسىرۋعا بەرىلەتىن رۇقساتتار بار. مىسالى, اتوم قۋاتىن قولدانۋمەن بايلانىستى جۇمىستار. سونداي-اق, تەمىر جول سالاسىنداعى جۇكتەر تاسىمالداۋ جۇمىستارىنداعى ەكسپورتتىق باقىلانۋى ءتيىس ونىمدەردىڭ يمپورتىنا ليتسەنزيا بەرۋ جانە ت.ب. الايدا, زاڭ 34 رۇقساتتى مۇلدە الىپ تاستاپ, 14 رۇقساتتى حابارلاما تارتىبىنە اۋىستىرعانىن دا ايتا كەتۋ كەرەك.
– بۇل زاڭ جوباسى ءماجىلىستىڭ تالقىلاۋىندا بولمادى عوي. سىزدەر ونى بىردەن قاراستىردىڭىزدار ما؟ وزگەرىستەر قانداي باعىتتاردا جۇرگىزىلدى؟
– ءيا, ول كەزدە ءماجىلىستىڭ بەسىنشى شاقىرىلىمى تاراتىلىپ, ۇكىمەت ازىرلەگەن زاڭ جوباسى تىكەلەي بىزگە اكەلىنگەن بولاتىن. زاڭ جوباسىن سەناتتىڭ قاراۋىنا ءازىرلەۋ جونىندەگى جۇمىس توبىنا جەتەكشىلىك ەتتىم. ۇكىمەتتىڭ جوباسىنا 250-ءدىڭ ۇستىندە وزگەرىستەر ۇسىنىلدى. وسى زاڭعا بايلانىستى 9 كودەكسكە, 38 زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. ءبىرىن-ءبىرى قايتالايتىن رۇقسات بەرۋ راسىمدەرى قىسقارتىلدى. كوپتەگەن رۇقسات بەرۋ راسىمدەرى حابارلاما تۇرىنە اۋىستىرىلدى جانە ءبىرشاما رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارى ازايتىلدى.
جۇمىس توبىنىڭ جانە كوميتەتتىڭ وتىرىستارىندا زاڭ جوباسى سەناتتىڭ باسقا كوميتەتتەرى دەپۋتاتتارىنىڭ, قوعامدىق بىرلەستىكتەر وكىلدەرىنىڭ, پالاتا اپپاراتى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جانە زاڭ جوباسى باستاماشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن بىرنەشە رەت قارالىپ, تالقىلاندى. بارلىق كوميتەتتەردىڭ ەسكەرتپەلەرى مەن ۇسىنىستارىن ەسكەرە وتىرىپ, مىناداي باعىتتار بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى تۋىندادى: جەر كودەكسىنە جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءۇشىن جەر ۋچاسكەلەرىن بەرۋ ماسەلەسىندە قۇرىلىسقا دايىندالعان الاڭدار تۋرالى اقپاراتقا قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ, كەزەكتە تۇرعان ادامداردىڭ تىزىمدەرىن اشىق كورسەتۋ سياقتى نورمالار قوسىلدى.
بۇدان باسقا جەرگە ورنالاستىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كەزىندە جەر ۋچاسكەسىنىڭ الاڭى, ونىڭ شەكاراسى جانە ورنالاسقان جەرى تۋرالى ءمالىمەتتەر, جەر تەلىمدەرىنىڭ ارالاس مەنشىك يەلەرى مەن جەر پايدالانۋشىلارى تۋرالى جانە ت.ب. ءمالىمەتتەرگە ناقتىلانعان نورمالار ەنگىزىلدى. سۋ كودەكسىنىڭ 37-بابى سۋ نىساندارىندا سۋ قورعاۋ ايماقتارى مەن بەلدەۋلەرىندە قۇرىلىس جوبالارىن كەلىسۋ ماسەلەلەرىن ناقتىلاۋ بويىنشا جاڭا نورمالارمەن تولىقتىرىلدى.
– كەيبىر ناقتى زاڭدارعا ەنگىزىلگەن رۇقسات بەرۋ جانە ارتىق رۇقساتتاردى الىپ تاستاۋ سياقتى نورمالاردى اتاپ وتسەڭىز؟
– مىسالى, سالىق كودەكسىنىڭ 471-بابىنا ەنگىزىلگەن وزگەرىسپەن زاڭدى تۇلعالاردىڭ تەمىر-تەرسەك جيناۋمەن, ساقتاۋمەن اينالىسقاندارى ءۇشىن تولەيتىن تىركەلۋ الىمى الىنىپ تاستالدى. الايدا, وسى باپقا اتاتىن قارۋ جاساۋعا, جوندەۋگە جانە ساۋدالاۋعا 22 اەك كولەمىندە تىركەلۋ الىمى ەنگىزىلدى.
جارناما ءۇشىن الىناتىن تولەمدەردىڭ تارتىبىنە دە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. ماسەلەن, كولىك قۇرالدارىنا جاپسىرىلعان جارنامالار ءۇشىن تولەنەتىن اقى الىنىپ تاستالدى. مەملەكەتتىك باج سالىعىن الۋ ءتارتىبى دە تولىقتىرىلدى. سونىڭ ىشىندە تەحنيكالىق باقىلاۋ جاساعانى ءۇشىن بەرىلەتىن حالىقارالىق سەرتيفيكاتقا مەملەكەتتىك باج سالىعى تولەنبەيتىن بولدى. بىراق, سالىق كودەكسىنىڭ وسى بابىنا ازاماتتىق پيروتەحنيكالىق ءونىمدەر ساتىپ الۋعا ارنايى رۇقسات العانى ءۇشىن مەملەكەتتىك باج تولەنەتىن بولدى. ەلىمىزدە جانە بۇكىل الەمدە تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس ءجۇرىپ جاتقاندا, ادامداردىڭ وتتى قارۋ ساتىپ الۋىنا شەكتەۋ قويۋ كەرەكتىگى كۇن تارتىبىندەگى قاجەتتىلىك بولىپ تۇرعانى بەلگىلى. وسىعان وراي, ولارعا قول جەتكىزۋ ءبىرشاما قيىنداتىلدى. اتاپ ايتقاندا, سالىق كودەكسىنىڭ 540-بابىنا ازاماتتىق جانە قىزمەتتىك قارۋلاردى ساتىپ الۋ جانە ازاماتتىق پيروتەحنيكالىق زاتتاردى الۋ باجىنىڭ ستاۆكاسى 300 پايىزعا ارتتى.
– بيزنەسكە قولايلى احۋال جاساۋ ماسەلەسى حالىقارالىق رەيتينگتەردە دە قاراستىرىلىپ جاتاتىنىن بىلەمىز. وسى تۇرعىدان العاندا بۇل زاڭنىڭ قازاقستاننىڭ رەيتينگىن كوتەرۋگە اسەرى بولدى ما؟
– ارينە, حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتىكتەرى بيزنەس جاساۋ احۋالىنىڭ قولايلىلىعىن ۇنەمى قاداعالاپ وتىرادى. وسى زاڭ قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ «Doing business» رەيتينگىندەگى پوزيتسيالارىن اجەپتاۋىر جاقسارتاتىن بولادى. بيزنەسكە قولايلى احۋال تۋدىرۋ باعىتىنداعى وزگەرىستەردى اتاي كەتەتىن بولساق, مىسالى, بۇرىن جىلجىمايتىن م ۇلىكتەردى مەملەكەتتىك تىركەۋ ۋاقىتى 5 جۇمىس كۇنىندە ىسكە اسىرىلاتىن. ەندى ول 3 كۇنگە قىسقارتىلدى. جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەردىڭ 10 جانە ودان ارتىق داۋىسقا يە قاتىسۋشىلارىنا كەزەكتەن تىس جالپى جينالىس وتكىزۋ قۇقىعى بەرىلدى. اكتسيونەرلىك قوعامداردىڭ 5 جانە ودان ارتىق پايىزدىق اكتسيالار ۇلەستەرىنىڭ يەلەرىنە اكتسيونەرلەر جينالىسىنىڭ كۇن ءتارتىبىنە قوسىمشا ماسەلەلەر ەنگىزۋ قۇقىعى بەرىلدى. مۇنداي ءوزگەرتۋلەر بيزنەسپەن اينالىسۋشى وتانداستارىمىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى.
– اقىلى رۇقسات بەرۋلەردى قىسقارتۋدىڭ سالدارىنان بيۋدجەتتىڭ ءتۇسىم بولىگى ازايىپ قالماي ما؟
– ازايادى. بىراق, بۇل بيزنەستىڭ وركەندەپ, ونىڭ تابىستان تۇسىرەتىن سالىعىمەن سالىستىرعاندا تۇك ەمەس دەپ ايتۋعا بولادى. ناقتى ايتاتىن بولساق, اقىلى نەگىزدە بەرىلەتىن 11 رۇقسات بەرۋ قۇجاتىن قىسقارتقاننان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 3,2 ملن. تەڭگە, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەرگە 464,3 مىڭ تەڭگە كەم تۇسەدى دەپ بولجانعان. قورىتا ايتقاندا, بۇل قۇجات ەلىمىزدە بيزنەس جۇرگىزۋگە بارىنشا قولايلى جاعداي جاساپ, كاسىپكەرلىكتىڭ قارقىندى دامۋىنا, وسى سەكتورداعى ءوندىرىس كولەمىن ارتتىرۋ ەسەبىنەن ەلدىڭ ۇلتتىق تابىسىن مولايتۋعا وڭ ىقپال جاساپ وتىر دەپ سەنىممەن ايتا الامىز.
– پرەزيدەنتتىڭ 5 ينستيتۋتتىق رەفورماسىن ىسكە اسىراتىن «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارىن قامتاماسىز ەتەتىن زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋگە دە اتسالىستىڭىز. وسى باعىتتا اتقارعان جۇمىستار ءجونىندە دە ايتا كەتسەڭىز؟
– ءبىزدىڭ ەكونوميكالىق ساياسات, يننوۆاتسيالىق دامۋ جانە كاسىپكەرلىك كوميتەتى 14 زاڭ جوباسى بويىنشا جانە بەسىنشى رەفورما – «ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋ» جونىندەگى 10 قادامدى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇمىس ىستەدى. سونىڭ ىشىندە ءوزىم جۇمىس توبىن باسقارعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا توقتالا كەتەيىن.
اتالعان زاڭ حالىققا مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ ءراسىمدەرىن جەتىلدىرۋگە, بارلىق كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر ءۇشىن ءبىرىڭعاي ساپا ستاندارتتارىن قالىپتاستىرۋعا, قىزمەت كورسەتۋ مەرزىمى مەن تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتار سانىن قىسقارتۋعا, تۇتىنۋشىمەن تولىق تسيكلدا جۇمىس ىستەۋگە جانە قىزمەتىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. زاڭ حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى بازاسىندا «جەر كاداسترى مەملەكەتتىك عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعى», «جىلجىمايتىن م ۇلىك ورتالىعى», «مەملەكەتتىك زەينەتاقى تولەۋ ورتالىعى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورىندارىن بىرىكتىرۋ جولىمەن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ ءبىرىڭعاي پروۆايدەرىنە اينالاتىن «ۇكىمەت – ازاماتتار ءۇشىن مەملەكەتتىك كورپوراتسياسىن» قۇرۋدى جانە ونىڭ «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارعا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى كورسەتۋىن كوزدەيدى.
قازىر ەلىمىزدە مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ 739 ءتۇرى تىركەلگەن. ءبىز قابىلداعان زاڭ بويىنشا اتالمىش كورپوراتسيا سونىڭ 530-ىن «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا حالىققا قىزمەت كورسەتەتىن بولادى. سايىپ كەلگەندە, بۇل دا ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتىڭ ءورىس اشا تۇسۋىنە ىڭعايلى احۋال تۋدىرادى دەگەن ءۇمىتىمىز بار. بۇل جۇمىس ودان ءارى جالعاستىرىلۋدا. جۋىردا مەملەكەتتىك كورپوراتسيا ارقىلى كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر ءتىزىمى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيانىڭ وتىرىسىندا قارالىپ, تاعى دا 53 قىزمەت ءتۇرى قوسىلدى. ول الداعى ۋاقىتتا پارلامەنتكە ۇسىنىلاتىن وزگەرتۋلەردە قاراستىرىلاتىن بولادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
سوڭعى جاڭالىقتار
پاۆلوداردا جەر وپىرىلىپ, ەكى جۇمىسشى قازا تاپتى
وقيعا • بۇگىن, 19:00
قاراشىعاناق جوباسى: گاز جەتكىزۋ مەن باعا ماسەلەسى تالقىلاندى
قازاقستان • بۇگىن, 18:40
الماتىدا ءداستۇرلى V فارابي فورۋمى قورىتىندىلاندى
فورۋم • بۇگىن, 18:12
راە كۆون چۋن: قازاقستان كليماتتىق سىن-قاتەرلەردى جاڭا مۇمكىندىكتەرگە ۇشتاستىرىپ وتىر
عىلىم • بۇگىن, 18:03
استانادا ءا.بوكەيحان كوشەسىنەن №9 قالالىق ەمحاناعا دەيىنگى جول بىرنەشە ايعا جابىلادى
ەلوردا • بۇگىن, 17:51
پەريزات قايراتتىڭ Mercedes-Benz كولىگى استانا پوليتسياسىنا بەرىلدى
وقيعا • بۇگىن, 17:43
شەتەلدىك اۆتوساياحاتشى الماتىنىڭ كورىكتى جەرلەرىن ارالادى
تۋريزم • بۇگىن, 17:12
گيمناسشىلار حورۆاتيادان ءۇش جۇلدەمەن ورالدى
سپورت • بۇگىن, 17:03
جي كومەگىمەن جاسالعان مۋلتفيلم كينوتەاتردان كورسەتىلدى
قوعام • بۇگىن, 16:53
مەملەكەت باسشىسى ۇقشۇ باس حاتشىسى تاالاتبەك ماسادىكوۆتى قابىلدادى
پرەزيدەنت • بۇگىن, 16:41
پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ كورەيا مەن ميانماداعى ەلشىلەرىن تاعايىندادى
تاعايىنداۋ • بۇگىن, 16:32
جەڭىسبەك تولەن: عىلىم ماڭىزدى سالاعا اينالدى
عىلىم • بۇگىن, 16:16
پەتروپاۆلدا 2 جاسار بالا تەرەزەدەن قۇلاپ كەتتى
ايماقتار • بۇگىن, 16:05
ىشكى ىستەر مينيسترلىگى 34 جاسىرىن ەسىرتكى زەرتحاناسىن جويدى
ەسىرتكى • بۇگىن, 15:55
قازۇۋ-دا ۇستەل ءۇستى سپورتتىق ويىندارىنان چەمپيونات ءوتتى
سپورت • بۇگىن, 15:34
